#مصاحبه 🔸مطالعات اربعین گرفتار «اشباع کاذب» شده است🔸مصاحبه خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) با محسن حسام…

#مصاحبه 🔸مطالعات اربعین گرفتار «اشباع کاذب» شده است🔸مصاحبه خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) با محسن حسام مظاهری به‌بهانه‌ی گذشت یک دهه از انتشار کتاب «پیاده‌روی اربعین: تأملات جامعه‌شناختی»برش‌هایی از متن:🔻 مسئله‌ای که ما در حوزه اربعین با آن مواجه هستیم، «اشباع کاذب مطالعات اربعین» است. در بیش از ۱۵ سالی که از موج اقبال گسترده و توده‌ای جامعه ایرانی به پدیده اربعین می‌گذرد، حجم بالایی از آثار درین‌باره منتشر شده است. بخش عمده این آثار در قالب سفرنامه، متن‌های ادبی و دلنوشته قرار می‌گیرد. اما آثار بسیاری هم با مدعای پژوهشی و به ویژه تحلیل جامعه‌شناختی اربعین نوشته شده‌اند. همچنین در این سال‌ها چندین کنگره، سمینار و همایش علمی درباره اربعین برگزار شده، مقالات فراوانی نوشته شده و بسیاری از آن‌ها در قالب کتاب بازنشر شده‌اند.اما تصور من این است که حاصل این حجم از تولیدات، چندان دستاورد جدی و قابل اعتنایی برای شناخت علمی اربعین به وجود نیاورده است. ما با یک انباشت گسترده مواجه هستیم، اما بخش قابل توجهی از این انباشت را می‌توان نوعی «شبه‌پژوهش» دانست؛ زیرا در بسیاری از موارد، اصول و معیارهای مطالعه اجتماعی و جامعه‌شناختی به شکل دقیق رعایت نشده است.🔻این انباشت آثار غیر دقیق یا کم‌عمق، می‌تواند مسیر پژوهش‌های بعدی را دشوار کند، جهت‌های اشتباه به پژوهشگران بدهد یا حتی باعث شود برخی حوزه‌ها به دلیل تصور اشباع‌شدن، پژوهشگران جدید را از ورود بازدارد.🔻یکی از دلایل این مسئله آن است که در بسیاری از این آثار، مرز میان انگاره‌های ایدئولوژیک یا مذهبی غالب بر ذهن و زبان پژوهشگر با نگاه علمی و پژوهشی به پدیده، به اندازه کافی رعایت نشده است.در بسیاری موارد، بیشتر با فلسفه‌پردازی، مفهوم‌پردازی و ساختن مجموعه‌ای از انگاره‌های ذهنی با خاستگاه‌های سیاسی یا ایدئولوژیک درباره اربعین مواجه هستیم، نه مطالعه‌ای که بتواند شناخت ما را از این پدیده افزایش دهد.🔻البته کسانی که اربعین را تجربه کرده باشند، می‌دانند که با یک پدیده بزرگ و عظیم مواجه هستیم و بهت‌زدگی در مواجهه نخست با آن موضوعی دور از انتظار نیست. به‌ویژه برای پژوهشگرانی که نخستین بار با این پدیده مواجه می‌شوند، این شیفتگی و شگفتی ممکن است برجسته باشد و اگر پژوهشگر بخواهد صرفاً با یک مواجهه کوتاه یا تجربه محدود به مطالعه اربعین بپردازد، ممکن است نتواند فاصله پژوهشی لازم را ایجاد کند. تعلقات فردی و باورهای شخصی پژوهشگر به جای خود طبیعی است، اما حفظ فاصله تحلیلی و مدیریت این مواجهه با پدیده برای پژوهشگر اجتماعی ضروری است.🔻یکی از الگوهای تکرارشونده در بخشی از پژوهش‌ها و شبه‌پژوهش‌های اربعین، بررسی این پدیده به مثابه یک پدیده تمدنی ذیل ادبیات تمدن اسلامی است.بخش زیادی از آثاری که به عنوان تحلیل اربعین تولید شده‌اند، در همین چارچوب قرار می‌گیرند. مسئله این است که این گفتار خود کمتر مورد بررسی انتقادی و جدی قرار گرفته است. در نتیجه، بسیاری از این آثار بیشتر در حد یک گفتار با مصرف تبلیغاتی، رسانه‌ای و گاه پروپاگاندایی باقی مانده‌اند و نتوانسته‌اند عمق علمی پیدا کنند.🔻به همین دلیل، بخش مهمی از جامعه علمی نیز نسبت به این ادبیات بی‌اعتنا مانده است؛ زیرا این آثار نتوانسته‌اند ارتباط مؤثری با مجامع علمی برقرار کنند و آورده مشخصی برای فهم جامعه‌شناختی اربعین ارائه دهند.🔻این وضعیت باعث شده مطالعات جدی‌تر اجتماعی درباره اربعین در حاشیه قرار بگیرد و بسیاری از رویکردهایی که می‌توانستند به شناخت دقیق‌تر این پدیده کمک کنند، کمتر دیده شوند.مصاحبه‌گر: کورش دیباجمتن کامل:ibna.ir/x6Jmv#کتابهای_سرو #نشر_آرما @nashre_arma@sarvbooks