دولت و دور باطل مداخله در بازاریه سوال که همیشه فکر ما رو مشغول میکنه، اینهکه چرا با وجود مداخله…
انتشار: 2026/08/13 20:50 UTCدریافت: 2026/08/14 05:25 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/14 05:25 UTC
دولت و دور باطل مداخله در بازاریه سوال که همیشه فکر ما رو مشغول میکنه، اینهکه چرا با وجود مداخله دولت در قیمتها — که مثلاً قراره باعث کنترل قیمتها بشه — باز اقلامِ مثلاً تحت کنترل گرون میشه. در ایران چیزی بیهودهتر از کنترل قیمتها نداریم. قیمتهای مثلاً کنترلشده پابهپای افزایش قیمتِ سایر اقلام افزایش پیدا میکنه. مثلاً افزایش قیمت این اقلام خوراکی از ۱۴۰۰ تا الان اینطور بوده:۱. مرغ: حدود ۱۴ برابر۲. گوشت گوساله: حدود ۱۳ برابر۳. گوشت گوسفندی: حدود ۱۲ برابر۴. شیر: حدود ۹ برابر۵. تخممرغ: حدود ۹ برابریا مثلاً قیمت اینترنت: بسته به اینکه دقیقاً کدوم بستهها رو معیار قرار بدیم، هزینه اینترنت همراه از ۱۴۰۰ تا مرداد ۱۴۰۵ حدود ۱۰ تا ۲۰ برابر شده. خب اگر دولت مداخله نمیکرد هم قیمتها همینقدر افزایش پیدا میکرد که! قضیه چیه؟ببینید مدلهای ادارۀ اقتصاد دلبخواهی نیست. از قرن نوزدهم مدافعان سوسیالیسم مارکسیستی روزبهروز نیرومندتر شدند تا اینکه مثل سیل خانمانافکن به قدرت رسیدند و با ایجاد نظم سوسیالیستی بساط عقبموندگی و سرمایهسوزی رو پهن کردند — تا روزی که این تجربه شکست مطلق خورد و دیگه چارهای جز پذیرش شکست نبود. اما همیشه کسانی هم دنبال راه سومی بین کاپیتالیسم (نظم بازار آزاد) و سوسیالیسم (نظمِ منهای بازار آزاد) بودند؛ به این معنا که بازار آزاد بمونه، اما باید با تدابیر هوشمندانهٔ دولت هدایتش کرد. این دولتگراها فکر میکنند کمیسیونها و شوراهای دولتی باهوشتر و بادرایتتر از بازارند؛ در حالی که بازار جمعِ هوشِ جامعهست — بگذریم از بحث کارکرد بازار که بحث مهمتر و تعیینکنندهتریه.این مدل اقتصادی که با دستاندرکاریِ دائم دولت پیش میره، «مداخلهگری» (interventionism) نام داره. اما بازار یک نهاد پیچیده و ارگانیکه که دستکاریش پیامدهای ناگوار و پیشبینینشدهای داره و نتیجهای که برجا میذاره معکوس هدفیه که مداخلهگرها در سر داشتند.ما هم در ایران الگوی اقتصادی ثابت و پایداری نداشتیم، گاهی کل اقتصادمون به شیوهٔ مداخلهگرانه اداره میشه. البته معضل اقتصاد در ایران فقط خود اقتصاد نیست، بلکه معضل بزرگتر اینه که اقتصاد طفیلی و توسریخورِ سیاسته. اقتصاد چهارپای مفلوکِ سیاسته. سیاست هر جا افسار این مادیان فرتوت رو ببنده، این زبونبسته باید از همون علفهای خشک اطرافش تغذیه کنه. به همین خاطر اقتصادمون مثل گاوهای خواب یوسف پیامبر لاغر و نحیفه — که غذای سیاست شده. بگذریم. پس فروکاستن الگوی اقتصادی در ایران به نظام علت و معلول اقتصادی رویکرد ناقصیه، و حواسمون هست.در این نوشته میخوام بگم لودویگ فون میزِس، اقتصاددان اتریشی، صد سال پیش دقیق توضیح داده بود چرا مداخله در بازار سرنوشتی جز شکست نداره. او گفته بود مداخله در بازار برای بهبود عرضۀ یک کالا در نهایت منجر به حذف اون کالا از بازار میشه! و طبعاً برای جلوگیری از حذف باید چی کار کرد؟ هیچی! بیخیال قیمت دستوری قبل شد و لابد یک قیمت دستوری جدید ده، بیست، پنجاه یا صد درصد بالاتر صادر کرد. فایده مداخله چی بود پس؟ هیچی. کشک!قضیه از این قراره:اگه قیمت پایینتری از سطح طبیعی بازار از طرف دولت صادر بشه، عواید حاصلشده از تولید برای تولید کننده، کمتر از هزینههاش خواهد بود. یعنی اگر مرغ کیلویی صد تومن دربیاد و قیمت دستوری بذاری ۸۰ هزار تومن، این تولید دیگه سود نداره. در نتیجه تولیدکنندگان و واسطهها از تولید و فروش صرفنظر میکنند تا وقتی بشه اون کالا رو به قیمت مناسب (یعنی بدون ضرر) فروخت. حالا مقامات مداخلهگر اگر میخوان پیامد دستورشون این نباشه که اون کالا کلاً از بازار محو شه، نمیتونن فقط به تعیین قیمت دستوری بسنده کنند، بلکه باید دستور بدن همۀ انبارهای موجود الزاماً به قیمت مصوب فروخته بشه.اما این هم کفایت نمیکنه. عرضه و تقاضا باید همدیگه رو طبق قیمت ایدئال بازار، یعنی طبق قیمت تعیینشده در بازار طبیعی، پوشش داده باشه. حالا وقتی با دستور دولت قیمت پایینتری تعیین میشه، تقاضا افزایش پیدا میکنه، در حالی که در عرضه تغییری ایجاد نشده. ذخیرههای موجود برای تأمین کسانی که منتظر خرید به قیمت مصوب هستند، کفایت نمیکنه. تقاضا از عرضه بالا میزنه و صف ایجاد میشه. صفهای کالاهای تنظیمبازاری ریشه در همین داره. اما همچنان بخشی از تقاضا تأمیننشده باقی میمونه. در حالت عادی، یعنی بدون دخالت در بازار، سازوکار بازار با تغییر سطح قیمت عرضه و تقاضا رو تنظیم میکنه، اما این سازوکار اینجا دیگه کار نمیکنه. در نتیجه خیلیها دست خالی از بازار برمیگردند. کسانی که زودتر در محل حاضر بودند یا میدونستند چهجوری از روابطشون با فروشندگان استفاده کنند، کل عرضهٔ محدودِ موجود رو به دست میارن. سر دیگران هم بیکلاه میمونه.
تاریخچه بازدید مشاهدهشده
حدود 659 بازدید تازه در ساعت در این نمونهچرخه عمر مشاهدهشده پست
فقط نزدیکترین اسنپشات واقعی در محدوده هر نقطه زمانی استفاده میشود؛ هیچ مقداری درونیابی نمیشود.
برای رسم منحنی دستکم دو مشاهده واقعی لازم است.
| ۶ ساعت | الگو | عملکرد نسبی ۲۴ ساعته |
|---|---|---|
| ۴٬۹۵۰ | ناکافی | — |
پوشش: ناکافی · ۳ اسنپشات واقعی · دسترسپذیری حداکثر هفتروزه · post-lifecycle-natural-7d-v1

