🔴قطعیات #سلامت_و_بهداشت پایه #دوازدهم‼️درس 4 :چاقی: تجمع غیرطبیعی چربی در بدن که سلامت را به خطر می…

🔴قطعیات #سلامت_و_بهداشت پایه #دوازدهم‼️درس 4  :چاقی: تجمع غیرطبیعی چربی در بدن که سلامت را به خطر می‌اندازد.· انواع الگوی چاقی:  · الگوی سیب (شکم): شایع‌تر در مردان، خطر بیماری قلبی-عروقی بیشتر است.  · الگوی گلابی (باسن و ران): شایع‌تر در زنان.· عوامل چاقی: ژنتیک، محیطی، روانی، بیماری‌های جسمی (مثل کم‌کاری تیروئید) و مصرف داروهایی مثل کورتون.· عوارض چاقی: مشکلات قلبی، کلیوی، تنفسی، دیابت نوع ۲، مشکلات روانی و گوارشی.· مدیریت وزن با BMI (شاخص توده بدنی): وزن (کیلوگرم) ÷ مجذور قد (متر).  · طبقه‌بندی:    · کم‌وزن: کمتر از ۱۸.۵    · طبیعی: ۱۸.۵ تا ۲۴.۹    · اضافه‌وزن: ۲۵ تا ۲۹.۹    · چاقی درجه ۱ تا ۳: ۳۰ به بالا  · توجه: این فرمول برای ورزشکاران، زنان باردار و افراد با استخوان‌بندی درشت یا قد خیلی کوتاه یا بلند کاربرد ندارد.· اصول کاهش وزن سالم:  1. برنامه پیوسته و پایدار.  2. افراط نکنید. (حداکثر ۵۰۰ تا ۷۰۰ گرم در هفته و ۲ تا ۳ کیلو در ماه)  · عوارض کاهش سریع وزن: ریزش مو، شل شدن پوست، افت فشارخون، افسردگی، سنگ صفرا و زخم معده.  · شرط وزن ثابت: کالری دریافتی = کالری مصرفی (تغذیه + فعالیت بدنی).درس 5 : · بهداشت مواد غذایی: رعایت اصول بهداشتی در تمام مراحل (تهیه، حمل، نگهداری، مصرف) برای کاهش آلودگی‌ها.· سه اصل مهم:  1. بهداشت فردی (پوشیدن لباس تمیز، شستن دست‌ها، کوتاه بودن ناخن).  2. بهداشت مواد غذایی (پخت کامل در ۷۰ درجه، نگهداری در دمای بالای ۷۰ یا زیر ۱۰ درجه).  3. بهداشت محیط (آب سالم، دفع زباله، مبارزه با حشرات).· فساد غذایی: تغییر در رنگ، بو، طعم و مزه غذا بر اثر حمله میکروب‌ها و قارچ‌ها.· عوامل فساد:  · شیمیایی: سموم دفع آفات.  · بیولوژیکی: میکروب‌ها، انگل‌ها.  · فیزیکی: نور، حرارت، رطوبت.  · مکانیکی: ضربه در حین برداشت و حمل‌ونقل (کپک از محل ضربه وارد میوه می‌شود).· بیماری‌های ناشی از غذا:  · مسمومیت (با باکتری و ویروس)  · عفونت (با مواد شیمیایی)  · بیماری (با انگل‌های گوشت)درس 6 : · تعریف: عامل مشخصی ندارند و از ترکیب عوامل خطر (اجتماعی، محیطی، رفتاری) ایجاد می‌شوند.  · مهم‌ترین علت مرگ‌ومیر در ایران: بیماری‌های قلبی-عروقی و سرطان.· بیماری‌های قلبی-عروقی:  · علت اصلی: انسداد عروق کرونر (شریان‌های تغذیه‌کننده قلب).  · فشارخون بالا (قاتل خاموش): اگر انسداد قلب نباشد، می‌تواند باعث سکته مغزی شود.    · توجه: کنترل مصرف نمک: افراد زیر ۵۰ سال (روزانه ۳ گرم) و بالای ۵۰ سال (۵ گرم).  · چربی‌های خون: کلسترول بد (LDL) باعث تنگ شدن شریان‌ها می‌شود. درصد مجاز چربی در رژیم غذایی: ۱۵ تا ۳۰ درصد.  · علائم سکته قلبی: درد شدید قفسه سینه، تنگی نفس، حالت تهوع و استفراغ، تعریق سرد.    · اقدامات: پرهیز از فعالیت بیمار، استراحت نیمه‌خوابیده و انتقال سریع به بیمارستان (حداکثر ۳ ساعت برای سکته مغزی).  · هفت گام پیشگیری:    ۱. کنترل فشار خون    ۲. پرهیز از دخانیات    ۳. کنترل کلسترول و قند    ۴. حفظ وزن مطلوب (۱۰% کاهش وزن)    ۵. فعالیت بدنی منظم (نیم ساعت در روز)    ۶. معاینات پزشکی    ۷. کاهش استرس.