🔵🔴آیا اقتصاد ایران در آستانه ورود به یک رژیم تورمی خطرناکتر قرار گرفته است؟July 10, 2026 by دکتر آ…
انتشار: 2026/07/10 11:42 UTC
🔵🔴آیا اقتصاد ایران در آستانه ورود به یک رژیم تورمی خطرناکتر قرار گرفته است؟July 10, 2026 by دکتر آرشام رئیسینژاد✍🌘بخش اولبانک مرکزی آمار تورم اردیبهشت را منتشر کرد؛ آماری که از تشدید قابل توجه فشارهای تورمی در اقتصاد ایران حکایت دارد. بر اساس این گزارش، تورم ماهانه به ۸.۵ درصد، تورم نقطهبهنقطه به ۷۷.۲ درصد و تورم سالانه به ۵۳.۹ درصد رسیده است. در کنار این ارقام، شاید مهمترین یافته گزارش شکاف بسیار بزرگ میان تورم کالاها و خدمات باشد؛ بهگونهای که تورم نقطهای کالاها ۱۱۳.۸ درصد و تورم خدمات ۴۲.۵ درصد اعلام شده است.در نگاه نخست، این اختلاف ممکن است صرفاً یک تفاوت آماری به نظر برسد، اما از منظر اقتصاد کلان، چنین شکافی معمولاً نشانه آن است که اقتصاد در حال تجربه یک شوک شدید قیمتی است و فرآیند انتقال تورم هنوز کامل نشده است. این الگو اغلب در اقتصادهایی مشاهده میشود که همزمان با شوکهای ارزی، اختلال در عرضه، افزایش نااطمینانی و بیثباتی انتظارات تورمی مواجه هستند. جنگ اخیر و پیامدهای آن، این عوامل را به طور همزمان در اقتصاد ایران تقویت کرده است.چرا تورم کالاها بسیار بیشتر از خدمات است؟علت اصلی این شکاف، تفاوت سازوکار انتقال شوکهای قیمتی در دو بخش کالا و خدمات است. کالاها به طور مستقیم و سریع از نرخ ارز و تجارت خارجی تأثیر میپذیرند. بخش قابل توجهی از کالاهای مصرفی یا وارداتی هستند یا تولید آنها به مواد اولیه، تجهیزات و ماشینآلات خارجی وابسته است. بنابراین، هرگونه افزایش نرخ ارز، رشد هزینه حملونقل دریایی، افزایش حق بیمه کشتیها، اختلال در واردات یا محدودیت دسترسی به ارز، تقریباً بلافاصله هزینه تولید و قیمت نهایی کالاها را افزایش میدهد.جنگ اخیر نیز این فرآیند را تشدید کرده است. افزایش ریسک حملونقل دریایی، بالا رفتن هزینه بیمه، اختلال در زنجیرههای تأمین، کاهش دسترسی به برخی کالاهای واسطهای و افزایش نااطمینانی در تجارت خارجی، همگی موجب شدهاند شوک هزینهای با سرعت بیشتری به قیمت کالاها منتقل شود. به همین دلیل، کالاها نخستین بخشی هستند که آثار بحران را منعکس میکنند.در مقابل، خدمات ماهیتی متفاوت دارند. مهمترین جزء هزینه در بخش خدمات، نیروی کار است و دستمزدها معمولاً به دلیل قراردادهای کاری، مقررات اداری و مذاکرات مزدی با تأخیر تعدیل میشوند. علاوه بر این، بسیاری از خدمات وابستگی مستقیمی به واردات ندارند و بخشی از آنها نیز همچنان تحت قیمتگذاری یا نظارت دولت قرار دارند. از سوی دیگر، خانوارها در شرایط تورمی معمولاً ابتدا مصرف خدماتی مانند سفر، رستوران، آموزش خصوصی و تفریحات را کاهش میدهند؛ موضوعی که انتقال افزایش هزینهها به قیمت نهایی خدمات را با تأخیر مواجه میکند.به همین دلیل، پایین بودن نسبی تورم خدمات را نباید نشانه ثبات این بخش دانست، بلکه بیشتر بیانگر آن است که موج اصلی تورم هنوز به طور کامل به کل اقتصاد سرایت نکرده است.چرا این شکاف اهمیت دارد؟در اقتصادهایی که با تورم مزمن مواجه هستند، تورم کالاها معمولاً نقش "پیشرو" را ایفا میکند و تورم خدمات نقش "دنبالهرو" را دارد. به عبارت دیگر، کالاها نخستین بخشی هستند که به شوکهای ارزی و عرضه واکنش نشان میدهند و پس از چند ماه، همین فشارها از طریق بازار کار، اجارهبها و هزینه ارائه خدمات به سایر بخشهای اقتصاد منتقل میشود.به همین دلیل، شکاف فعلی میان تورم کالاها و خدمات صرفاً یک مشاهده آماری نیست؛ بلکه میتواند نشانه ورود اقتصاد به مرحله جدیدی از فرآیند تورمی باشد؛ مرحلهای که هنوز انتقال کامل شوک به همه بخشهای اقتصاد رخ نداده است.سازوکار گذار از تورم مزمن به تورم شتابانمهمترین پرسش آن است که اقتصاد چگونه میتواند از وضعیت فعلی به سمت یک رژیم تورمی بسیار بیثبات حرکت کند. تجربه کشورهایی مانند آرژانتین، ونزوئلا و زیمبابوه نشان میدهد که چنین گذاری معمولاً نه در نتیجه یک عامل واحد، بلکه در اثر همزمانی چند سازوکار تقویتکننده رخ میدهد.نقطه آغاز این فرآیند، یک شوک بزرگ عرضه است. جنگ اخیر، اختلال در تجارت خارجی، افزایش هزینههای حملونقل و بیمه، محدودیت دسترسی به ارز و افزایش نااطمینانی، هزینه تولید و واردات را به سرعت افزایش داده است. از آنجا که بخش قابل توجهی از کالاهای مصرفی و نهادههای تولید به واردات وابستهاند، این شوک ابتدا خود را در قیمت کالاها نشان میدهد. به همین دلیل، تورم کالاها بسیار سریعتر از خدمات افزایش یافته است.در مرحله دوم، این افزایش قیمتها به انتظارات اقتصادی منتقل میشود. هنگامی که خانوارها و بنگاهها مشاهده میکنند قیمت کالاها به سرعت در حال افزایش است، رفتار خود را تغییر میدهند. T.me/bestdiplomacy