خانم، آیا در پی کسب درآمد هستید؟ تخمک اهدا کنید یا رَحِم اجاره بدهید!تخمکهای یک زن در هر سیکل اهدا…
انتشار: 2026/07/09 07:53 UTC
خانم، آیا در پی کسب درآمد هستید؟ تخمک اهدا کنید یا رَحِم اجاره بدهید!تخمکهای یک زن در هر سیکل اهدا بهطور میانگین حدود ۲۳میلیون تومان قیمتگذاری میشود. در شرایطی که بیش از ۳۵درصد از جمعیت ایران زیر خط فقر زندگی میکنند و نرخ بیکاری جوانان به ۲۰درصد رسیده است، این مبلغ میتواند برای زنی که اجارهاش عقب افتاده و بچهاش شیرخشک نیاز دارد بهمعنای مدتی فرصت برای نفس کشیدن باشد. اما این پول دقیقاً بهای چیست؟ و چه نسبتی میان فقر، بازار ناباروری، و بدن زنان وجود دارد؟تصمیمی برای بقاساعت دو و نیمهشب بود که سیما با چشمانی خسته از بیخوابی، گوشی را برداشت. اجارهخانه عقب افتاده بود، شوهرش سه ماه میشد که بیکار بود. قیمت شیرخشک هر هفته بیشتر میشد و بچهشان شبها از گرسنگی بیقراری میکرد.در میان انبوه پیامهای بیاهمیت یک آگهی نظرش را جلب کرد: «دعوت به همکاری اهداکنندگان تخمک: به تعدادی خانم واجد شرایط برای اهدای تخمک نیازمندیم. مزد اهداکنندگان: ۳۶ تا ۳۸میلیون تومان».سیما گوشی را زمین گذاشت. ۳۶میلیون تومان برای زنی که تمام داراییاش یک یخچال قدیمی و یک اجاقگاز بود؛یعنی چند ماه نفس کشیدن؛یعنی اجاره؛یعنی چند شب خوابِ بدون ترس از گرسنگی بچه.صبح شد. پای کامپیوتر نشست و فُرم را پر کرد: نام، سن، قد، رنگ چشم، گروه خونی، سابقهٔ بیماری، تعداد فرزندان، نوع زایمان. یک فُرم استخدام، با این تفاوت که در بخش «سابقهٔ کار» باید مینوشتی چند بار زایمان کردهای.دو روز بعد، در یک کلینیک نازایی در بلوار کشاورز، خانم مشاور با لبخند حرفهیی گفت: «شرایط شما عالیه. پول خوبی میتوانید میتونید دریافت کنید. البته این پول بابت فروش نیست، هزینهٔ جبرانیه.»سیما خندید، خندهای که نه شادی داشت و نه طنز، فقط یک خشم سرد و عمیق.تجارت زیرزمینی؛ آمارها و واقعیتهاتخمین زده میشود سالانه حدود ۳۰هزار سیکل IVF [پرورش نطفه در لولهٔ آزمایشگاه] در ایران انجام شود. هرچند آمار رسمی دقیقی دربارهٔ سهم اهدای تخمک در دسترس نیست، اما شواهد میدانی نشان میدهد این سهم در ایران از کشورهایی مانند انگلستان بیشتر است.درآمد اهداکننده در برابر سود واسطههابر اساس گزارشهای میدانی سال ۱۴۰۴، میانگین پرداختی به هر زن در ازای هر سیکل اهدای تخمک حدود ۲۳میلیون تومان است. این در حالی است که کلینیکها و واسطهها این تخمک را با قیمتی چندبرابر به زوجهای متقاضی عرضه میکنند.یک متخصص زنان در گفتوگو با یکی از خبرگزاریها میگوید: «درست است در ماهیتش پولی رد و بدل میشود، اما بهتر است اسم آن را فروش نگذاریم و بهتر است به آن هزینهٔ جبرانی بگوییم در مقابل زحمت رفتوآمد، آزمایشها، و مصرف داروها.»تبلیغات دروغین و عوارض پنهاندلالان در تبلیغاتشان میگویند: «با اهدای تخمکهایی که هر ماه از دست میدهید به خانمهایی که بچهدار نمیشوند کمک کنید!»اما پزشکان متخصص نازایی تأکید میکنند این جمله نهتنها نادرست، بلکه فریبنده است. هر زن در طول عمرش فقط سه تا چهار بار میتواند تخمک اهدا کند. داروهای هورمونی سنگین میتوانند باعث سندروم تحریک بیش از حد تخمدان، پیچخوردگی تخمدان، خونریزی داخلی، عفونت، و در بلندمدت باعث افزایش خطر سرطان تخمدان و سینه شوند.صفحه ۱صفحه ۲مراکز معتبر پزشکی همچنین به عوارضی مانند درد شدید شکم، تنگی نفس، تجمع مایع در بدن، و پیامدهای روانی مانند اضطراب، افسردگی، و پشیمانی اشاره میکنند. اما در تبلیغات دلالها هیچ اثری از این واقعیتها نیست؛ فقط «۵ دقیقه»، «بیدرد»، «بیعارضه» و «کمک به خانواده».از «اهدا» تا «هزینهٔ جبرانی»: زبان پنهان معاملهواژهها در این بازار نقش مهمی دارند. «اهدا»، «کمک»، «ثواب»، و «هزینهٔ جبرانی» کلماتیند که روی این معاملهٔ اقتصادی خالص پرده میکشند. اما وقتی فقط یک طرف معامله همیشه همان طرفی است که به پول نیاز دارد، این «کمک» نیست؛ این معاملهای است که فقط نامش عوض شده است.در این بازار، تخمک قیمت دارد. اسپرم قیمت دارد. رَحِم اجاره داده میشود. ویژگیهای ژنتیکی قیمتگذاری میشود: چشم رنگی گرانتر، قد بلند گرانتر.دلالها همچنین رحم زنی را اجاره میکنند، او را ماهها مانند یک انکوباتور زنده نگه میدارند، و در نهایت کودک را تحویل میگیرند.نکته اینجاست: این فرایند صرفاً انتخابی فردی نیست. وقتی یک زن برای بقای خود و خانوادهاش ناچار به فروش تخمک میشود، این تصمیم در خلأ گرفته نمیشود. ساختاری اقتصادی و اجتماعی او را در موقعیتی قرار داده که بدنش آخرین دارایی قابل تبدیل به پول شده است.
