ئەمەش ترسی لای حاکمی ئەو کاتەی تەورێز (موختی شەمس) دروست کرد و سمکۆی هان دا بۆ کوشتنی مار شەمعون لە…
انتشار: 2026/06/19 20:15 UTCدریافت: 2026/08/15 01:38 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/15 01:38 UTC
ئەمەش ترسی لای حاکمی ئەو کاتەی تەورێز (موختی شەمس) دروست کرد و سمکۆی هان دا بۆ کوشتنی مار شەمعون لە ڕێگەی بانگهێشتکردنی بۆ دانوستان لەسەر هاوپەیمانێتییەکی هاوبەش دژ بە تورکەکان، ئەمەش بوو بە هۆی تیرۆرکردنی مار شەمعون لە کاتی کۆبوونەوەکەدا.کێ شکاکی هاندا بۆ کوشتنی مار شەمعون؟پاڵنەری سمکۆ ئاغا بۆ ئەم کارە چی بوو؟ ئەمە پرسیارێکە لە مێشکی هەر کوردێک و دۆستێکی گەلی ئاشووریدا هەیە. شکاک خۆی لە وەڵامی پرسیارێکی "مستەفا پاشا یامولکی" (1866-1936) دەڵێت: “لەبەر چەندین هۆکار، بڕیارمدا مار شەمعون بکوژم، چونکە ئەو لە پشتی ئێمەوە پلانی دادەڕشت بۆ کۆنترۆڵکردنی کوردستانی باکوور، لە کاتی دیاریکراودا کوشتم و کۆتاییم بە تەماحە سیاسییەکانی هێنا...”.نووسەری گەورە "عەلائەدین سەجادی" لەوانەیە کە لۆمەی سمکۆ ئاغا ناکات و دەڵێت:”ڕووسەکان هاتن و مار شەمعونیان هاندا و بەڵێنی زۆریان پێدا بۆ ئەوەی کۆتایی بە بوونی سمکۆ ئاغا بهێنێت کە ڕێگرێکی گەورە بوو لەبەردەم ئامانجەکانی ڕووسیا. لە لایەکی دیکەوە، مار شەمعون نامەی بۆ سمکۆ ئاغا دەنارد بە بیانووی دروستکردنی قەوارەیەکی (کوردی - ئەرمەنی)، بەڵام ئامانجی ڕاستەقینەی لەناوبردنی سمکۆ ئاغا و کورد بوو بۆ ئەوەی حکومەتەکە ببێتە (ئەرمەنی - ئاشووری). سمکۆ ئاغا لە نیەتە ڕاستەقینەکەی مار شەمعون گەیشتبوو، بۆیە پێش ئەوەی پلانەکەی جێبەجێ بکات، لەناوی برد”.تیرۆرکردنی سمکۆ ئاغاحکومەتەکانی ئێران چەندین جار هەوڵی تیرۆرکردنی ئیسماعیل ئاغایان دا بەڵام شکستیان هێنا، تا دواجار بە هاوکاری بەریتانییەکان لە شاری شنۆ لە ڕێکەوتی 30ی حوزەیرانی 1930 (هەندێک دەڵێن 21ی حوزەیران) توانیان تیرۆری بکەن. ئەمەش لە کاتی بانگهێشتکردنی بوو بۆ گفتوگۆ و چارەسەری دۆزی کورد، دوای ئەوەی شۆڕشێکی گەورەی دژ بە حکومەتەکانی ئێران، تورکیا، عێراق و ئیستیعماری بەریتانی ڕێبەرایەتی کرد کە بۆ ماوەی دە ساڵ (1920-1930) بەردەوام بوو.دوای چەندین هەوڵی بێهوودە، حکومەتی ئێران گەیشتە ئەو باوەڕەی کە بە ڕێگەی سەربازی ناتوانێت سمکۆ لەناو ببات، بەتایبەت کە ناوبانگی لە سێ پارچەی کوردستاندا بڵاوببووەوە و بە "ڕۆبن هوود"ی کورد دەناسرا. بۆیە پەنایان بردە لای بەریتانییەکان کە شارەزای فێڵ و پیلانگێڕی بوون. ئەوانیش پێشنیاریان کرد کە بە گەرەنتی بەریتانیا، بانگهێشتنامەیەکی فەرمی بۆ سمکۆ بنێرن بۆ چاوپێکەوتنی شا و چارەسەرکردنی کێشەکان.