🥀دشمن به دشمن آن نپسندد که بیخرداز نفس خود کند به هوای مراد خویش🥀در پژوهشها و بررسیهایی که دربار…
انتشار: 2026/07/05 07:26 UTCدریافت: 2026/08/15 02:28 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/15 02:28 UTC
🥀دشمن به دشمن آن نپسندد که بیخرداز نفس خود کند به هوای مراد خویش🥀در پژوهشها و بررسیهایی که دربارهٔ گونههای زبانی ایرانی انجام میدهم، خیلی جاها بر من هویداست که دانش زبانهای باستانی ایران و آگاهی به روند دگرگونیهای تاریخی زبانهای ایرانی، برای تبیین درست و دقیق وضعیت کنونی آنها نیازی است بنیادین. ... و متأسفانه، در دانشگاههای ما کسانی را که روزی ممکن است کارشان پژوهش زبانها باشد، به گونهای پرورش نمیدهند که دانش منسجمی داشته باشند و چیزهایی را بخوانند که در آن زمینه نیازشان میشود. ... امروز صبح رفتم نان گرفتم و برگشتم. اما پیش از آنکه چیزی بخورم، روبهروی کتابها نشسته بودم که چشمم رفت روی کتاب «دستور زبان فارسی میانه»، راستار گویوا. از میان کتابهای دیگر بیرونش کشیدم، تا نگاهی به آن بیندازم. استاد مهدی محقق به آغاز این کتاب، پیشگفتاری افزوده که در آن به وجود واژههای پهلوی در عربی و ... اشاره شده است. برای من که اندکی هم به ترجمه و مطالعات ترجمه نظر دارم، درخور توجهتر این بود که نوشته بودند «شاعرانی... مضامین شعر خود را از تعبیرات پهلوی اخذ کردهاند»؛ و در پیوند با این موضوع، بیت زیر را از سعدی آورده بودند: دشمن به دشمن آن نپسندد که بیخرداز نفس خود کند به هوای مراد خویشدر ادامه هم گفته بودند که «مضمون» این بیت مبتنی بر پارهگفتار زیر از «کارنامهٔ اردشیر بابکان» است: «دوشمن پت دوشمن آن نی توبان کرتن کو هچ ادان مرت هچ کونشین ی خویش اویش رسید.» بدین معنی که:«دشمن به دشمن آن نتوان کرد که از نادان مرد از کنش خویش باو رسد.» این پارهگفتار پهلوی و آن بیت سعدی، برایم درنگبرانگیز بود، هم از دید زبانی و هم از دید فرازبانی.از دید زبانی آن بیت و پارهگفتار برایم درنگبرانگیز بود چون - همانگونه که استاد محقق نیز به شیوهٔ دیگری گفتهاند - فهم بخشهایی از ویژگیهای زبان فارسی و نیز دیگر زبانهای قلمرو فرهنگی-تمدنی ما، نیازمند آگاهی از آن چیزی است که در نتیجهٔ برخورد زبانها و فرهنگها روی داده یا پیامد اثرپذیری از زبانی دیگر بوده است؛ چیزی همانند آنچه برخورد با زبان فرانسه و انگلیسی در دورهٔ معاصر برای ما در پی داشته و نه تنها راه ورود واژههای فرانسه و انگلیسی، بلکه تعبیرها و ساختهای قرضی بسیاری به فارسی را بر آن زبانها گشوده است.این تعبیرها و ساختهای قرضی، برخی از گونههای کاربردی زبان فارسی را آنچنان متأثر کرده است که اگر با زبان فرانسه آشنا باشی، وقتی که متنهای آن گونههای کاربردی فارسی را میخوانی، گمان میکنی که این زبان فرانسه است که با واژههای فارسی نوشته شده است! در چند دههٔ اخیر البته، چنین تأثیری را انگلیسی بر ساخت فارسی نهاده و از همین رو است که خیلی وقتها، خیلی متنهای فارسینِما را میخوانیم، اما معنایشان را خیلی نمیفهمیم!🥀آن بیت را که بر سر این یادداشت نوشتم، میخواستم چیز یکسره متفاوت دیگری بنویسم، یعنی به سویهٔ فرازبانی موضوع بپردازم، اما به اینجا که رسیدم، بهتر دیدم که به این سویه نپردازم و بگذریم. ... 🥀🌿🌿#فارسی_میانه #فرانسه #انگلیسی۱۴ تیر ۱۴٠۵ خورشیدی🥀🌿🌿@zabanhaye_darkhatare_IRAN
