آیا دین از سیاست جداست؟ پرسش «آیا دین از سیاست جداست؟» در زمرهی آن دسته پرسشهایی قرار میگیرد که…
انتشار: 2026/07/09 04:36 UTC
آیا دین از سیاست جداست؟ پرسش «آیا دین از سیاست جداست؟» در زمرهی آن دسته پرسشهایی قرار میگیرد که بهرغم ظاهر سادهشان، نه تنها پاسخی قطعی ندارند، بلکه خودِ صورتبندیِ آنها گمراهکننده و بیربط است. این پرسش، ذهن را به دالانِ باریکِ «بله یا خیر» میکشاند، در حالی که واقعیتِ زیستهی انسانی در افقی بسیار گستردهتر از این دوگانهی مبتذل و سادهسازیشده جریان دارد. برای روشن شدن بیربطی این سؤال، کافی است به پدیدهای ظاهراً غیرسیاسی مثل فوتبال نگاه کنیم. آیا فوتبال از سیاست جداست؟ بودجهی کلان باشگاهها با تصمیمگیریهای سیاسی گره خورده، میزبانیِ جامجهانی دستاویزی برای قدرتنمایی ژئوپلیتیک است، شادیِ ملی پس از یک گل، به اتحادیهای سیاسی بدل میشود و حتی کارت زرد داور میتواند تنشهای دیپلماتیک ایجاد کند. اگر سیاست تا این اندازه از «یک بازیِ مهیج» تفکیکناپذیر است، پس چگونه میتوان ادعا کرد که از «دین» جداست؟ دین کهنترین، فراگیرترین و بنیادیترین نظامِ معنابخشی به زندگی بشر است؛ دین به هویت، اخلاق، مناسک، حقوقِ مدنی و حتی مفهومِ زمان و مکان شکل داده است. بهتعبیر دیگر، سیاست چیزی جز «مدیریتِ مناسباتِ قدرت و توزیعِ منابع در زیستِ جمعی» نیست. هر پدیدهای که بر رفتارِ جمعی انسان تأثیر بگذارد - از سلیقهی موسیقایی تا باورهای آخرالزمانی - بهناچار در دایرهی سیاست قرار میگیرد. بنابراین پرسش از «جدایی» نه ضعیف که مبتذل است، زیرا پیشفرضِ آن، امکانِ زیستن در خلأِ معنایی و هویتی است. به جای اتلافِ وقت بر سرِ این پرسشِ دوقطبیِ بیحاصل، باید پرسشهای دقیقتر، کاربردیتر و روشنگرانهتری مطرح کرد که به «چگونگیِ» نسبتِ دین و سیاست بپردازند، نه به «بود یا نبودِ». مثلا: 1⃣آیا نهادهای دینی باید متولیِ امرِ سیاسی باشند؟ این پرسش ناظر به نقش نهادها و موسسات دینی و متولیان دینی در حوزهی سیاست و امر سیاسی است. 2⃣آیا سیاستمدار میتواند دیندار باشد؟ این پرسش، امکانِ همزیستیِ ایمانِ قلبی با عقلانیتِ مدیریتی را بررسی میکند. 3⃣آیا بهرهگیری از ادبیات و رتوریکِ دینی در سیاست جایز است؟ این سؤال به کارکردِ نمادها میپردازد؛ استفاده از ادبیات دینی آیا مشروعیتبخشِ قدرت است یا بهرهکشیِ ابزاری از مقدسات؟ مرزِ اقناعِ دینی با تبلیغاتِ سیاسی کجاست؟ 4⃣نسبتِ بین اخلاق و سیاست چیست؟ که شاید بنیادیترین پرسش باشد. آیا سیاست، عرصهی تحققِ فضیلتهای اخلاقی (عدالت، انصاف، ایثار) است، یا عرصهی کشمکشِ منافع؟ نسبتِ «واقعیتِ قدرت» با «آرمانِ اخلاقی» که ریشه در باورهای دینی یا فلسفی دارد، چه نسبتی است؟ نتیجتا بهجای پرسش از «جدایی» که پاسخی انتزاعی و تاریخناپذیر دارد، باید از «حدود»، «نقشها»، «نهادها» و «روشهای تعامل» بپرسیم. این پرسشهایِ دقیق هستند که جامعهشناسیِ سیاسی را پیش میبرند و به ما اجازه میدهند تا در پیچوخمِ جهانِ مدرن، به بازتعریفِ هوشمندانهای از این رابطهی دیرینه دست یابیم.عدنان فلاحی #فرهیختگان راهی به رهایی
