اسرار دست‌بند «تیر و باد»از اوستا تا آیین امروز زرتشتیانبه خشنودی اهورامزدایکی از زیباترین و کهن‌تر…

اسرار دست‌بند «تیر و باد»از اوستا تا آیین امروز زرتشتیانبه خشنودی اهورامزدایکی از زیباترین و کهن‌ترین آیین‌های جشن تیرگان، بستن دست‌بند هفت‌رنگی است که زرتشتیان آن را «تیر و باد» می‌نامند. این رسم تا امروز در میان زرتشتیان ایران و پارسیان هند زنده مانده است؛ اما درباره فلسفه و چگونگی انجام آن، روایت‌های گوناگونی وجود دارد. آیا این دست‌بند برای برآورده شدن آرزوهاست؟ آیا باید آن را به آب سپرد یا به شاخه سرو بست؟ پاسخ این پرسش‌ها را باید در منابع معتبر جست‌وجو کرد.#اوستا؛ سرچشمه جشن تیرگاندر تیر یشت، یکی از یشت‌های اوستا، از تیشتر، ایزد باران، سخن رفته است؛ ایزدی که با دیو خشکسالی، اَپوش، نبرد می‌کند و با پیروزی او، باران و آبادانی به جهان بازمی‌گردد.همچنین در کرده چهارم تیر یشت، از آرش، بزرگ‌ترین تیرانداز آریاییان، یاد شده است.اما نکته مهم آن است که:در هیچ بخش اوستا سخنی از دست‌بند تیر و باد نیامده است.بنابراین، اصل جشن تیرگان اوستایی است، اما آیین دست‌بند در دوره‌های بعد به سنت زرتشتی افزوده شده است.دست‌بند تیر و باد از چه زمانی پدید آمد؟قدیمی‌ترین سند موجود درباره این آیین، روایت‌های فارسی (Persian Rivayats) است؛ مجموعه‌ای از پاسخ‌های دینی موبدان ایران به پرسش‌های پارسیان هند که میان سده‌های پانزدهم تا هفدهم میلادی گردآوری شده‌اند.در این منابع آمده است که:موبد با خواندن نیایش نیرنگ، دست‌بند هفت‌رنگ را بر دست می‌بست.دست‌بند تا روز باد (گوواد/وایو) بر دست می‌ماند.سپس با نیایش، از دست باز می‌شد.و در پایان، به آب روان سپرده می‌شد.این گزارش، معتبرترین سند تاریخی درباره آیین دست‌بند تیر و باد است.چرا هفت‌رنگ؟در منابع کهن، توضیحی درباره تعداد رنگ‌ها داده نشده است، اما پژوهشگران معتقدند رنگ‌های گوناگون، نمادی از زیبایی آفرینش، شادی، باران و رنگین‌کمان پس از بارش هستند.به همین دلیل امروزه این دست‌بند معمولاً با هفت رنگ بافته می‌شود.آیا دست‌بند، «دست‌بند آرزوها» است؟امروزه بسیاری هنگام بستن یا گشودن دست‌بند آرزویی نیک می‌کنند.این کار با روح جشن تیرگان هماهنگ است، اما باید دانست که در اوستا و روایت‌های فارسی، هیچ‌گاه از «دست‌بند آرزوها» نام برده نشده است.در حقیقت، مفهوم آرزو کردن، برداشتی زیبا و امروزی از این آیین است.چرا دست‌بند را به آب می‌سپارند؟در آیین زرتشتی، آب از مقدس‌ترین آفریده‌های اهورامزدا است.تیرگان نیز جشن پیروزی تیشتر، ایزد باران، بر اپوش، دیو خشکسالی است.بنابراین سپردن دست‌بند به آب روان، نماد:دور شدن اندوه؛دور شدن بیماری؛دور شدن خشکسالی؛پاک شدن آلودگی‌ها؛و بازگشت برکت، باران و زندگی است.از دیدگاه دینی، این معنا از همه روایت‌های دیگر استوارتر است.آیا باید آن را به شاخه سرو بست؟در برخی شهرهای ایران، مردم دست‌بند را به شاخه درخت می‌بندند تا باد آن را با خود ببرد.این رسم، بخشی از فرهنگ زیبای مردم ایران است؛ اما در منابع معتبر زرتشتی، هیچ اشاره‌ای به بستن دست‌بند بر درخت یا سرو وجود ندارد.احتمالاً انتخاب سرو به سبب جایگاه نمادین آن در فرهنگ ایران، یعنی آزادگی، جاودانگی و سرسبزی، بوده است.ازاین‌رو، این رسم را باید یک سنت محلی دانست، نه یک دستور دینی.نیایش هنگام گشودن دست‌بنداگرچه متن اصلی نیرنگ در همه نسخه‌های روایت‌های فارسی حفظ نشده است، اما بر پایه مفهوم آیین، می‌توان چنین نیایش کرد:«ای اهورامزدا،ای تیشترِ باران‌آور،ای وایوی نیرومند،این دست‌بند را به آب پاک می‌سپارم؛باشد که هر رنج، بیماری، خشکسالی و ناراستی از من، خانواده‌ام و ایران‌زمین دور گردد و باران، راستی، تندرستی، شادی و فراوانی بر جهان چیره شود.اشه پیروز باد.»سخن پایانیاگر بخواهیم آیین تیرگان را همان‌گونه که در سنت زرتشتی آمده است برگزار کنیم، شایسته آن است که در روز باد (گوواد)، پس از نیایش، دست‌بند تیر و باد را به آب روان بسپاریم؛ زیرا این رسم، هم با روایت‌های معتبر زرتشتی سازگار است و هم با جایگاه تیشتر، ایزد باران، و قداست آب در دین بهی هماهنگی کامل دارد.در عین حال، اگر کسی هنگام سپردن دست‌بند به آب روان یا باد ، آرزویی نیک برای خود، خانواده، مردم ایران و همه جهانیان کند، این آرزو با روح اندیشه نیک، گفتار نیک و کردار نیک کاملاً همسو خواهد بود.منابعاوستا، تیر یشت.Persian Rivayats، به کوشش M. R. Unvala.M. Boyce, The Persian Stronghold of Zoroastrianism.M. Boyce, «Ābān»، Encyclopaedia Iranica.A. Tafazzoli, تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام.Touraj Daryaee, آثار مربوط به آیین‌ها و جشن‌های ایران باستان.Noshir H. Dadrawala, The Feast of Tirangan.🔥🏆🆔 @payammehrzartosht🌼