*🔸تفاوت میان کیفیت نفسانی و کیفیت روحانی*👈🏻یک صاحب عرض کرد، حضرت، چگونه می توان دریافت که حالتی که…
انتشار: 2026/07/06 16:32 UTC
*🔸تفاوت میان کیفیت نفسانی و کیفیت روحانی*👈🏻یک صاحب عرض کرد، حضرت، چگونه می توان دریافت که حالتی که بر انسان عارض می شود، نفسانی است یا روحانی؟🔰حضرت حکیم الامت مولانا اشرفعلی تهانوی رحمهالله در پاسخ فرمودند که هر حالتی که تحقق آن متوقف بر ماده و وابستگیهای مادی باشد، در شمار کیفیات نفسانی قرار میگیرد؛ اما هر حالتی که از قید ماده و لوازم آن منزه و مستقل باشد، کیفیتی روحانی محسوب میشود.با این همه، معرفت تام و احاطه کامل بر حقیقت این دو کیفیت در عالم دنیا برای انسان میسر نیست؛ زیرا انسان تا هنگامی که در قلمرو ماده و تعلقات آن به سر میبرد، از ادراک کامل مراتب تجرد محروم است. حقیقت این امر تنها پس از مرگ و در هنگامی آشکار میشود که نفس از قید ماده رهایی یافته و به مرتبه تجرد دست یابد. در آن مقام، حجابها و پردههای ادراکی کنار میرود و اشیا بر حقیقت خویش مکشوف میگردند.البته ممکن است در همین عالم نیز گاه بر اثر فضل و عنایت الهی، روزنهای از این معرفت بر کسی گشوده شود و انسان حالتی را به روشنی دریابد یا مکاشفهای برای او رخ دهد؛ اما چنین اموری نه بر پایه استحقاق، بلکه صرفاً از سر تفضل الهی حاصل میشوند. ازاینرو، شایسته نیست که انسان عمر خویش را در انتظار مکاشفات و طلب تجربههای باطنی سپری کند و مقصد سلوک را در پیگیری این احوال و کیفیات بجوید.اصل اساسی آن است که توجه انسان معطوف به عمل باشد و همت خویش را صرف اصلاح اعمال و تهذیب رفتار کند، نه آنکه در جستوجوی حالات و انفعالات درونی باشد. خطایی که امروزه بسیاری از مردم در آن گرفتار شدهاند، همین است که کیفیات و حالات نفسانی را روح عبادت و حقیقت عمل میپندارند؛ حال آنکه روح حقیقی عمل چیزی جز اخلاص نیست، و اخلاص عبارت است از خالص گردانیدن نیت برای خداوند و پیراستن آن از هر انگیزه غیرالهی.بر این اساس، کیفیات نفسانی در هیچ مرتبهای مقصد نهایی و مطلوب بالذات سالک به شمار نمیآیند؛ بلکه در برخی موارد حتی میتوانند منشأ آفت، غرور و انحراف گردند. اما کیفیات روحانی، هرچند خود غایت سلوک نیستند و نباید به عنوان هدف مستقل مورد طلب واقع شوند، ذاتاً زیانآور نیستند و میتوانند به منزله آثار و نتایج فضل الهی در مسیر سیر و سلوک پدیدار شوند؛ آثاری که اگرچه مطلوب بالعرضاند، اما هرگز جایگزین حقیقت سلوک، یعنی اخلاص در عمل و توجه به خداوند، نخواهند شد.📕ملفوظات حکیمالامت،ج،۳،ص،۱۵۰)