کاتێک سمکۆ ئاغا لەگەڵ هاوەڵەکانی و چەند سەرکردەیەکی عەشیرەتەکان گەیشتنە شنۆ، سەربازانی ئێرانی لەسەر بنمیچی خانووەکانەوە بە غەدر تەقەیان لە سەرکردە کوردەکان کرد. لە ئەنجامدا، ئیسماعیل ئاغای شکاک ( سمکۆی شکاک) لەگەڵ "خوشید ئاغای هەرکی" و "کەریم خانی خەیلانی" و چەندینی دیکە شەهید بوون. بەم شێوەیە ئێران بە هاوکارییەکی هەرێمی و نێودەوڵەتی توانی کۆتایی بە شۆڕشە بەهێزەکەی سمکۆ بهێنێت.ئەفسانەی خۆڕاگریی یەکێک لەو ئەفسانانەی لەسەر ئیسماعیل ئاغای شکاک دەگێڕدرێتەوە دەڵێت: یەکێک لە شەڕەکاندا لەگەڵ تورکەکان، سمکۆ بە دیل دەگیرێت بەبێ ئەوەی ناسنامەکەی بزانن، بڕیاری لەسێدارەدانی بە گوللە بۆ دەردەچێت. لەسەر بنمیچی قەڵایەک ئامادەکاری بۆ جێبەجێکردنی حوکمەکە دەکرێت. نەریت وابوو کە داواکاری کۆتایی حوکمدراو جێبەجێ بکرێت، کاتێک داوای ئاواتی کۆتایی لێ دەکەن، سمکۆ دەڵێت: "دەمهەوێت بۆ دواجار سواری ئەسپەکەم ببمەوە".داواکارییەکەی قبوڵ دەکەن و ئەسپەکەی بۆ دەهێنن. سمکۆ سوار دەبێت و چەند جارێک لەسەر بنمیچی قەڵاکە دێت و دەچێت، پاشان لەپڕ جڵەوی ئەسپەکە شل دەکات و ئەسپەکە لەسەر بنمیچی قەڵاکەوە باز دەدات بۆ ناو ئەو ڕووبارەی لە خوارەوە دەهات. دەوترێت دوو سمەکەی پێشەوەی ئەسپەکە لەسەر وشکانی کەناری ڕووبارەکە نیشتنەوە و دوو سمەکەی دواوەی کەوتنە ناو ئاوەکەوە کە بووە هۆی شکانی پشتی ئەسپەکە، بەڵام سمکۆ بەو سووک و چەلەنگییەی خۆی باز دەداتە سەر وشکانییەکە. سەربازە تورکەکان تفەنگەکانیان ئامادە دەکەن بۆ ئەوەی لە دواوە بیپێکن، بەڵام فەرماندەکەیان ڕێگرییان لێ دەکات و دەڵێت: «کەسێک خاوەنی ئەم ئیرادە ئازاد و بوێری و ئازایەتییە بێت، شایەنی ئەوە نییە لە دواوە گوللەی پێوە بنرێت، تەنانەت ئەگەر دوژمنیشمان بێت”.
تاریخچه بازدید مشاهدهشده
حدود 0 بازدید تازه در ساعت در این نمونهپستهای تلگرام — منوچهر کلشی پور
هیچ ڕاپۆرتێک لەسەر ئەدای سەربازیی پارتی گەلی دیموکرات لە سەردەمی جەنگی جەنگی ئێران-عێراق لەبەردەستدا نییە. حیزبەکە بەپێی ڕێککەوتنامەیەک کە لە ساڵی ١٣٦٥ی هەتاویدا (١٩٨٦ی زاینی) واژۆ کرابوو، لەبەردەم بارەگای ڕەمەزاندا بەڵێنی دابوو کە مانگانە ١٥ ئۆپەراسیۆن ئەنجام بدات، بەڵام لە کردەوەدا نەیتوانی جێبەجێی بکات.
