💥ایران چگونه یکی از موثرترین سلاحهای جنگ مدرن را ساخت؟نیوزویکترجمه و خلاصه نویسی: فاطمه لطفیچه بر…
انتشار: 2026/07/02 11:29 UTC
💥ایران چگونه یکی از موثرترین سلاحهای جنگ مدرن را ساخت؟نیوزویکترجمه و خلاصه نویسی: فاطمه لطفیچه بر فراز آبهای خلیج فارس و چه در آسمان اروپای شرقی، میتوان سلاحی را یافت که پدافندهای پیشرفته را خنثی میکند و نبرد قرن بیست و یکم را با اثری مرگبار از نو تعریف میکند: سلاحی که ایران تولید کرده است.شاهد-۱۳۶همان پهپاد «انتحاری» یا «کامیکازه»، محصول یک دهه تلاش همچنان ادامهدار جمهوری اسلامی برای تکمیل ابزاریست که قادر است بر کمبودهای قدرت هوایی در برابر دشمنانی غلبه کند که مجهز به پلتفرمهای پیشرفته و بسیار گرانترند.هزینه تخمینی هر پهپاد بین ۲۰ تا ۵۰ هزار یا حتی ۷ هزار دلار است. شاهد-۱۳۶ و سایر انواع آن، دکترین نظامی سنتی را دگرگون کردهاند، به طوری که روسیه حملات موشکی میلیون دلاری را در اوکراین انجام میدهد و حتی ایالات متحده در بحبوحه درگیری با ایران، در تلاش برای توسعه یک کپی کمهزینه از این نوع پهپاد است.اکرم خریف، نویسنده کتاب «در سایه شاهد»، به نیوزویک میگوید: «اثربخشی شاهد، پیچیدگی تکنولوژیکی آن نیست؛ بلکه عکس آن است. تحلیلگران همواره شاهد را به عنوان یک سلاح مبادله هزینه مطرح میکنند: ارزش آن در تعداد نهفته است، زیرا این پهپادها در مقایسه با سیستمهایی که برای سرنگونی آنها ساخته شدهاند، ارزان و تولید انبوه آنها آسان است و این امر پهپادها را برای اشباع و فرسوده کردن پدافند هوایی ایدهآل میکند، در حالی که هر رهگیری، یک دارایی دفاعی بسیار گرانتر را میسوزاند.»خریف میگوید: «شاهد به کشورهایی مانند روسیه و ایران راهی ارزان برای تحمیل هزینههای نامتناسب بر دشمنان داده و آنها را مجبور کرده که رهگیرهای گرانقیمت را صرف پهپادهای کمهزینه کنند و در عین حال، تلفات روانی مداومی را بر جمعیت غیرنظامی وارد کنند.»نیوزویک در بخش دیگری از گزارش خود مینویسد: وقتی صحبت از این میشود که چرا ایران موفق به توسعهی چنین پلتفرمی شد، در حالی که کشورهای بسیار بزرگتر و ثروتمندتر میتوانستند به راحتی این کار را انجام دهند، باید گفت این تصمیم یک ضرورت بود که ریشه در چالشهای گذشتهی جمهوری اسلامی در میدان نبرد داشت.در دههی ۱۹۸۰، که DAR در ۱۵۰۰ مایل دورتر در آلمان غربی در حال توسعه بود، ایران درگیر جنگی ویرانگر با همسایهاش عراق بود. به گفتهی استیون فلدستاین، یکی از مقامات سابق وزارت امور خارجهی ایالات متحده که امروز عضو ارشد برنامهی دموکراسی، منازعه و حکومتداری بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی است، ایران «در گیر و دار درگیری و یک مسیر انقلابی جدید، مجبور شد با دو واقعیت ناخوشایند روبرو شود: اولا به دلیل تحریمها و از دست دادن سرمایهی انسانی، هیچ راهی برای حفظ زیرساختهای نظامی موجود که بر اساس پلتفرمهای گرانقیمت ایالات متحده مدلسازی شده بود، وجود نداشت. در همان زمان، ایران در جنگ وحشیانهای با عراق درگیر بود که باید برای مقابله با دشمن خود راهحلهایی ارائه میداد. این امر انگیزهها ایران را به سمت توسعه یک برنامه بومی پهپاد و موشکهای بالستیک سوق داد که بر آزمایش، جایگزینهای مقرونبهصرفه و طرحهای تکراری/تطبیقی متکی بود. تا اواسط دهه ۱۹۸۰، ایران اولین پهپاد مهاجر را توسعه داد و سال بعد پهپاد اولیه ابابیل را تولید کرد. در طول دهههای بعد، سرمایهگذاریهای ایران در تولید پهپاد ثمربخش بود.»سادگی شاهد-۱۳۶ به نفع کشورهای آسیبپذیر در برابر تحریمهای ایالات متحده عمل میکند. واشنگتن بارها تلاش کرده تا ظرفیت ساخت پهپاد تهران را از طریق تحریم شرکتهایی در داخل و خارج از ایران از جمله در چین محدود کند.اما جیمز پاتون راجرز، مدیر اجرایی موسسه سیاست فناوری بروکس در دانشگاه کرنل و از بنیانگذاران گروه کاری مطالعات جنگ انجمن مطالعات بینالمللی بریتانیا، میگوید که تحریمهای ایالات متحده به جای منصرف کردن تهران، احتمالا «ایران را به سمت ایجاد یک پایگاه تولیدی بومی و غیرمتمرکز سوق داده است که بتواند در برابر فشار خارجی مقاومت کند.»راجرز خاطرنشان کرد که ماهیت «شاهد» که «ارزان، نسبتا ساده برای ساخت و طراحی شده برای تولید انبوه» است، خود را به یک استراتژی نوظهور وام داده است که استفاده از پلتفرمهای دفاعی سابقا مشهور مانند پاتریوت را که هر کدام از رهگیرهای آن تقریبا ۴ میلیون دلار قیمت دارند، تهدید به ناپایداری میکند.پهپادهای سبک شاهد در حملات هماهنگ انبوه که برای غلبه بر دفاع هوایی از طریق حجم زیاد طراحی شدهاند، مورد استفاده قرار میگیرند. به همین دلیل است که شاهد بسیار تاثیرگذار است. برای داشتن یک اثر استراتژیک همیشه به سلاحهای بسیار پیشرفته نیاز ندارید؛ گاه کمیت، همراه با تاکتیکهای مناسب، کافی است.@NewJournalism روزنامه نگاری جدید



