بوتسواتاکشوری محصور در خشکی، مثل افغانستان. تقریبا ثلث وسعت ایران که ۸۰٪ آن صحرا است. وقتی در ۱۹۶۶م…

بوتسواتاکشوری محصور در خشکی، مثل افغانستان. تقریبا ثلث وسعت ایران که ۸۰٪ آن صحرا است. وقتی در ۱۹۶۶مستقل شد، ۱۲ کیلومتر جاده اسفالت داشت. جزو لیست ۲۵ امین کشور فقیر جهان بود. ۱۰۰ دانش آموخته دانشگاه و چند صد دیپلمه داشت. بدون حتی یک بیمارستان مدرن. کشوری بدون دسترسی به دریا و محصور بین نامیبیا، زیمبابوه و افریقای جنوبی، که ۸۰٪ آن را بیابان کالاهاری تشکیل می دهد.به قول عجم اوغلو در کتاب: چرا ملت ها شکست می خورند؟ بوتسوانا بر خلاف کشورهای همسایه یا واقع در فضای نزدیک پیرامونی که پس از استقلال وارد چرخه انواع جنگ ها(درونی- برونی) شده و یا گرفتار دیکتاتوری شدند، راهی متفاوت در پیش گرفت: ۱- نهادهای فراگیر و حاکمیت قانونرهبران اولیه بوتسوانا، سنت‌های دموکراتیک قومی را با ساختارهای مدرن غربی تلفیق کردند. این کار باعث شد:۱- مالکیت  شخصی و خصوصی محترم شمرده شود؛۲-ثبات سیاسی و دموکراسی چندحزبی مستمر (بدون حتی یک کودتا) شکل بگیرد؛۳- فساد مالی به حداقل برسد.در سال ۱۹۶۷، پس از کشف ذخایر عظیم الماس در این کشور، دولت بوتسوانا با شرکت بزرگ الماس "دِ بیرز" (De Beers) یک شرکت مشترک به نام دبسوانا (Debswana) تاسیس کرد و ۵۰ درصد سهم را گرفت. سود حاصل از الماس به جای اینکه صرف تجملات رهبران شود، در یک صندوق حاکمیتی برای روزهای مبادا و توسعه زیرساخت‌ها ذخیره شد.دولت درآمد الماس را مستقیما در قالب زیر به رگ‌های جامعه تزریق کرد:۱- آموزش رایگان: امروزه نرخ باسوادی در بوتسوانا بالای ۸۸ درصد است.۲-  بهداشت و راه‌ها: هزاران کیلومتر جاده ساخته شد و دسترسی به خدمات درمانی به یک استاندارد بالا رسید.از استقلال(۱۹۶۶) بدین سو، این کشور برخلاف کشورهای منطقه جنوب آفریقا، مانند آنگولا، موزامبیک، زیمبابوه، نامیبیا و آفریقای جنوبی در هیچ جنگی شرکت نکرده است. سرانه درآمد مردش از کمتر از ۱۰۰ دلار، به بیش از ۸,۰۰۰ دلار رسیده و از دیدگاهشاخص ادراک فساد در رتبه اول یا دوم شفافیت در آفریقا است.البته بوتسوانا  یک مدینه فاضله نیست و با دو چالش بزرگ روبروست:۱.  اقتصاد کشور هنوز به شدت به قیمت جهانی الماس وابسته است و تنوع اقتصادی کمی دارد.۲. به دلیل سرمایه‌بر بودن صنعت الماس (و نه اشتغال‌زا بودن آن)، نرخ بیکاری به‌ویژه میان جوانان بالاست. همچنین شیوع ویروس HIV در دهه‌های گذشته ضربه سختی به نیروی کار این کشور زد، هرچند دولت با برنامه‌های درمانی رایگان توانست آن را کنترل کند.چه شد؟عجم‌اوغلو و رابینسون معتقدند آن چه بستر معجزه بوتسوانا را رقم زد، چهار عامل بود.در هنگام استقلال یکی از فقیرترین کشورهای جهان بود. همسایگانش همه آپارتاید بودند‌ ولی در سال ۲۰۰۰ سریعترین رشد اقتصادی جهان را به خود اختصاص داد. این چهار عامل کدام بودند:۱- میراث پیشا استعماریمیراث قبیله اینگواتوسنت یا کگوتلا بر پایه شورای عمومی استوار بود و حتی رعایا هم می توانستند رهبر را به نقد و چالش بکشند. این فرهنگ مبتنی بر مشارکت سیاسی، پایه ای بود که نهادهای مدرن روی آن ساخته شد.۲- استعمار کم‌ عمقبریتانیا در بوتسوانا سرمایه گذاریرنکرد؛ ولی در عین حال ساختار قبیله ای هم تخریب نشد. این کم توجهی استعماری، نهادهای بومی را زنده نگاه داشت.۳- رهبری در لحظه بحرانیسیرتسه خاما، رهبر استقلال، هنگامی که الماس کشف شد، انتخابی عقلایی کرد. قراردادها را به گونه ای بست که درآمد به دولت برسد، نه به قبایل یا نخبگان و نظامیان او سپس انتخابات رقابتی بگدار کرد، قدرت را نهادینه کرد و نه شخث و خانوادگی. عجم اوعلو این را نقطه اصلی می داند: الماس در نیجریه نفرین شد، در بوتسوانا نعمت؛ تفاوت در نهاد بود، نه در منبع.۴-درآمد الماس در سرمایه گذاری عمومی هزینه شد: آموزش، بهداشت، زیرساخت. مهمنر از ان، چرخه انتخاباتی منطم برقرار ماند.قدرت شخصی سازی، خانوادگی و صنفی نشد.لب کلامعجم‌ اوغلو بوتسوانا را برای این دوست دارد که نقض کننده همه بهانه هاست.نه استدلال های جغرافیایی را می پذیرد(اقلیم و دیگر شرایط مناسب)، نه استدلال فرهنگ، نه استدلال نژاد.کشوری محاط در خشکی، کاملا فقیر، آفریقایی، بدون میراث استعماری مثبت، به دلیل نهادهای معقول در دست ساخت، توسعه می یابد. به دلیل رهبری آینده‌نگر، رژیم کمتر فاسد، نهادهای قانونی محکم و مدیریت درست ثروت ملی.(تا کنون)#یدالله_کریمی_پور 🌍 @shahrestanqods