پارتی گەل لە بەڵگەنامەکانی قەرارگای رەمەزان داپەنجەرەبەشێکیتر لە بەڵگەنامەکانی قەرارگای رەمەزان تایبەتن بە پارتی گەل بە سەرۆکایەتی سامی عەبدولڕەحمان، بەپێی بەڵگەنامەکان ئەم حزبە چالاکی سەربازیی لاوازبووە.دروستبوونپاش بەڕێوەچوونی کۆنگرەی نۆیەمی پارتی دیموکرات لە ساڵی ١٣٥٨ (١٩٧٩)، دکتۆر سامی عەبدولڕەحمان (محەمەد مەحموود عەبدولڕەحمان) و نووری شاوەیس لە مەسعوود و ئیدریس بارزانی جیا بوونەوە. ئەوان بە دامەزراندنی «پارتی دیموکراتی گەلی کوردستانی عێراق» یان «پارتی گەل»، هەوڵیان دا ڕەوتی سێیەم لە ناوچەی کوردنشینی عێراقدا بهێننە کایەوە.بەڵام هەڵسوکەوتی ڕابردووی سامی، بەتایبەت ئەو بۆسەیەی کە ئەو لەسەر ڕێگای جووڵانەوەی عەلی عەسکەری (فەرماندەی سەربازیی یەکێتیی نیشتمانی) و دکتۆر خالید زەربەی لە سەرکردەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بەرەو دیاربەکر لە تورکیا ئەنجامی دابوو، ببووە هۆی کوژرانی ژمارەیەکی زۆر لە پێشمەرگەکانی یەکێتی، زیانی بە ناوبانگی ئەو لە نێوان کوردانی عێراقدا گەیاند و بووە هۆی ئەوەی هەوڵەکانی بۆ گەشەپێدانی ڕێکخستنەکان و چالاکییەکانی حزبەکە کەمبایەخ و بێبەرهەم بن.یەکەمین کۆنگرەی پارتی دیموکراتی گەلی کوردستانی عێراق کە پەیڕەوی لە مەکتەبی سۆسیالیزم دەکرد، لە ٢٦ تا ٣١ی تەممووزی ١٩٨١ بە ئامانجی ڕزگاریی کوردستانی عێراق و یەکێتی نێوان چوار پارچەی کوردنشین بەڕێوە چوو.حزبی دیموکرات لە کاتی پێکهێنانی «بەرەی جود» بە سەرکردایەتیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانی عێراق پەیوەندی پێوە کرد، بەڵام پاش واژۆکردنی ڕێککەوتننامەی نێوان سەددام و یەکێتی، لەم بەرەیە جیا بووەوە و چوونە ناو «بەرەکەی تر» بە سەرکردایەتیی پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق. ئەم بەرەیە لە ٧ی سەرماوەزی ١٣٥٩ (٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩٨٠) لە ئێران پێکهێنرا بوو.پارتی دیموکرات تا ماوەیەک خاوەنی هێڵی ستراتیژیی سەربازی نەبوو، بەڵام لەگەڵ چالاکبوونی حزبەکانی دیکە لە گۆڕەپانی شەڕ دژ بە ڕژێمی بەعس، لە ساڵی ١٣٦٥ (١٩٨٦)دا ڕێککەوتننامەیەک لە نێوان دکتۆر سامی عەبدولڕەحمان (سکرتێری گشتیی حزب) و محەمەدباقر زولقەدر (فەرماندەی قەرارگای ڕەمەزان) واژۆ کرا و پاش ئەوە حزبەکە ڕووی لە چالاکیی سەربازی کرد. لەم ڕێککەوتننامەیەدا پارتی گەلی دیموکرات پابەند ببوو بە:١. لە ڕووی سیاسی و ڕاگەیاندنەوە، شەڕی دەستدرێژکارانەی ڕژێمی بەعسی عێراق دژی کۆماری ئیسلامی ئێران سەرکۆنە بکات و پشتگیری لە هەڵوێستەکانی ئێران بکات لە ڕووبەڕووبوونەوەی پیلانگێڕییە جیهانییەکاندا.٢. ڕۆحی باڵادەست بەسەر ڕاگەیاندنی حیزبدا، پێویستە لەگەڵ بیروباوەڕی گەلی موسڵمانی کورددا هاوئاهەنگ بێت.٣. بڕیارگەی ڕەمەزان لە ڕووداوە ناوخۆییەکانی حیزب ئاگادار بکاتەوە.٤. ئەو زانیارییانەی کۆکراونەتەوە سەبارەت بە دۆخی ڕژێمی بەعسی عێراق، بخرێنە بەردەستی بڕیارگەی ڕەمەزان.