پستهای تلگرام — فرهیختگان
🔴 آیا «کاسبان تحریم» میتوانند مانع رفع تحریم شوند؟سالهاست اصطلاح «کاسبان تحریم» در ادبیات سیاسی و اقتصادی ایران به کار میرود؛ اما پرسش مهمتر این است که آیا منافع شکلگرفته در دوران تحریم آنقدر بزرگ و سازمانیافته شدهاند که خود به مانعی در برابر عادیشدن روابط اقتصادی ایران با جهان تبدیل شوند؟یاشار سلطانی در گفتوگو با اسفندیار عبداللهی، پاسخ بسیار صریحی به این پرسش میدهد.او معتقد است مسئله فقط وجود افرادی نیست که از تحریم سود میبرند؛ بلکه در طول سالها، شبکهای از منافع اقتصادی حول سازوکارهای دور زدن تحریم شکل گرفته که از ادامه وضع موجود منتفع است.سلطانی برای توضیح دیدگاه خود، فروش نفت را مثال میزند: در شرایط عادی، فروش نفت باید از مسیرهای رسمی و شفاف انجام شود؛ اما تحریم، ورود واسطهها و حتی نهادهایی خارج از ساختار متعارف فروش نفت را توجیه میکند.از اینجا به یک ادعای بزرگتر میرسد:«من شرط میبندم که دعوای هستهای با آمریکا در ایران حل نخواهد شد.»استدلال او این است که وقتی یک وضعیت استثنایی سالها ادامه پیدا میکند، ذینفعان همان وضعیت نیز بهتدریج صاحب قدرت و نفوذ میشوند و بازگشت به شرایط عادی میتواند منافع اقتصادی آنها را به خطر بیندازد.البته این بخش از سخنان سلطانی یک فرضیه درباره اقتصاد سیاسی تحریمهاست، نه واقعیتی که صرف بیان آن اثبات شده باشد. برای پذیرفتن ادعای وجود شبکهای که عملاً قادر به جلوگیری از رفع تحریم است، به شواهد و دادههای بیشتری نیاز داریم.اما پرسشی که مطرح میکند ارزش تأمل دارد:آیا طولانیشدن یک بحران میتواند گروههایی را چنان به منافع حاصل از آن وابسته کند که «حل بحران» برایشان پرهزینهتر از ادامه آن باشد؟و اگر چنین سازوکاری شکل گرفته باشد، مسئله ایران دیگر فقط مذاکره با طرف خارجی نیست؛ مسئله، اقتصاد سیاسیِ ادامه تحریم در داخل کشور نیز هست.🎙 گفتوگوی اسفندیار عبداللهی با یاشار سلطانیمشاهده ویدیو#تحریم #کاسبان_تحریم #فساد #اقتصاد_سیاسی #یاشار_سلطانی#منتخب_فرهیختگان#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
🔵 «فتح» همیشه در جنگ نیست؛ گاهی در صلح استآیا میتوان از تعالی اخلاقی و جامعه اسلامی سخن گفت، وقتی نیازهای اولیه مردم تأمین نشده و امنیت آنها برقرار نیست؟سیدعلیرضا بهشتی در سخنانی به مناسبت رحلت پیامبر اسلام، با طرح این پرسش از دو پیششرط بنیادی برای شکلگیری یک جامعه انسانی سخن میگوید: امنیت و رفاه نسبی.از نگاه او، تا زمانی که این بستر فراهم نشده باشد، سخن گفتن از جامعهای که قرار است ارزشهای اخلاقی در آن رشد و تعالی پیدا کنند، عملاً از زمینه واقعی خود جدا میشود.