گاهی یک برنامه تلویزیونی، فقط یک برنامه تلویزیونی نیست.«حسینیه معلی» بهانهای شد تا درباره نسبت رسا…
انتشار: 2026/07/02 11:15 UTC
گاهی یک برنامه تلویزیونی، فقط یک برنامه تلویزیونی نیست.«حسینیه معلی» بهانهای شد تا درباره نسبت رسانه و آیین فکر کنم؛ اینکه رسانه چگونه آیینها را روایت میکند و این روایت، چه تأثیری بر خود آیین میگذارد.این یادداشت را به درخواست یکی از دوستان برای انتشار در یکی از روزنامهها نوشته بودم؛ اما در نهایت ترجیح دادم ابتدا آن را در رسانهنوشت منتشر کنم.خوشحال میشوم اگر پس از خواندن، دیدگاهتان را درباره این پرسش با من در میان بگذارید.از خاموشی چراغها تا نور پروژکتورهابه بهانه فصل جدید «حسینیه معلی»؛ تأملی در رسانهای شدن آییندر بسیاری از هیئتهای قدیمی، روضه که آغاز میشد، چراغها را خاموش میکردند. آن تاریکی فقط یک رسم قدیمی نبود؛ حریمی میساخت تا عزادار از بار سنگین دیده شدن رها شود. هیئت، جمعی بود، اما آنچه در دل هر عزادار میگذشت، تجربهای کاملاً شخصی بود. هرکس در میان جمع، تنهایی خودش را داشت.امروز اما همان لحظه، زیر نور پروژکتورها و در محاصره دوربینها ثبت میشود؛ لحظهای که ساعتی بعد، در قالب کلیپی کوتاه، در شبکههای اجتماعی منتشر میشود.«حسینیه معلی» یکی از نوآورانهترین و جسورانهترین روایتهای رسانهای از آیینهای عزاداری است؛ همین جایگاه، آن را به بهانهای مناسب برای طرح پرسشی تبدیل میکند که فقط درباره «حسینیه معلی» نیست.آیا همه آنچه در یک آیین رخ میدهد، باید رسانهای شود؟«جیمز کری» در نظریه «ارتباط آیینی» میان دو کارکرد رسانه تفاوت گذاشت. از نگاه او، رسانه همیشه برای انتقال اطلاعات نیست؛ گاهی کارکرد اصلی آن، حفظ و بازتولید یک فرهنگ و یک باور مشترک است.به عبارت دیگر:هیئت، برای تجربه شدن شکل گرفته است، نه برای اجرا شدن.در واقع، هیئت یک Experience است، نه یک Performance. مسئله دقیقاً از همانجا آغاز میشود که رسانه، آیین را از «زیستن» به «تماشا کردن» میبرد.درست است که عزاداری، یک آیین جمعی است؛ اما تجربه عزاداری، تجربهای عمیقاً شخصی است. ممکن است هزار نفر زیر یک سقف اشک بریزند، اما هیچکس به جای دیگری عزاداری نمیکند.هر وقت دوربین وارد شود، رفتار انسان تغییر میکند. این نه یک قضاوت اخلاقی است و نه اتهامی به کسی؛ اقتضای دوربین است. انسان، وقتی میداند دیده میشود، ناخودآگاه نسبت خود را با نگاه دیگران تنظیم میکند.اما مسئله فقط تغییر رفتار نیست؛ خود آیین نیز آرامآرام با منطق رسانه سازگار میشود.رسانه، همه چیز را نشان نمیدهد؛ انتخاب میکند. از میان صدها لحظه یک مجلس، تصمیم میگیرد کدام تصویر دیده شود و کدام تصویر بیرون قاب بماند. همین انتخابها، آرامآرام تعیین میکنند کدام تصویر از عزاداری در ذهن ما ماندگار شود، کدام احساس برجسته شود و کدام شکل از آیین، عادی و مطلوب به نظر برسد.آنچه بیشتر دیده میشود، بیشتر تکرار میشود؛ آنچه بیشتر تکرار میشود، طبیعیتر به نظر میرسد؛ و آنچه طبیعی به نظر برسد، آرامآرام به فرهنگ تبدیل میشود.