صید ماهی توسط انسانها چگونه زندگی و حتی تنظیم ژنهای ماهیهای تغییرجنسدهنده را دگرگون میکند؟راس…
انتشار: 2026/08/22 07:58 UTCدریافت: 2026/08/22 16:50 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/22 16:50 UTC
صید ماهی توسط انسانها چگونه زندگی و حتی تنظیم ژنهای ماهیهای تغییرجنسدهنده را دگرگون میکند؟راسماهی مرواریدیXyrichtys novaculaزندگی خود را بهعنوان ماده آغاز میکند و در شرایط طبیعی، تنها پس از رسیدن به سن و اندازه مناسب به نر تبدیل میشود. اما پژوهشی تازه نشان میدهد صید شدید نرهای بزرگ میتواند این نظم اجتماعی را برهم بزند، مادهها را وادار به تغییر جنسیت زودهنگام کند و حتی با تغییراتی اپیژنتیکی در جمعیت همراه باشد. پژوهش اصلی در ۱ مرداد ۱۴۰۵ درPhilosophical Transactions of the Royal Society Bمنتشر شده است.این ماهی در کف آبهای اقیانوس اطلس و مدیترانه زندگی میکند. هر فرد ابتدا ماده است و قلمرو کوچکی دارد؛ اما با افزایش سن و اندازه، برخی مادهها به نر تبدیل میشوند. نر غالب از قلمرو چند ماده محافظت میکند و حضورش مانع تغییر جنسیت زودهنگام آنها میشود.در جزایر بالئاری اسپانیا، این ماهی یکی از صیدهای محبوب تفریحی است. با آغاز فصل صید، فشار شکار میتواند بسیار شدید باشد و در برخی نقاط طی چند روز بخش بزرگی از جمعیت صید شود. مشکل اینجاست که نرهای غالب معمولاً بزرگترین و فعالترین ماهیهای گروهاند و به همین دلیل احتمال گرفتار شدنشان به قلاب بیشتر است.با حذف نر، ساختار اجتماعی گروه بههم میریزد و یکی از مادههای جوانتر زودتر از حالت طبیعی به نر تبدیل میشود. این مسئله از نظر تولیدمثل نیز هزینه دارد؛ زیرا مادههای بزرگتر تخمهای بسیار بیشتری تولید میکنند و تغییر جنسیت پیش از رسیدن به اندازه مطلوب، میتواند تعداد فرزندان تولیدشده در طول عمر را کاهش دهد.پژوهشگران ۱۲۰ ماهی را از سه منطقه حفاظتشده با ممنوعیت کامل صید و سه منطقه تحت فشار صیادی بررسی کردند. در ذخیرهگاهها، طول متوسط ماهیها حدود ۱۷/۴ سانتیمتر و سن متوسط آنها نزدیک چهار سال بود؛ در مناطق صیدشده، ماهیها تقریباً ۲٫۵ سانتیمتر کوتاهتر و بهطور متوسط تنها حدود دو ساله بودند.اما یافته مهمتر در سطح مولکولی ظاهر شد. پژوهشگران صدها تفاوت در الگوهای متیلاسیون DNA میان ماهیهای مناطق حفاظتشده و مناطق صیدشده پیدا کردند؛ تفاوتهایی که حتی پس از درنظرگرفتن اثر سن نیز باقی میماندند. برخی از این نشانههای اپیژنتیکی در نزدیکی ژنهایی قرار داشتند که در ماهیان دیگر با سوختوساز انرژی، تحریکپذیری سلولهای عصبی و تنظیم دستگاه ایمنی ارتباط دارند. نکته مهم این است که مطالعه نشان نداده صید مستقیماً توالی DNA را در این ماهیها تغییر میدهد. بحث بر سر متیلاسیون DNA است؛ یعنی تغییر نشانههای شیمیایی تنظیمکننده فعالیت ژنها. پژوهشگران نیز تأکید کردهاند هنوز نمیتوان با قطعیت گفت فشار صید علت مستقیم تمام این تفاوتهاست و برای روشن شدن سازوکار دقیق، تحقیقات بیشتری لازم است. در عین حال، تنوع نوکلئوتیدی در جمعیتهای تحت صید کمتر بود، با وجود آنکه جریان ژنی میان مناطق بالا بود و ساختار ژنتیکی مشخصی آنها را از یکدیگر جدا نمیکرد. این موضوع اهمیت ذخیرهگاههای دریایی را برجسته میکند: مناطقی که نهتنها اجازه میدهند ماهیها بزرگتر شوند و بیشتر تولیدمثل کنند، بلکه ممکن است به حفظ تنوع ژنتیکی و اپیژنتیکی جمعیت نیز کمک کنند. پژوهشهای ژنومی پیشین روی همین گونه نیز نقش بالقوه مناطق حفاظتشده در حفظ تنوع ژنتیکی را مطرح کرده بودند.خاستگاه NatGeo⚛ @AndisheKonim
