دارالفنون را معمولاً نقطهٔ آغاز آموزش نوین در ایران میدانند، اما داستان ورود علم و دانش مدرن به کش…
انتشار: 2026/08/17 15:04 UTCدریافت: 2026/08/22 01:04 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/22 01:04 UTC
دارالفنون را معمولاً نقطهٔ آغاز آموزش نوین در ایران میدانند، اما داستان ورود علم و دانش مدرن به کشور سالها پیش از تأسیس آن آغاز شده بود. اعزام نخستین دانشجویان ایرانی به اروپا برای فراگیری علوم و فنون جدید، ترجمه و انتشار کتابهای علمی، تأسیس چاپخانهها و انتشار نشریات تخصصی، از جمله عواملی بودند که زمینه را برای آشنایی جامعهٔ ایران با دانش نوین فراهم کردند. در کنار این تحولات، ورود فناوریهای جدید و استقبال تدریجی مردم و نخبگان از ابزارها و دستاوردهای علمی اروپا نیز نقش مهمی در تغییر نگرش جامعه داشت. مجموعهٔ این عوامل به تدریج زمینهٔ شکلگیری آموزش و تفکر علمی جدید را در ایران فراهم کرد و سرانجام با تأسیس دارالفنون، این روند وارد مرحلهای تازه و سازمانیافتهتر شد.آناتک برای بررسی این روند تاریخی و جایگاه دارالفنون در آن، با دکتر امیرمحمد گمینی، دانشیار پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران، گفتوگو کردهاست.ana.ir/004Vr0
پستهای تلگرام — پژوهشکده تاریخ علم
بیستمین نشست ماهانه اهالی تاریخ علمشنبه ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ (۲۲ اوت)ساعت ۲۰ به وقت رسمی ایران بازتاب باور به چشمزخم در متون علمی فارسی دورۀ اسلامی باور به چشمزخم از کهنترین باورهای مشترک تمدنهای بشری است و از بینالنهرین و مصر باستان تا یونان، ایران و جهان اسلام استمرار یافته است. این پژوهش، پس از مروری کوتاه بر پیشینۀ این باور در جهان باستان و نخستین دیدگاههای دانشمندان مسلمان، بازتاب آن را در متون علمی فارسی دورۀ اسلامی بررسی میکند و میکوشد جایگاه این باور را در پیوند با طب، علم خواص و علوم غریبه در سنت علمی فارسی تبیین کند.صدف فقیهیدانشآموختهٔ کارشناسی ارشد تاریخ علمپیوند اطاق مجازی:skyroom.online/ch/shevar/historyofscience
انتشار کتاب کتاب Humanities in Iran [علوم انسانی در ایران] از سوی انتشارات بریل منتشر شد. فصل دهم از این کتاب که به تازگی توسط انتشارات Brill، به ویراستاری مجید دانشگر، محسن فیضبخش، آذر میرزایی و سجاد رضوی منتشر شده است، به موضوع «تاریخ علم در ایران» میپردازد.…
انتشار کتاب کتاب Humanities in Iran [علوم انسانی در ایران] از سوی انتشارات بریل منتشر شد.فصل دهم از این کتاب که به تازگی توسط انتشارات Brill، به ویراستاری مجید دانشگر، محسن فیضبخش، آذر میرزایی و سجاد رضوی منتشر شده است، به موضوع «تاریخ علم در ایران» میپردازد.این فصل را مصطفی یاوری آیین (دانشجوی دکتری تاریخ نجوم، پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران) و امیر محمد گمینی (دانشیار پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران) نوشته اند و در آن به بررسی شکلگیری، تحول و نهادینهشدن مطالعات تاریخ علم در ایران میپردازند.این فصل با بررسی ظهور مطالعات جدید تاریخ علم در ایران، به تحولات این حوزه از دوره قاجار تا دوران معاصر میپردازد. در ادامه، نقش پژوهشگران، مترجمان و جریانهای فکری مختلف در شکلگیری تاریخنگاری علم در ایران بررسی میشود؛ از ملیگرایان و تجددگرایان و سنتگرایان گرفته تا پژوهشگرانی که از مسیر ترجمه، تصحیح متون علمی کهن و پژوهشهای تخصصی در ریاضیات، نجوم و پزشکی به این حوزه وارد شدند.بخش مهمی از این نوشته به نقش ترجمه و انتشار آثار علمی و تاریخی، پروژههای دانشنامهنگاری، مجلات تخصصی و شکلگیری مراکز پژوهشی و آموزشی اختصاص دارد. در این میان، روند تأسیس و گسترش پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران و دیگر مراکز دانشگاهی و پژوهشی، که به مطالعه تاریخ و فلسفه علم پرداختهاند، بررسی میشود. همچنین مجلات و نشریات تخصصی و نقش آنها در گسترش مطالعات تاریخ علم در ایران مورد توجه قرار گرفته است.در نهایت این فصل تصویری از وضعیت کنونی تاریخ علم بهعنوان یک حوزه دانشگاهی در ایران ارائه میدهد و با بررسی آثار منتشرشده، نهادهای علمی، رویکردهای مختلف تاریخنگارانه و نسلهای گوناگون پژوهشگران، روند شکلگیری و تحول این رشته و چالشهای پیش روی آن را ترسیم میکند.نویسندگان این فصل آن را روایتی نهایی از تاریخ شکلگیری و تحول تاریخنگاری علم در ایران نمیدانند؛ بااینحال، امیدوارند این نوشته بتواند نقطه آغازی برای پژوهشهای بیشتر در این زمینه باشد و با معرفی برخی از پژوهشگران، آثار، نهادها، جریانهای فکری و نشریات مرتبط، سرنخهایی برای پژوهشگران فراهم آورد تا مطالعات عمیقتر و موردی درباره شکلگیری و تحول تاریخنگاری علم در ایران انجام دهند.لینک دسترسی به این فصل در وبسایت بریل:History of Science in Iran: An Overview
دکتر حنیف قلندری، استاد تاریخ علم، عضو هیات علمی و رئیس پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران، در گفتوگو با خبرنگار «آناتک» از بحران مدل بطلمیوسی، اهمیت رصدخانه مراغه، معمای شباهت آثار منجمان مسلمان و کوپرنیک و جایگاه واقعی علم دوره اسلامی در روایت انقلاب علمی میگوید.ana.ir/004W0R
مینیموزهٔ تاریخ علم