به همین دلیل است که میگویند رسانه، فقط حافظه جمعی نمیسازد؛ سلیقه جمعی هم میسازد.به نظر میرسد این، پارادوکس گریزناپذیر عصر ماست.اگر آیین، رسانهای نشود، در هیاهوی جهان جدید، به حاشیه میرود و به تدریج فراموش میشود. اما اگر کاملاً با منطق رسانه سازگار شود، همان چیزی را از دست میدهد که اساساً به آن معنا میدهد.رسانه برای دیده شدن ساخته شده است. اما همه تجربههای انسانی، برای دیده شدن نیستند.شاید امروز، در روزگاری که تقریباً هیچ مجلسی از چشم دوربین دور نمیماند، بیش از هر چیز جای همان تاریکی خالی است.شاید «حسینیه معلی» فقط بهانهای باشد تا دوباره این پرسش را از خود بپرسیم:آیا وقتی پروژکتورها روشن میشوند، ما هنوز در حال «تجربه» آیین هستیم، یا آرامآرام به تماشاگر «نمایش» آن تبدیل شدهایم؟«رسانه نوشت؛ از فهم عمیق تا اثرگذاری بیشتر»✒️@resanenevesht
پستهای تلگرام — دین، فرهنگ، جامعه | محسنحسام مظاهری
#تجدید_چاپ📗ایران: از مباحثهی دینی تا انقلاب📗✍️مایکل فیشر / ترجمهی محمد شمسالدین عبداللهینژاداز مجموعهی «کتابهای سرو» (مطالعات اجتماعی شیعه) - ۵۰دبیر مجموعه: محسنحسام مظاهری ۴۴۸ صفحه ـ رقعیچاپ اول: آبان ۱۴۰۴چاپ دوم: مرداد ۱۴۰۵نشر آرماخرید اینترنتی:سایتهای سیبوک، ایرانکتاب و... توزیع: ققنوس #نشر_آرما #کتابهای_سرو@sarvbooks@nashre_arma
#تجدید_چاپچاپ دوم منتشر شد:📗از تصوف تا عرفان📗تأملاتی در تحول گفتمان معنوی ایرانی از عهد صفوی تا عهد پهلوی✍️ عطا انزلی ـ با همکاری اشکان بحرانیاز مجموعهی «کتابهای سرو» (مطالعات اجتماعی شیعه - ۳۸ ۲۸۴ صفحه - رقعیچاپ اول: 1403چاپ دوم: مرداد ۱۴۰۵نشر آرماخرید اینترنتی:سایتهای چهارسوق، سیبوک و ایرانکتاب توزیع: ققنوس #نشر_آرما #کتابهای_سرو @sarvbooks@nashre_arma
#تجدید_چاپچاپ دوم منتشر شد:📗تورم مناسک📗توسعه و تغییرات مناسک شیعی در ایران معاصر ✍️محسنحسام مظاهری از سری مجموعه کتابهای سرو (مطالعات اجتماعی شیعه) - ۴۰ ۳۹۳ صفحه. رقعیچاپ اول: بهمن ۱۴۰۴چاپ دوم: مرداد ۱۴۰۵نشر آرمافروش اینترنتی: سایتهای ایرانکتاب، سیبوک و...توزیع: ققنوس#کتابهای_سرو #نشر_آرما @sarvbooks@nashre_arma
#تازه_های_نشر_آرما#تازه_های_مطالعات_دین چهلوششمین عنوان از مجموعه کتابهای سرو (مطالعات اجتماعی شیعه) منتشر شد:📗مرجعیت شیعه: از نهاد تا گروه منزلتی📗 ✍ کمال رضویبا مقدمهی سارا شریعتی از مجموعه کتابهای سرو (مطالعات اجتماعی شیعه) - ۲۶دبیر مجموعه: محسنحسام مظاهری ۵۹۸ صفحه - رقعیچاپ اول: تابستان ۱۴۰۵نشر آرمادر این کتاب، نویسنده با این فرض که مرجعیت در تاریخ ایران همواره مانند یک نیروی اجتماعی و نهاد مدنی تأثیرگذار و مستقل از دولت مطرح بوده است، با شناسایی سه وجه «قدرت و نفوذ اجتماعی»، «ثروت و وضعیت مالی» و «منزلت اجتماعی» مرجعیت، به مطالعۀ سازمان درونی روحانیت، نفوذ مرجعیت در متن جامعه، توانایی بسیج مردم، رابطه