٥. مانگانە ١٥ ئۆپەراسیۆنی سەربازی ئەنجام بدات.بڕیارگەی ڕەمەزانیش پابەند ببوو بەوەی:١. پێداویستییە شەش مانگییەکانی حیزب لەسەر بنەمای لیستی داواکارییەکان دابین بکات، و لە دوای ئەوەش، ئەدای (کارکردنی) حیزبەکە بۆ هاوکاری زیاتر، سەرلەنوێ هەڵسەنگاندنەوەی بۆ بکات.٢. مانگانە یەک ملیۆن ڕیاڵ بەهادەر (کۆمەک) لەگەڵ دوو هەزار دیناری عێراقی وەک یارمەتی دارایی پێشکەش بە حیزب بکات.توانای پارتی گەل١. توانای مرۆیی و سەربازی: پارتی دیموکراتیکی گەل نزیکەی ٢٥٠ پێشمەرگەی ڕێکخستبوو کە بە چەکی سووک تەیار کرابوون. پێشمەرگەکان لە هێز (دەستە)ی ڕێکخراودا کۆکرابوونەوە، کە هەر سێ هێزێک لەژێر فەرمانی یەک سەرکردایەتیی قاطع (بڕیاردەر/مەڵبەند)دا بوون، و هەر سێ قاطعێکیش پەیڕەوی لە ڕیزبەندییەک دەکرد بە ناوی "قاعیدە" (بنکە)، چەند قاعیدەیەکیش لە چوارچێوەی یەک "حەریم" (ناوچە)دا جێگەیان دەبووەوە.ناوچەی دزەکردن و دەسەڵاتی حزب پارێزگاکانی هەولێر و دهۆکی دەگرتەوە، و تا پێش ساڵی ١٣٦٥ (١٩٨٦) دوو بنکەشی لە خواکوڕک و مەیدان (ناوچەی زێبار) هەبوو کە کەمتر لە ١٠٠ پێشمەرگە تێیاندا چالاکییان دەکرد. حزب لە قۆناغێکدا سەرکەوتوو بوو لە وەرگرتنی ١٠٠٠ پارچە چەکی کڵاشینکۆف و یەک ملیۆن فیشەک لە وڵاتی لیبیاوە، و توانی لە ڕێگەی ئێرانەوە بیانگوازێتەوە بۆ کوردستانی عێراق. حزب دوای هاوکاری لەگەڵ "قەرارگای ڕەمەزان"، لە ئیمکانات و توانای زیاتر بەهرەمەند بوو، بەتایبەت لە بەشی چەکی نیمچە قورس و پێداویستییەکانی پەیوەندییکردن.٢. ڕاگەیاندن: حزب خاوەنی ئێستگەیەکی پەخشکردنی ڕادیۆیی بوو کە لە سوید کڕیبووی و لە ڕێگەی سووریا و ئێرانەوە گواستبوویەوە بۆ کوردستانی عێراق، تاوەکو دوو بەرنامەی کورت لە بەیانیان و ئێواراندا پێشکەش بکات. حزب پێنج بڵاوکراوەی بڵاودەکردەوە کە پێکهاتبوون لە: گۆڤاری پێشەنگ ، گۆڤاری پاڵە (کارگر)، گۆڤاری دینۆ پێشمەرگە، گۆڤاری دەنگی گەل و ڕۆژنامەی گەل (خلق).چالاکی
👇👇👇👇👇
👆👆👆👆👆👆👆
🔻 نامەیەکی نهێنی جلال تاڵەبانی و سەرۆکی ئەودەمی میتی تورکی (سونمز کوکسالی) کە لەساڵانی ١٩٩٢ تا ١٩٩٨ بەرپرسی دەزگای بەد ناوی هەواڵگری تورکی (میت) بوە ئاشکرا دەبێت و بۆمان ڕوون دەکاتەوە کە جلال طاڵەبانی جگە لەوەی کە هیچ کات دۆستی پ.ک.ک نەبووە بەڵکو خیانەتکار و نیشتیمانفرۆش و چاوساخی دوژمن و بەکرێگیراوێکی بێ گانە بووە و وەک حسن خەیری و عەبدوڵا خەیری دەستی تێکەڵ بووە بۆ لەناوبردنی هؿزە کوردیەکانی دژ بە دەوڵەتی تورک و لە ناویاندا پارتی کرێکارانی کوردستان بە نموونە ، نامەکە بە عەربیە و وەرگێردراوە بۆ کوردی و کۆپی نامەکە بە وێنە لە کۆمێنت بۆتان دادەنێم ...دەقی نامەکە ...جەنابی راوێژکار سونمز کوکسالی بەڕێزبرای ئازیزم....سڵاوێکی گەرمتان ئاڕاستە ئەکەم و سوپاستان ئەکەم بۆ نامەکەتان کە لە بەرواری ٣٠/٨/١٩٩٥ ناردبوتان، هەروەها سوپاسی ئەو هەوڵە برایانەتان ئەکەم کە داتان بۆ سەرخستنی دانوستاندی دبلن.