بخش دیگری از سخنان بهشتی به سوره فتح و صلح حدیبیه اختصاص دارد. او تأکید میکند:«سوره فتح مربوط به صلح حدیبیه است و مربوط به جنگ نیست.»این یادآوری از آن جهت قابل تأمل است که واقعهای بدون پیروزی نظامیِ متعارف، در قرآن با مفهوم «فتح» توصیف میشود؛ صلحی که در زمان انعقاد حتی برخی از همراهان پیامبر نسبت به مفاد آن ناخشنود بودند.بهشتی از این منظر بر اعتماد پیامبر به عقل جمعی، توجه به مصالح امت و تقدم امنیت و رفاه مردم تأکید میکند و میگوید:«هدف اصلی پیامبر این بود که جامعه اسلامی جامعهای باشد که در آن امنیت و رفاه مردم و شهروندان در درجه اول تأمین شده باشد.»شاید در روزگاری که «پیروزی» بیش از هر چیز با غلبه در میدان جنگ تداعی میشود، بازخوانی این پرسش تاریخی همچنان اهمیت داشته باشد:چرا قرآن یک پیمان صلح را «فتح» نامید؟✍️ سیدعلیرضا بهشتی📎 اصل سخنان در ادامهعلیرضا بهشتی: سوره فتح مربوط به صلح حدیبیه است و مربوط به جنگ نیست | اعتماد پیامبر به عقل جمعی و توجه به مصالح امتسید علیرضا بهشتی طی سخنانی به مناسبت رحلت پیامبر اکرم(ص)،در مجتمع فرهنگی احیای فضیلت، گفت: اگر رفاه نسبی در جامعه وجود نداشته باشد، یعنی نیازهای اولیه مردم برآورده نشده باشد، و از طرف دیگر امنیت نیز وجود نداشته باشد، چگونه میتوان درباره شکلگیری و رشد یک جامعه انسانی که قرار است در آن ارزشهای اخلاقی تعالی پیدا کنند، سخن گفت؟اساساً در چنین شرایطی جایی برای صحبت از این مسائل وجود ندارد. ابتدا باید بستر لازم را برای شکلگیری جامعه اسلامی فراهم کنیم تا این جامعه نمونه بتواند به سمت نمونه شدن و مثالی شدن حرکت کند. هدف اصلی همین است.رئیس بنیاد شهید بهشتی با تأکید بر اینکه سوره فتح مربوط به صلح حدیبیه است و مربوط به جنگ نیست،گفت: هدف اصلی پیامبر(ص) این بود که جامعه اسلامی جامعهای باشد که در آن امنیت و رفاه مردم و شهروندان در درجه اول تأمین شده باشد.این موضوع نسبت به همه چیز اولویت دارد و هیچ چیزی بالاتر از آن قرار نمیگیرد.منبع: جماران#صلح_حدیبیه #سوره_فتح #پیامبر #صلح #علیرضا_بهشتی#منتخب_فرهیختگان#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
۲۸ مرداد؛ مصدق علیه کودتا🎙 مهمانان:• محمد ترکمان• نیکلا گرجستانی• محمدعلی بهمنی قاجار📅 چهارشنبه ۲۸ مرداد🕕 ساعت ۱۸:۰۰ اروپای مرکزی🕢 ساعت ۱۹:۳۰ تهران📍 در کلاب «گُدار»#فرهیختگان راهی به رهایی
🎥 آیا ایران از منظر تجربه غربی، «سرزمین غلط» است؟سیدمحمد بهشتی در گفتوگو با انصافنیوز بر اهمیت زاویه دید در شناخت جامعه ایران تأکید میکند و میگوید اگر ایران را صرفاً با معیارهای برآمده از تجربه تاریخی و زیسته غرب بسنجیم، بسیاری از ویژگیهای آن «غلط» به نظر میرسند:«از منظر تجربه زیسته غرب، همهچیز جامعه ایران غلط است. ما اصلاً مردم نداریم، ما شهر نداریم، همهچیزمان از منظر او غلط است.»