✅ رژيمحقوقیتنگههرمز✍ یادداشت #فرزاد_نسيمیپور در شماره ۲۱۵۹ روزنامه #نقدحال در کتابها و مباحث…
انتشار: 2026/06/23 05:59 UTC
✅ رژيمحقوقیتنگههرمز✍ یادداشت #فرزاد_نسيمیپور در شماره ۲۱۵۹ روزنامه #نقدحال در کتابها و مباحث نظري پيرامون مسائل نظامي و استراتژيک خاورميانه و بهويژه حوزه خليجفارس، يکي از محورهايي که مورد بحث واقع ميشود، اهميت تنگه هرمز است. اما امروزه که در عمل و در ميدان منازعه، نقش و جايگاه بيبديل خود را بر مناسبات اقتصادي دنيا و معادلات نظامي منطقه تحکيم کرده، بسيار بيشتر از گذشته مورد توجه محافل علمي و دانشگاهي قرار گرفته است. ديالکتيک ايده و عمل در ارتباط با تنگه هرمز منجر به سنتزي شده است که امروز ديگر قابل ناديدهگرفتن نيست. جالب است بدانيم با وجود آنکه تنگه هرمز باريکهاي است که يک درياي آزاد را به يک درياي بسته وصل ميکند اما بنابر اهميت نظامي و استراتژيک آن، مشمول مقررات حقوقي تنگهها ميشود. در مدتي که نام تنگه هرمز بيش از گذشته بر سر زبانها افتاد و اهميت استراتژيک اين گلوگاه انرژي و اقتصاد جهان بيش از پيش مشخص شد، اين سوال پيش آمد که مناسبات و رژيم حقوقي حاکم بر تنگه هرمز چگونه است. آيا تنگه هرمز تابع قواعد و مقررات لازمالاتباع حقوق بينالملل است که در کنوانسيونهاي دريانوردي تصريح شده است. آيا اصول عبور بيضرر و حق عبور ترانزيتي در مورد تنگه هرمز هم حاکم است. شرايط جنگ و صلح تغييري در مناسبات حقوقي تنگه هرمز ايجاد خواهد کرد. واقعيت اين است که عدم امنيت تنگه هرمز همه کشورهاي جهان را متاثر ميکند و از اين نظر حتي کانال سوئز هم همسطح با تنگه هرمز نيست. زيرا جايگزيني براي کانال سوئز وجود دارد ولي در ميانمدت و کوتاهمدت جايگزيني براي تنگه هرمز در انتقال انرژي و صادرات و واردات کالا نيست. از طرف ديگر براساس کنوانسيون جاماييکا کشورهاي ساحلي تنگهها ميتوانند قواعد و مقررات درخصوص ايمني دريانوردي، تعيين خطوط ترانزيتي، جلوگيري از آلودگي و امور مربوط به صيادي، تخليه و بارگيري و... وضع کنند. وضعيت حقوقي تنگه هرمز تابع شرايط زمان است. در زمان صلح قوانين بينالمللي دريايي مربوط به کنوانسيونها و حقوق درياها جاري است اما در زمان جنگ بهويژه اگر يکي از طرفهاي درگير، دولت ساحلي تنگه باشد، قوانين و عرف متداول زمان صلح به حالت تعليق درخواهند آمد. در اين شرايط دولت درگير ميتواند به استناد موازين و سوابق حقوقي زمان جنگ مقررات ويژهاي براي تردد و عبور کشتيراني بينالمللي وضع کند و مانع عبور کشتي يا هواپيمايي شود که مقصد نهايي کالاي آن کشور متخاصم يا ساير کشورهاي مجاور که بيطرفي خود را نقض کردهاند، گردد. اين حق حتي در زمان صلح طبق مقررات به کشور ساحلي داده شده است که از هرگونه عبوري که معارض حاکميت ملي و تماميت ارضي باشد، جلوگيري کند.@naghdehall
