مقدمه کتاب «موسسه روزنامه نگاری دانشگاه تهران» اثر استاد سید فرید قاسمیبنام آن که هستی نام از او یا…
انتشار: 2026/07/02 13:40 UTC
مقدمه کتاب «موسسه روزنامه نگاری دانشگاه تهران» اثر استاد سید فرید قاسمیبنام آن که هستی نام از او یافتدانشگاه تهران (تأسیس در سال 1313 خورشیدی)، اگر نه نخستین، بیتردید مهمترین نهاد آموزش عالی مدرن در ایران به شمار میآید. این نهاد در طول سالیان دراز، که اکنون به تدریج به یک قرن نزدیک میشود، منشأ خدمات علمی فراوانی بوده و بسیاری از مدیران، نخبگان و چهرههای مؤثر اداری، اجتماعی و سیاسی کشور در آن تحصیل کرده و پرورش یافتهاند.درباره این نهاد، کتابها و پژوهشهای متعددی انتشار یافته است، اما در مقایسه با آنچه در واقعیت در این دانشگاه گذشته، این آثار هنوز بسیار اندک و ناکافیاند. بخش بزرگی از فعالیتهای علمی، آموزشی و فرهنگی دانشکدهها و مؤسسات وابسته به دانشگاه تهران همچنان ناشناخته مانده و بسیاری از کسانی که خاطرات آن روزگار را در سینه داشتند، امروز دیگر در میان ما نیستند. در حوزه اسناد نیز وضع چندان بهتر نیست و بخش مهمی از میراث مستند دانشگاه یا از میان رفته و یا هنوز شناخته و معرفی نشده است.در این اثر با یکی از مؤسسات وابسته به دانشگاه تهران، یعنی «مؤسسه روزنامهنگاری»، از طریق اسناد برجایمانده آن آشنا میشویم؛ مؤسسهای که نقش بنیادینی در شکلگیری و توسعه آموزش روزنامهنگاری به عنوان یک رشته علمی در ایران داشته است. پیش از تأسیس این مؤسسه، آموزش روزنامهنگاری به صورت محدود، پراکنده و در قالب چند درس یا دورههای کوتاهمدت ارائه میشد، اما به تدریج این آموزشها گسترش یافت و صورتی منسجم و دانشگاهی پیدا کرد.مؤسسه روزنامهنگاری با هدف تربیت نیروی متخصص در این حوزه تأسیس شد و اسناد باقیمانده از آن میتواند مسیر شکلگیری و تحول این نهاد را در طول سالیان روشن سازد. پژوهش حاضر، روند رشد و توسعه آموزش روزنامهنگاری را، نخست در دانشکده حقوق و سپس در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، دنبال کرده و نشان داده است که این رشته چگونه به تدریج جایگاه دانشگاهی خود را به دست آورده است.امروز باید اذعان کرد که اگر این اسناد حفظ و نگهداری نشده بود، اطلاعات ما درباره این مؤسسه نیز بسیار محدود و پراکنده میبود. دانشگاه تهران بیش از پیش نیازمند بازنگری در تاریخ خود است و این مهم جز با گردآوری اسناد، حفظ آرشیوها و ثبت خاطرات و روایتهای بازمانده در کتابها و نزد افرادی که هنوز در دسترساند، امکانپذیر نخواهد بود.تدوین این کتاب را مدیون استاد سید فرید قاسمی هستیم که با همت و دقت فراوان، اسنادی را که در اختیار مدیر مؤسسه روزنامهنگاری، زندهیاد ابوالفضل مرعشی، بوده و پیش از درگذشت خود به ایشان سپرده بود، حفظ و در اختیار پژوهشگران قرار داد. این مجموعه اسناد ارزشمند، این روزها، توسط استاد قاسمی به کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران واگذار شد و پژوهش حاضر نیز بر پایه همین اسناد شکل گرفته و تاریخ تأسیس، فعالیت و رشد این رشته را در دانشگاه تهران بازسازی کرده است. روشن است که انتشار این اثر، اطلاعات مهمی در باره یکی از حلقههای مفقوده تاریخ دانشگاه تهران در اختیار پژوهشگران قرار گرفته است؛ حلقهای از زنجیره بلند و هنوز ناتمام تاریخ این دانشگاه که همچنان نیازمند پژوهش و بازشناسی است.در پایان، شایسته است از آقای سید فرید قاسمی سپاسگزاری شود؛ پژوهشگری که سالیان دراز در روشن ساختن بخشهای مهمی از تاریخ معاصر ایران، بهویژه از رهگذر اسناد و مدارک تاریخی، کوشیدهاند و خدمات ارزشمند ایشان در حوزه تاریخ مطبوعات ایران بر اهل تحقیق پوشیده نیست.رسول جعفریان 26 خرداد ماه 1405