با احزاب و سازمانهای سیاسی، مناسبات مرجعیت با حکومت، منابع مالی و منشأ ثروت، کارآمدی در پاسخ به نیازها و مطالبات مردم در عرصۀ سیاست و مسائل زنان پرداخته است. وی پس از بررسی پایگاه اجتماعی مرجعیت در چهار دوره تاریخی (از دوره مرجعیت واحد آیتالله بروجردی تا امروز)، به این نتیجه رسیده است که مرجعیت، که تا پیش از انقلاب بهعنوان یک نهاد عمل میکرد، پس از انقلاب دیگر ظرفیتهای لازم برای ایفای نقش در جایگاه نهادی را ندارد و پیشروی روزافزون مداخلات بیرونی در امور تحت نفوذ مرجعیت به تحدید استقلال این نهاد انجامیده است. مجموعه این تغییرات، جایگاه مرجعیت را امروزه از یک نهاد به یک گروه منزلتی تغییر داده است.فروش اینترنتی: سایتهای ایرانکتاب، سیبوک و...توزیع: ققنوس#کتابهای_سرو #نشر_آرما @sarvbooks@nashre_arma
#تازه_های_نشر_آرما#تازه_های_مطالعات_دین چهلوششمین عنوان از مجموعه کتابهای سرو (مطالعات اجتماعی شیعه) منتشر شد:📗مرجعیت شیعه: از نهاد تا گروه منزلتی📗 ✍ کمال رضوی با مقدمهی سارا شریعتی از مجموعه کتابهای سرو (مطالعات اجتماعی شیعه) - ۲۶دبیر مجموعه: محسنحسام مظاهری ۵۹۸ صفحه - رقعیچاپ اول: تابستان ۱۴۰۵نشر آرمافروش اینترنتی: سایتهای ایرانکتاب، سیبوک و...توزیع: ققنوس#کتابهای_سرو #نشر_آرما @sarvbooks@nashre_arma
#گزارش📗«پیادهروی اربعین؛ تأملاتی جامعهشناختی» بازخوانی آیینها در چارچوب تحولات اجتماعی📗کتاب «پیادهروی اربعین؛ تأملاتی جامعهشناختی» به گردآوری محسن حساممظاهری یکی از نخستین و جدیترین تلاشها برای فهم علمی و جامعهشناختی آیین اربعین است؛ آیینی که در کمتر از یک دهه پس از سقوط حزب بعث و صدام حسین، به یکی از بزرگترین تجمعات انسانی جهان تبدیل شده است. مظاهری در این کتاب میکوشد اربعین را از میان روایتهای احساسی، تبلیغی و آیینی رایج بیرون بکشد و آن را در جایگاه یک «پدیده اجتماعی نوظهور» قرار دهد؛ پدیدهای که در آن دین، سیاست، رسانه، بدن، هویت و مناسک درهم تنیدهاند و فهم آن نیازمند رویکردی چندلایه و تحلیلی است.این کتاب مجموعهای از هفت مقاله پژوهشی است که هرکدام از زاویهای متفاوت به اربعین میپردازند و در کنار هم تصویری جامع و چندوجهی از این آیین ارائه میدهند. مظاهری با انتخاب نویسندگان جوان و پژوهشگران حوزه جامعهشناسی دین، تلاش کرده است از یکسو نگاه تازه و بیپیرایهای به اربعین عرضه کند و از سوی دیگر، از هیجانات آیینی فاصله بگیرد تا تحلیلها بر پایه داده، مشاهده میدانی و چارچوب نظری استوار باشند.در این کتاب، اربعین یکی از مناسک مذهبی نیست، بلکه یک «رخداد اجتماعی» دیده میشود؛ رخدادی که ریشه در تحولات سیاسی عراق پس از سقوط صدام دارد، در بستر جغرافیای مقدس شیعی معنا مییابد، از طریق شبکههای مردمی و موکبداران سازمان میگیرد، در رسانهها بازنمایی میشود و در تجربه زیسته زائران شکل نهایی خود را پیدا میکند. نویسندگان مجموعه نشان میدهند که چگونه این آیین توانسته است هویت شیعی را در سطحی جهانی بازتولید کند، رابطه میزبان-مهمان را به محور تجربه معنوی تبدیل سازد.