❓چگونه جامعهای که پیامبر اکرم(ص) را دیده و قرآن را شنیده بود، به واقعه عاشورا رسید؟⭕ #عاشورا محصول…
انتشار: 2026/08/06 14:30 UTCدریافت: 2026/08/07 17:25 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/07 17:25 UTC
❓چگونه جامعهای که پیامبر اکرم(ص) را دیده و قرآن را شنیده بود، به واقعه عاشورا رسید؟⭕ #عاشورا محصول همافزایی چند انحراف و بحران در سطوح مختلف جامعه اسلامی بود. 1⃣به گمان من، ریشه اصلی عاشورا را باید در استحاله تدریجی دین به ابزاری برای قدرت و مشروعیتبخشی سیاسی جستوجو کرد. جامعهای که پیامبر(ص) را دیده بود، ناگهان به کربلا نرسید؛ بلکه در یک فرآیند چند ده ساله، ارزشهای دینی جای خود را به ملاحظات قدرت، ثروت و قبیله داد. پیامبر تلاش کرد نظام دیگری را شکل دهد، اما حوادث پس از فوت پیامبر اتفاقات دیگری را رقم زد.هنگامی که قدرت سیاسی از نظارت اخلاقی و دینی مستقل شد و #دین در خدمت #تثبیت_قدرت قرار گرفت، زمینه برای وقوع فجایعی چون عاشورا فراهم شد. 2⃣البته این عامل به تنهایی کافی نیست. در کنار آن، دگرگونی ارزشهای اجتماعی نیز نقش تعیینکنندهای داشت. نسلی که با آرمانهای عدالت، برابری و مسئولیتپذیری عصر نبوی پرورش یافته بود، به تدریج جای خود را به نسلی داد که فتوحات، ثروت و #رفاه را تجربه میکرد. ارزشهایی چون آزادگی، امر به معروف، عدالتخواهی و مسئولیت اجتماعی در برابر ارزشهایی چون امنیت، منفعت شخصی و مصلحتاندیشی منفعلانه تضعیف شد. 3⃣از سوی دیگر، نقش #خواص و #نخبگان بسیار مهم بود. در بسیاری از تحلیلهای تاریخی، فاجعه عاشورا بیش از آنکه نتیجه دشمنی آشکار گروهی محدود باشد، حاصل سکوت، محافظهکاری و دنیاطلبی بخش مهمی از نخبگان جامعه بود. کسانی که حق را میشناختند اما هزینه حمایت از آن را حاضر نبودند که بپذیرند. 👈در این معنا، #عاشورا فقط محصول ظلم ظالمان نبود، بلکه نتیجه انفعال بسیاری از آگاهان نیز بود. 4⃣همچنین نمیتوان از فاصله گرفتن جامعه از#روح_دین غفلت کرد. جامعه آن روز نماز میخواند، حج میرفت و قرآن تلاوت میکرد، اما میان ظواهر دینداری و حقیقت دین شکافی عمیق پدید آمده بود. هنگامی که دین از عدالت، کرامت انسانی، آزادی و حقیقتجویی تهی شود، #مناسک به تنهایی نمیتوانند مانع انحراف شوند. 👈به تعبیر دیگر، مشکل اصلی کمبود #دینداری_ظاهری نبود؛ بلکه غلبه دینداریِ فاقد روح اخلاق و عدالت بود. 5⃣از منظر اجتماعی، عاشورا هشدار میدهد که مرگ #وجدان_عمومی از خطرناکترین مراحل انحطاط است. هنگامی که مردم به ظلم #عادت کنند، از ترس یا منفعت سکوت پیشه کنند و مسئولیت را به دیگران واگذارند، جامعه به تدریج توان اصلاح خود را از دست میدهد. در چنین شرایطی، حتی افراد صالح و آگاه نیز ممکن است در اقلیت قرار گیرند و نتوانند مسیر جامعه را تغییر دهند. فاجعههای بزرگ، نتیجه انباشت چشمپوشیهای کوچکبنابراین شاید مهمترین پیام عاشورا برای همه عصرها این باشد که فاجعههای بزرگ، نتیجه انباشت چشم پوشیهای کوچکاند. هیچ جامعهای از سقوط مصون نیست؛ حتی جامعهای که سابقهای درخشان، رهبران بزرگ یا سنتهای دینی عمیق داشته باشد. به همین دلیل عاشورا بیش از آنکه داستان شکست یک روز باشد، روایت هشداردهنده یک مسیر است؛ مسیری که از بیتفاوتی آغاز میشود و به فاجعه میانجامد. بنابراین اگر بخواهیم یک عامل بنیادیتر را برجسته کنیم، شاید بتوان گفت عاشورا زمانی ممکن شد که قدرت سیاسی، #اخلاق_دینی و آگاهی عمومی را تحتالشعاع قرار داد و جامعه نیز به تدریج حساسیت خود را نسبت به ظلم و انحراف از دست داد. در چنین شرایطی، حتی جامعهای که پیامبر را دیده و قرآن را شنیده بود، میتوانست در برابر شهادت فرزند همان پیامبر سکوت کند یا حتی در آن مشارکت داشته باشد. ✅درس بزرگ عاشورا برای همه جوامع دینی این است که هیچ جامعهای صرفاً با داشتن سابقه دینی، شخصیتهای مقدس یا نهادهای مذهبی از #انحراف مصون نمیشود. بقای دین در گرو زنده ماندن #عدالت، #آزادی_نقد_قدرت، مسئولیتپذیری اخلاقی و آگاهی عمومی است؛ و هرگاه این عناصر تضعیف شوند، امکان تکرار اشکال تازهای از همان انحراف تاریخی وجود خواهد داشت.آیت الله سید محمدعلی ایازیکانالِ قرآنپویان تدبر در قرآن ،تفقه در دين ┏━━🌹💠🌹━━┓ 🆔@quranpuyan ┗━━🌹💠🌹━━┛
