ایشان برخلاف شیدایی و از خود بیخود شدگیِ مولانا ، بس هوشیار بوده و عرفان و عارف بودن را برنمیتابید…
انتشار: 2026/06/23 19:45 UTC
ایشان برخلاف شیدایی و از خود بیخود شدگیِ مولانا ، بس هوشیار بوده و عرفان و عارف بودن را برنمیتابیده است ! ( علاوه بر جناب خرمشاهی ، نظر تنی چند از بزرگان ادب پارسی نیز از جمله علامه قزوینی ، دکتر منوچهر مرتضوی جنبه عرفانی غزلیات حافظ را از جوانب دیگرش مثل جنبه هنری ، بسیار کم تر برشمرده اند !) دلیل دوم : حافظ از مضامین عرفانی و فلسفی آگاهی شایانی داشته و حتی در نوجوانی حافظِ قرآن شده ، اما ایشان متعهد به یک طریق و مسیر خاص نیست ، اصلاً جذابیت حافظ در همین آگاه بودن او از مباحث عرفانی ست. گرچه جایگاه رفیعی در ادبیات ایران به حافظ اختصاص یافته ولی حافظ را باید استثناء در فرهنگ و ادب ایران بدانیم ، نه به خاطر رتبه عرفانی ، بلکه به دلیلِ توانائی خارق العاده اش در سرودن غزل که کماکان هنوز نیز کسی به حد و اندازه های حافظ در غزلسرائی ؛ از مادر زائیده نشده ، باری حافظ در غزلیات مربوطه با فریادی رسا خود را در جایگاه پیر و عارف قرار نداده بلکه خودش را مریدِ پیر دانسته اما چه بیهوده برخی از حافظ شناسان ، اصرار دارند که وی را عارف خطاب کنند ! با اینکه حافظ را به عنوان حافظ قرآن و قرآن شناس و اهل فلسفه می شناسیم ، با اینحال در درجه اول و تحلیل آخر ، او را باید شاعر برشمریم . از آنجائیکه حافظ ، ضریب هوشی بسیار بالائی در سرودن غزل داشت ، دو پهلو و با ایهام غزل میسروده و همین منجر به ایجاد ذهنیتی شده که بر آن اساس ، بعضی از اندیشمندان ، سخن او را از ِمی ، شراب الهی بخوانند و معشوق و مطرب را هم به این ترتیب !از دیدگاه بهاءالدين خرمشاهی ، حافظ از عرفای بزرگ ما نيست. وی هرگز به گرد پای سنايی هم نميرسد. شاید همتراز ِِ سنايی و عطار تلقی شود ولی فراتر از مولانا نیست . خود حافظ هم نه تنها ادعائی در اين زمينه ندارد و اصلاً منتقد صوفی و خرقه و خانقاه و كلاً تصوف هم هست و حتی بر این نظر بوده : ای بسا خرقه كه مستوجب آتش باشد. حافظ را میبایست اول شاعر و هنرمند دانست و بعد تا حدوی شاید بتوان وی را ضمن عرفان شناسی ، قدری نیز عارف بدانیم ! حجتالاسلام نقويان با اشاره به نظر ادوارد براون مستشرق معروف كه از حافظ تحت اصطلاح معجزه ای کم نظیر نام برده ، اظهار می نماید : از دیدگاه براون در طول عمر حافظ، شيراز 6، 7 بار مورد تاخت و تازهای خونباری قرار گرفت، سپس حافظ گفته است : بوی بهبود ز اوضاع جهان به مشامم میرسد. حافظ ميگفت اگر ميخواهيم معنادار شويم؛ باید به همه پدیده ها با معنی نگاه كنيم. كود متاع خوبی نیست ؛ اما برای رشد درخت خوب است. سنایی از یک آدم ِ مست آموخت و هوشيار شد! حافظ اگر حافظ شد، به اين دلیل بود كه به همه پدیده ها با معنی نگاه ميكرد!# /برو به کارِ خود ای واعظ این چه فریادست/ /مرا فِتاد دل از ره، تو را چه اُفتادست؟/# /میان او که خدا آفریده است از هیچ//دقیقهایست که هیچ آفریده نَگشادست/ای واعظ، به کار خود بپرداز و به من نهیب نزن که چرا دل من از مسیرش منحرف گشته است ؟تو را چه شده که چنین میکنی؟در میان موجودات که خداوند آفریده، هیچکدام بیاهمیت نبوده که به آن بیتوجهی شده باشد. هر موجود در آفرینش خود دارای اهمیت و معنایی خاص است. #نشریه_خبری_تحلیلی_بلوطستان🅱 t.me/baloutestan