پێمخۆشە لەوە دڵنیاتان بکەمەوە، کە ئێمە هەوڵ و تەقەلای تەواو دەدەین بۆ سەرخستنی رێکەوتننامەکە و رێگرتن لە دووبارە بوونەوەی شەڕ.سەبارەت بە ڕۆڵی تێکدەرانەی (PKK) لە کوردستانی عێراق❗، ئێمە ئاگاداری ئەو ڕۆڵە دوژمنکارییانەین کە ئەوان دژی رێکەوتننامەکە دەیگێڕن و باش دەرک بەوە دەکەین کە چی مەترسییەکی گەورە لە پشت ئەو هەوڵانەوەن کە (PKK) و هێزە پشتگیرییەکانی دەیدەن بۆ لەباربردنی رێکەوتننامەکە. ئێمە رێگە نادەین بە سەرکەوتنی ئەو هەوڵە تێکدەرانە.ئێمە بە شێوەیەکی پراکتیکی هاوکاری پارتی دیموکراتی کوردستانی یەکگرتوومان کردووە بە وەستانی شەڕو رێگەمان داوە بە جوڵانی هێزەکانیان بۆ پارێزگای دهۆک و لەسەر ئەم هەڵوێستەمان بەردەوام دەبین و لەلایەن ئێمەوە هیچ پێشێلکارییەکی رێکەوتننامەکە روو نادات. ئێمە دانمان بەخۆماندا گرتووە و بەردەوام دان بەخۆماندا دەگرین سەبارەت بە پێشێلکارییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان و نابینە رێگر لەبەردەم هەوڵەکانیان بۆ رووبەروبونەوەی دەستدرێژییەکانی (PKK) بۆ سەر هێزو ناوچەکانیان. دڵنیابن کە ئێمە هەرگیز رێگە بە هەڵگیرسانەوەی شەڕ نادەین لە نێوان خۆمان و پارتیدا هەروەها ئێمە بە شێوەیەکی پراکتیکی هاریکاری پارتی دەکەین لە رووبەروبونەوەی دوژمنەکانیدا .هاوڕێی ئازیز ...یەکێتی نیشتیمانی کوردستان دەزانێت ئەو مەترسیانەیە چین -کە لە ئەنجامی دەستدرێژی (PKK) بۆ سەر پارتی سەرهەڵدەدەن و ئامانجی ئەو هێزانە دەزانین کە هانی (PKK) دەدەن و پشتگیرییان دەکەن لە هەڵگیرساندنی شەڕی براکوژیدا. ئێمە ئامادەی هاوکاری و هەمەئاهەنگی بەردەوامین لە هەموو روویەکەوە لەگەڵ بەڕێزتان و برا تورکەکانمان. زۆر شادمان ئەبم کە دوای سەردانەکەم بۆ (ئوردون) چاوم بە بەڕێزتان بکەوێ و بیروڕا بگۆڕینەوە و هەمئاهەنگی نێوانمان دووپات بکەینەوە، رۆژگار بۆتان دەسەلمێنێت کە یەکێتی نیشتیمانی کوردستان خزمەتکار و هاوپەیمانی راستەقینەی کۆماری تورکیا و یەکێتی و سەربەخۆیی خاکەکەی و گەلەکەیەتی. بێ هیواتان ناکەین لە هاوڕێیەتی و هاوکاریکردندا.سڵاوی گەرممان قبوڵ بکەن( براتان جلال تاڵەبانی )
ئهگهر ئهمڕۆ نهتوانن ئهو گیروگرفته چارهسهر بکهن، ئهوه له داهاتوودا لێتان دهبێته بهڵا.) دوای باسێکی کورت، وتووێژکهران بڕیاردهدهن ڕۆژی دوایی سهرلهنوێ کۆبنهوه. فازل ڕهسوڵ نێوبژیوانی کوردی ئێران، دهڵێت: (ئێوه یان ڕێکدهکهون و دهتانهوێت بهبێ شهڕ درێژه به وتووێژهکهتان بدهن، یا ههر بهشهڕ درێژه به وتووێژ دهدهن، بهڵام باشتر ئهوهیه ههرئێستا لهسهر شتێک ڕێککهون. ههلێکی باشه، ڕهنگه سێ ساڵیتر بارودۆخ بگۆڕێ و پارسهنگی هێز جۆرێکیتری لێ بێت.) ئهوانه، دوا وتهکانن. دهنگی تهقهی گولله بههۆی دهنگ گر دهبیسترێت و دواتر، کاتێک دراوسێکان بههۆی برینداربوونی سهحراڕودی پۆلیس ئاگادار دهکهنەوە، پۆلیس له ئاپارتمانهکهدا لهگهڵ جهستهی سێ کورد ڕووبهڕوو دهبێت.