· سرطان:  · تعریف: رشد و تکثیر غیرطبیعی سلول‌ها (تومورهای بدخیم که متاستاز می‌دهند).  · مهم‌ترین علت افزایش سرطان: تغییر سبک زندگی (مصرف دخانیات، غذاهای چرب، کم‌تحرکی).  · آزمایش‌های غربالگری:    · ماموگرافی (سینه)    · پاپ‌اسمیر (دهانه رحم)    · آزمایش خون (پروستات در مردان)    · آزمایش خون مخفی در مدفوع (روده)  · علائم هشداردهنده: تغییر خال‌ها، خون‌ریزی غیرطبیعی، پیدایش توده، استفراغ یا سرفه خونی.  · گام‌های پیشگیری: پرهیز از دخانیات، مصرف ۵ وعده میوه و سبزی، کاهش قند و نمک و روغن، استفاده از کرم ضدآفتاب.· دیابت:  · علت: کمبود یا عدم کارایی انسولین (هورمونی که قند را وارد سلول می‌کند).  · انواع:    · نوع یک: وابسته به انسولین (شایع در نوجوانان)، بدن انسولین نمی‌سازد.    · نوع دو: بدن انسولین می‌سازد اما مقاوم است (اغلب بدون علامت و شایع‌تر در بزرگسالان).  · علائم نوع دو: خستگی، تکرر ادرار، کاهش وزن، عفونت‌های مکرر، دیر خوب شدن زخم‌ها.  · عوارض دیابت: آسیب به عروق، کلیه‌ها، چشم‌ها و قطع پا.  · عوامل خطر دیابت نوع دو (قابل و غیرقابل پیشگیری):    · قابل پیشگیری: کم‌تحرکی، اضافه وزن، چربی و فشارخون بالا.    · غیرقابل پیشگیری: ژنتیک، سن بالای ۴۵، سابقه خانوادگی، دیابت حاملگی.درس 7 : · کنترل بیماری‌های واگیر: واکسیناسیون، رعایت بهداشت فردی و بهسازی محیط.· پدیکلوزیس (شپش سر):  · عامل: بیماری انگلی.  · راه انتقال: پوست، مو و وسایل شخصی (شانه، روسری).  · محل زندگی: عقب سر، گردن و پشت گوش.  · علامت مشخص: خارش شدید.  · پیشگیری: رعایت بهداشت فردی و عدم استفاده از وسایل دیگران.· هپاتیت (التهاب کبد):  · شایع‌ترین نوع: هپاتیت B.  · علائم هپاتیت B: گاهی بی‌علامت یا شبیه سرماخوردگی، بی‌اشتهایی، تب.  · عوارض: سیروز کبدی و سرطان کبد.  · پیشگیری: واکسن مهم‌ترین راه است.  · در صورت ابتلا: عدم تماس با خون و زخم بیمار، عدم اشتراک وسایل، آزمایش اعضای خانواده.· ایدز (HIV):  · HIV: ویروسی که به سیستم ایمنی حمله می‌کند.  · دوران پنجره: مدت زمان بین ورود ویروس تا مثبت شدن آزمایش (۲ هفته تا ۳ ماه، نتیجه آزمایش منفی است).  · ایدز: مرحله پیشرفته و انتهایی بیماری است. (فرد مبتلا به HIV ممکن است هرگز به ایدز مبتلا نشود).· علائم پیشرفته: برفک دهان، سل، عفونت‌های ریوی و سرطان‌ها.  · راه‌های انتقال: خون آلوده، سرنگ مشترک، مادر به جنین (بارداری و شیردهی).  · دو راه اصلی پیشگیری: ۱. عدم استفاده از سرنگ مشترک. ۲. پرهیز از رفتارهای جنسی پرخطر.· نکته مهم: ویروس HIV فقط در گلبول‌های سفید خون و ترشحات جنسی زنده می‌ماند.درس 8 : · بهداشت چشم:  · علل آسیب‌ها: ورود جسم خارجی، مواد شیمیایی، برق‌زدگی، نور شدید.  · عارضه کار با کامپیوتر: خشکی و سوزش چشم (راه حل: پلک زدن منظم، نگاه به فاصله دور).  · عیوب انکساری (با شکل کره چشم مرتبط است):    · نزدیک‌بینی: کره چشم بزرگ‌تر است، اشیای دور را تار می‌بیند.    · دوربینی: کره چشم کوچک‌تر است، اشیای نزدیک را تار می‌بیند.    · آستیگماتیسم: شکل غیرعادی قرنیه، باعث تاری دید دور و نزدیک می‌شود.    · پیرچشمی: به دلیل سخت شدن عدسی چشم از میانسالی شروع می‌شود.· بهداشت گوش:  · وظایف گوش: دریافت صدا و حفظ تعادل بدن.  · آلودگی صوتی: باعث کم‌شنوایی، وزوز گوش، استرس و تحریک‌پذیری می‌شود.  · کم‌شنوایی اکتسابی: ناشی از استفاده زیاد از هدفون با صدای بلند.  · دو قانون هدفون: ۱. دامنه صدا نصف حداکثر. ۲. حداکثر ۶۰ دقیقه در روز.· بهداشت پوست:  · اهمیت: بزرگ‌ترین عضو بدن، دفع سموم، محافظت در برابر میکروب‌ها و اشعه خورشید.  · آسیب‌های اشعه خورشید:    · UVA: پیری زودرس و چروک پوست.    · UVB: آفتاب‌سوختگی و التهاب.· بهداشت دهان و دندان:  · علت پوسیدگی دندان: میکروب‌ها + مواد قندی + زمان (۲ تا ۵ دقیقه بعد از قند، اسید تولید می‌شود و تا ۶۰ دقیقه باقی می‌ماند).  · مراحل پوسیدگی: تغییر رنگ → حساسیت به سرما و گرما → درد شبانه → آبسه.  · علت بوی بد دهان: کاهش بزاق، تخمیر در شب، پوسیدگی دندان.درس 9 : · آمادگی برای ازدواج:  · جسمی: بلوغ جنسی (دختران ۹ تا ۱۳ سال، پسران ۱۵ تا ۱۷ سال).  · روانی: پختگی و شناخت کافی از خود و همسر آینده.  · اجتماعی: توانایی اداره همسر و فرزندان.· آزمایش‌های قبل از ازدواج: آزمایش خون (تالاسمی، گروه خونی، بیماری‌های مقاربتی)، آزمایش ادرار (اعتیاد) و واکسن کزاز برای خانم‌ها.· تالاسمی: یک بیماری ارثی.  · تالاسمی ماژور: بیمار است (هر دو ژن معیوب).  · تالاسمی مینور: ناقل است و بیمار نیست (یک ژن معیوب).  · اگر دو ناقل با هم ازدواج کنند: ۲۵% ماژور، ۵۰% مینور (ناقل) و ۲۵% سالم.· عوامل مؤثر بر باروری:  · سن، سیگار و الکل، وزن مناسب، تغذیه، استرس، بیماری‌های مزمن (دیابت، فشارخون)، بیماری‌های مقاربتی (سوزاک، زگیل تناسلی).· توصیه‌های بهداشتی:  · مردان: پرهیز از حمام داغ و طولانی، لباس تنگ و نشستن طولانی.  · زنان: فاصله حداقل ۲ سال بین بارداری‌ها، مصرف اسیدفولیک ۳ ماه قبل از بارداری، انجام واکسیناسیون.درس 10 :· استرس (فشار روانی):  · استرس سالم: انگیزه‌بخش برای حل مشکلات.  · استرس ناسالم: باعث تپش قلب، افزایش فشارخون، سردرد، بی‌خوابی و در بلندمدت بیماری قلبی و سرطان.· اضطراب: حس ترس و نگرانی همراه با علائم جسمی مثل تپش قلب و تنفس سخت. (واکنش طبیعی برای حفظ از خطر).  · علائم: تپش قلب، تنگی نفس، بی‌خوابی، افکار تکراری، نگرانی و احساس عدم کنترل.· راه‌های مقابله با اضطراب:  ۱. بازداری: مدیریت اضطراب با برنامه‌ریزی.  ۲. برون‌ریزی: صحبت کردن درباره نگرانی‌ها.  ۳. جایگزینی: فعالیت‌های لذت‌بخش مثل ورزش.· افسردگی: احساس ناخوشایند و طولانی‌مدت همراه با غمگینی و تنهایی.  · علائم: غمگینی مداوم، بی‌علاقگی، اختلال خواب و اشتها، افکار مرگ.  · عوامل زمینه‌ساز: حوادث غم‌انگیز، بیماری‌های جسمی، کمبود ویتامین B و سابقه خانوادگی.· خشم: واکنش طبیعی به تهدید و ناکامی.  · آثار مثبت: احقاق حق.  · آثار منفی: سردرد، مشکلات گوارشی و روانی (افسردگی و اضطراب).  · راه‌های مقابله: تحلیل رویداد، تغییر وضعیت بدن، تنفس عمیق، دور کردن افکار منفی🔗 @MoallemanNews