کتاب همچنین به این نکته میپردازد که اربعین در حال گذار از یک آیین سنتی به یک آیین نهادیشده است؛ آیینی که دولتها، نهادهای مذهبی، شبکههای رسانهای و گروههای مردمی هرکدام در شکلدهی به آن نقش دارند. این گذار، پیامدهایی اجتماعی و فرهنگی دارد که در مقالات کتاب بررسی شدهاند؛ از عرفیشدن امر قدسی تا شکلگیری شایعات رسانهای و از تغییر الگوهای دینداری تا ظهور نوعی همبستگی فراملی.در بخش دیگری از کتاب، تجربه زیسته زائران ایرانی در پیادهروی سال ۱۳۹۳ بررسی میشود؛ تجربهای که بر محور بدن، خستگی، رنج، میزبانی و مواجهه با معنای سفر شکل میگیرد. این مطالعه میدانی نشان میدهد که چگونه اربعین برای بسیاری از زائران، نه فقط یک آیین مذهبی، بلکه یک تجربه وجودی و هویتی است.«پیادهروی اربعین؛ تأملاتی جامعهشناختی» کتابی است که اربعین را از سطح روایتهای احساسی به سطح تحلیلهای علمی میبرد و آن را در جایگاه یک موضوع جدی برای مطالعات جامعهشناسی دین، مردمنگاری، مطالعات فرهنگی و تحلیل رسانه قرار میدهد. این اثر برای پژوهشگران، دانشجویان، روزنامهنگاران و همه کسانی که میخواهند اربعین را درک کنند، یک منبع ضروری و نقطه آغاز است.این کتاب با دبیری محسن حساممظاهری، پژوهشگر شناختهشده جامعهشناسی دین، در قالب مجموعه «کتابهای سرو» منتشر شده و هدف آن ارائه یک چارچوب نظری و تحلیلی برای فهم اجتماعی اربعین است. مظاهری و نویسندگان مجموعه تلاش کردهاند اربعین را همچون یک پدیده اجتماعی نوظهور مطالعه کنند؛ پدیدهای که در آن دین، سیاست، رسانه، هویت و مناسک درهم تنیدهاند.این کتاب شامل هفت مقاله پژوهشی است؛ «تشیع پساصدام و پایان سندرم حسرت جغرافیای مقدس در تشیع: جامعهشیعی به مثابه جامعهای در فراق» نوشته جبار رحمانی، «اربعین؛ دانستهها و نادانستهها از منظری اجتماعی» نوشته مهدی سلیمانیه، «میزبانان اربعین» نوشته احمد شکرچی، «از نهادی شدن آیین اربعین تا عرفی شدن امر قدسی» نوشته محمدرضا پویافر، «حاد واقعیت ژان بودریار؛ بررسی شایعات رسانهای درباره آیین پیادهروی اربعین» نوشته محسن امین، «دعوت شدهام به زیارت رنجآلود / ادراک و تجربه زیسته زائران پیادهروی ایرانی در عراق» نوشته ندا رضویزاده، «اربعین ایرانی؛ رشد تصاعدی آمار ایرانیها در پیادهروی اربعین: دلایل و پیامدها» تألیف محسن حسام مظاهری.«پیادهروی اربعین؛ تأملاتی جامعهشناختی» کتابی است برای کسانی که میخواهند اربعین را به جای تماشا درک کنند، این که چگونه یک آیین مذهبی میتواند به یک پدیده اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و رسانهای تبدیل شود.این کتاب با تألیف و گردآوری محسن حسام مظاهری، توسط نشر: آرما در ۲۴۸ صفحه منتشر شده است.منبع: خبرگزاری ایرنالینک:irna.ir/xjXW3h#%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D… #نشر_آرما @nashre_arma @saevbooks