🔵🔴آیا اقتصاد ایران در آستانه ورود به یک رژیم تورمی خطرناکتر قرار گرفته است؟July 10, 2026 by دکتر آ…
انتشار: 2026/07/10 11:43 UTC
🔵🔴آیا اقتصاد ایران در آستانه ورود به یک رژیم تورمی خطرناکتر قرار گرفته است؟July 10, 2026 by دکتر آرشام رئیسینژاد ✍🌘بخش دومخانوارها خریدهای خود را جلو میاندازند، بنگاهها قیمتها را پیشاپیش افزایش میدهند و تقاضا برای ارز، طلا و سایر داراییهای جایگزین پول ملی افزایش مییابد.در این مرحله، تورم دیگر صرفاً نتیجه افزایش هزینهها نیست، بلکه انتظارات تورمی نیز به موتور مستقل افزایش قیمتها تبدیل میشود.مرحله سوم زمانی آغاز میشود که این فشارهای قیمتی به بازار کار سرایت کند. کاهش قدرت خرید موجب افزایش مطالبات مزدی میشود و بنگاهها نیز برای حفظ نیروی کار ناچار به افزایش دستمزدها هستند. اما افزایش دستمزدها هزینه تولید خدمات را بالا میبرد و این افزایش هزینه دوباره به قیمت کالاها و خدمات منتقل میشود. در نتیجه، اقتصاد وارد چرخهای میشود که در ادبیات اقتصاد کلان از آن با عنوان «مارپیچ دستمزد–قیمت» یاد میشود؛ چرخهای که در آن قیمتها و دستمزدها به طور متقابل یکدیگر را تقویت میکنند.در شرایط عادی، سیاست پولی میتواند این چرخه را متوقف کند، اما اگر دولت همزمان با کاهش درآمدهای ارزی و افزایش هزینههای بودجهای مواجه باشد، احتمال تأمین کسری بودجه از طریق منابع بانک مرکزی افزایش مییابد. در این صورت، رشد پایه پولی و نقدینگی به فشارهای ناشی از شوک عرضه و انتظارات تورمی اضافه میشود و فرآیند تورم شتاب بیشتری میگیرد. به بیان دیگر، اقتصاد از وضعیتی که تورم عمدتاً ناشی از شوک عرضه است، به مرحلهای وارد میشود که تورم از طریق سیاست مالی و پولی نیز بازتولید میشود.مرحله نهایی زمانی شکل میگیرد که اعتماد عمومی به پول ملی تضعیف شود. در چنین شرایطی، مردم دیگر پول را به عنوان ذخیره ارزش نگهداری نمیکنند و تلاش میکنند هرچه سریعتر آن را به کالا، ارز یا سایر داراییها تبدیل کنند. افزایش سرعت گردش پول خود موجب افزایش بیشتر قیمتها میشود و اقتصاد وارد چرخهای خودتقویتکننده میشود. در این مرحله، حتی اگر رشد نقدینگی ثابت بماند، افزایش سرعت گردش پول میتواند نرخ تورم را به شدت افزایش دهد. این همان نقطهای است که احتمال ورود اقتصاد به مسیر ابرتورم به طور جدی مطرح میشود.آیا ایران در آستانه ابرتورم قرار دارد؟پاسخ کوتاه این است که هنوز خیر.در ادبیات اقتصاد، ابرتورم معمولاً به تورم ماهانه بیش از ۵۰ درصد اطلاق میشود و نرخ تورم ماهانه ۸.۵ درصد ایران هنوز فاصله قابل توجهی با این تعریف دارد.اما مسئله اصلی، سطح فعلی تورم نیست؛ بلکه جهت حرکت اقتصاد است. تجربه کشورهایی مانند آرژانتین، ونزوئلا و زیمبابوه نشان میدهد که پیش از ورود به دورههای تورم بسیار شدید، معمولاً همین نشانهها ظاهر میشوند: جهش قیمت کالاها، افزایش شکاف میان کالا و خدمات، بیثباتی نرخ ارز، رشد نااطمینانی، افزایش انتظارات تورمی، فشار بر بودجه دولت و کاهش اعتماد به پول ملی.بنابراین، نمیتوان با استناد به آمار فعلی ادعا کرد که اقتصاد ایران وارد ابرتورم شده است، اما میتوان گفت که در صورت تداوم روندهای کنونی، احتمال ورود اقتصاد به یک رژیم تورمی بسیار بیثبات نسبت به گذشته افزایش یافته است.سناریوهای پیش روی اقتصاد ایرانسناریوی اول؛ انتقال تدریجی تورم به خدمات (محتملترین سناریو)در این حالت، تورم کالاها طی ماههای آینده به تدریج به بخش خدمات منتقل میشود. افزایش اجارهبها، رشد دستمزدها و افزایش هزینه ارائه خدمات موجب خواهد شد تورم خدمات به تدریج به تورم کالاها نزدیک شود. در این وضعیت، تورم در سطوح بالا تثبیت میشود، اما اقتصاد همچنان از ابرتورم فاصله خواهد داشت.سناریوی دوم؛ تثبیت نسبی اقتصاداگر تنشهای ژئوپلیتیکی کاهش یابد، بازار ارز ثبات بیشتری پیدا کند، رشد نقدینگی کنترل شود و سیاست مالی انضباط بیشتری پیدا کند، انتظارات تورمی نیز به تدریج تعدیل خواهد شد. در این حالت، شکاف میان تورم کالاها و خدمات کاهش یافته و اقتصاد به سمت ثبات نسبی حرکت میکند. تحقق این سناریو مستلزم هماهنگی همزمان سیاست پولی، سیاست مالی و کاهش نااطمینانیهای سیاسی است.سناریوی سوم؛ مارپیچ تورمی و تورم مزمناگر افزایش دستمزدها بدون رشد بهرهوری، همراه با تأمین مالی پولی کسری بودجه باشد، اقتصاد وارد مارپیچ دستمزد–قیمت خواهد شد. در این وضعیت، هر موج افزایش قیمت، موج جدیدی از افزایش دستمزدها ایجاد میکند و هر افزایش دستمزد نیز دوباره به رشد قیمتها منجر میشود. نتیجه، تثبیت تورم در سطوح بسیار بالا و دشوارتر شدن کنترل آن خواهد بود.سناریوی چهارم؛ حرکت به سمت رژیم ابرتورمیاین سناریو کماحتمالترین، اما پرهزینهترین حالت است. T.me/bestdiplomacy