🔺محمد قاضی؛ کُردی که ادبیات جهان را فارسی کردگاهی یک انسان، بدون آنکه رمانی بنویسد، سرنوشت ادبیات…
انتشار: 2026/08/06 08:55 UTCدریافت: 2026/08/09 10:50 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/09 10:50 UTC
🔺محمد قاضی؛ کُردی که ادبیات جهان را فارسی کردگاهی یک انسان، بدون آنکه رمانی بنویسد، سرنوشت ادبیات یک ملت را تغییر میدهد.محمد قاضی، یکی از همان انسانها بود؛ مترجمی که با قلمش، شاهکارهای ادبی جهان را به زبان فارسی جان بخشید و نسلهای مختلف را با نویسندگانی آشنا کرد که شاید هرگز فرصت خواندن آثارشان به زبان اصلی را نداشتند.داستان او، از دوازدهم مرداد سال ۱۲۹۲، در شهر مهاباد آغاز میشود؛ شهری که کودکی را در دامان خود پرورش داد که سالها بعد، نامش با ترجمه در ایران گره خورد.او در خانوادهای اهل دانش و فرهنگ به دنیا آمد. پدرش، میرزا عبدالخالق قاضی، امامجمعهی مهاباد بود؛ اما محمد هنوز پنج ساله نشده بود که پدرش را از دست داد. از همان کودکی، طعم تلخ فقدان را چشید و روزگارش با سختی سپری شد. مدتی نزد مادربزرگش در روستای چاغرلو زندگی کرد، اما خیلی زود به مهاباد بازگشت تا درس بخواند و آیندهای متفاوت برای خود بسازد.نوجوانی محمد، با کشف دنیایی تازه همراه شد؛ دنیای زبان فرانسه. او این زبان را نزد ادیب برجستهی کُرد، گیو مُکریانی، آموخت و بیآنکه بداند، نخستین قدم را در مسیری برداشت که قرار بود زندگیاش را برای همیشه دگرگون کند.در سال ۱۳۰۸ راهی تهران شد. در دارالفنون درس خواند، سپس در دانشکدهی حقوق دانشگاه تهران تحصیل کرد و پس از فارغالتحصیلی، سالها در وزارت دارایی مشغول به کار شد. اما شغل اداری، هرگز نتوانست اشتیاق او به ادبیات را خاموش کند.او از دههی ۱۳۲۰ ترجمه را بهطور جدی آغاز کرد. نخستین اثرش «کلود ولگرد» نوشتهی ویکتور هوگو بود، اما آنچه نام محمد قاضی را بر سر زبانها انداخت، ترجمهی درخشان «جزیرهی پنگوئنها» اثر آناتول فرانس بود؛ ترجمهای که نشان داد چگونه میتوان اثری خارجی را چنان به فارسی برگرداند که گویی از ابتدا به همین زبان نوشته شده است.سالها گذشت و شاهکارها یکی پس از دیگری، با قلم او به فارسی درآمدند. «دن کیشوت»، «شازده کوچولو»، «زوربای یونانی»، «مادام بواری»، «نان و شراب» و دهها اثر ماندگار دیگر، با نثر روان و زندهی محمد قاضی، به بخشی از خاطرهی فرهنگی ایرانیان تبدیل شدند.در میان همهی این آثار، «دن کیشوت» جایگاهی ویژه داشت. ترجمهای که هنوز هم بسیاری آن را یکی از بهترین ترجمههای تاریخ زبان فارسی میدانند؛ اثری که برای او جایزهی بهترین ترجمهی سال دانشگاه تهران را به ارمغان آورد و نامش را در تاریخ ترجمه جاودانه کرد.منبع : کردپرس#محمدقاضی#مترجم#ادبیات#دنکیشوت


