┈•••◈❈﴿ وسیله/توسل - ۳ - ﴾◈❈•••┈وسیله/توسل با اعمال نیک:[۲] صورت دوم این است که انسان کار نیکی انجا…
انتشار: 2026/07/29 15:49 UTC
┈•••◈❈﴿ وسیله/توسل - ۳ - ﴾◈❈•••┈وسیله/توسل با اعمال نیک:[۲] صورت دوم این است که انسان کار نیکی انجام دهد و آن را برای بالا رفتن درجات خود نزد خداوند وسیله قرار دهد. این روش بسیار پسندیده است و در این آیه به آن تشویق شده است:آیۀ ۱: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللّہَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ (المائدة: ۳۵)ترجمه: ای کسانی که ایمان آوردهاید! از خدا بترسی و برای رسیدن به او وسیلهای بجوئید.در این آیه مراد از وسیله هر عمل نیکی است که سبب خشنودی خداوند شود. معنای آیه این است که برای به دست آوردن قُرب الهی، اعمال نیک انجام دهید و آن را وسیلهٔ نزدیکی به خدا قرار دهید. این آیه هرگز به این معنا نیست که از طریق انسانهای صالح از خدا درخواست کنید. البته پیشتر چند حدیث ذکر شد که نشان میدهد توسل در دعا جایز است. برخی افراد تلاش کردهاند از این آیه چنین برداشت کنند که باید با وسیلۀ نیکان دعا کرد، و حتی فراتر از آن رفتهاند و مستقیماً از بزرگان درخواست کمک کردهاند. در تفسیر ابن عباس دربارهٔ این آیه چنین آمده است: وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ: الدَّرَجَةَ الرَّفِيعَةَ، وَيُقَالُ اطْلُبُوا إِلَيْهِ الْقُرْبَ فِي الدَّرَجَاتِ بِالْأَعْمَالِ الصَّالِحَةِ، یعنی با انجام اعمال نیک قُرب الهی را طلب کنید. در سایر تفاسیر نیز تقریباً همین معنیٰ بیان شده است، بنابراین از این آیه درخواست کمک از بزرگان ثابت نمیشود. البته همانگونه که در دو حدیث قبلی آمده است، این قدر جواز دارد که انسان گاهی در دعای خود بگوید: خدایا به حق یا به وسیلهٔ فلان شخص دعای مرا قبول کن. در این صورت نیز فقط از خداوند بخواهد، اما چنین بگوید: خدایا آبروی آن بندهٔ صالح را نگهدار و دعای مرا بپذیر؛ یا خدایا به وسیلهٔ آن بندهٔ نیک دعای مرا قبول کن. این قدر جایز است.آیهٔ ۲: أُولَٰئِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلَىٰ رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ. (الإسراء: ۵۷)ترجمه: کسانی را که این مردم میخوانند خودشان در جستجوی وسیلهای برای نزدیک شدن به پروردگارشان هستند تا ببینند کدامیک به خدا نزدیکتر میشوند.در این آیه خداوند مشرکان مکه را توبیخ کرده است که کسانی که فرشتگان و جنها را میپرستند و گمان میکنند که اینها میتوانند آنان را نجات دهند یا کمکی کنند، خیال غلط دارند، زیرا آن فرشتگان و جنها خودشان محتاج خداوند هستند و با انجام کارهای نیک در تلاشاند تا قُربت خدا را کسب کنند. پس وقتی آنان خود محتاج خدا هستند، چگونه میتوانند به پرستندگان خود چیزی ببخشند؟ از این رو این مشرکان باید مستقیماً از خداوند درخواست کنند.در تفسیر ابنعباس آمده است:«أُولَٰئِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلَىٰ رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ، يَطْلُبُونَ بِذَلِكَ إِلَىٰ رَبِّهِمُ الْقُرْبَةَ وَالْفَضِيلَةَ»؛یعنی فرشتگان و جنهائی که مشرکان آنان را میپرستند، خود در جستوجوی وسیلهای برای نزدیکی به پروردگارشان هستند و با این کار قرب و فضیلت نزد او میطلبند.پس وقتی آنان خود در پی نزدیکی به خداوند هستند، چه چیزی میتوانند به پرستندگان خود بدهند؟ بنابراین از این آیه نیز درخواست کمک از بزرگان ثابت نمیشود. البته اگر کسی با تکلّف و تأویلهای دور از ظاهر آیه و با نادیده گرفتن سخنان مفسران بزرگ، از آن معنای کمک خواستن از بزرگان را برداشت کند، آن برداشت دیدگاه شخصی او خواهد بود.