بهشتی برای توضیح این مسئله به سفرنامهها و مواجهه اروپاییان با ایران در دورههای صفویه و قاجار نیز اشاره میکند؛ کسانی که گاه از اینکه ایرانیان اساساً چنین سرزمینی را برای زندگی برگزیدهاند، اظهار شگفتی کردهاند.اما نکته اصلی سخن او فراتر از این مثالهاست:آیا میتوان جامعه، شهر، فرهنگ و حتی مسئله توسعه در ایران را با مفاهیمی توضیح داد که محصول تجربه تاریخی جامعهای دیگرند؟و اگر پاسخ منفی است، برای شناخت ایران باید از کجا آغاز کرد؟🎥 گفتوگوی کامل سیدمحمد بهشتی با انصافنیوز:یوتیوب | آپارات📄 متن کامل مصاحبه در انصافنیوز#سیدمحمد_بهشتی #ایران #جامعه_ایران #توسعه#منتخب_فرهیختگان#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
🔴 وقتی رسانه از روایت جنگ، رؤیای رهایی میسازددر دوران بحران و جنگ، رسانه فقط گزارشگر اتفاقات نیست؛ میتواند تعیین کند مخاطب یک حمله نظامی را «تجاوز» ببیند یا «رهایی»، ویرانی زیرساختها را خسارت بداند یا مقدمه تغییر، و مداخله یک قدرت خارجی را تهدید تلقی کند یا راه نجات.معین کاظمی در مقالهای با عنوان «صنعت رؤیافروشی و الهیات ویرانی» سراغ عملکرد ایراناینترنشنال و شبکهای از جریانهای رسانهای و کاربران همسو با آن رفته و تلاش کرده با استفاده از تحلیل دادههای توییتر فارسی و نشانهشناسی روایتها توضیح دهد که چگونه یک دستگاه رسانهای میتواند تصور مخاطب از جنگ، خشونت و آینده ایران را تغییر دهد. نویسنده معتقد است آنچه با آن مواجهیم صرفاً «فیکنیوز» یا جانبداری متعارف یک رسانه نیست؛ بلکه نوعی «صنعت تولید رضایت برای ویرانی» است: ساختن آیندهای آرمانی که در آن، هزینههای امروز ــ حتی حمله خارجی ــ میتواند بهعنوان بهای رسیدن به فردایی بهتر پذیرفته شود.یکی از محورهای قابل تأمل مقاله، بررسی سازوکاری است که نویسنده آن را تبدیل «تجاوز خارجی» به «جراحی رهاییبخش» مینامد؛ روایتی که میتواند حمله نظامی را نه تهدیدی علیه یک کشور، بلکه مرحلهای از فرآیند رهایی آن بازنمایی کند. کاظمی حتی از عادیشدن ایدههایی مانند مسلحکردن مردم و جنگ داخلی سخن میگوید و معتقد است در منتهاالیه چنین منطقی، مرز میان مخالفت با جمهوری اسلامی و پذیرش ویرانی ایران برای تغییر حکومت میتواند بهتدریج محو شود. البته این مقاله خود یک خوانش انتقادی و بهشدت موضعدار از ایراناینترنشنال است و دادهها، روش تحلیل و نتیجهگیریهای نویسنده نیز میتوانند موضوع نقد و مناقشه باشند.اما ورای داوری درباره یک شبکه مشخص، پرسشی که مقاله پیش میکشد ارزش تأمل دارد:رسانه از کجا از «روایت واقعیت» عبور میکند و به «ساختن واقعیتی مطلوب» میرسد؟و پرسش مهمتر برای جامعهای گرفتار منازعه سیاسی:آیا نفرت از یک حکومت میتواند آنقدر پیش برود که حمله خارجی، تخریب زیرساختها یا حتی جنگ داخلی، در ذهن بخشی از جامعه نه بهعنوان فاجعه، بلکه بهعنوان مسیری برای رهایی بازتعریف شود؟✍️ معین کاظمی | پژوهشگر علوم اجتماعی📎 متن کامل مقاله «صنعت رؤیافروشی و الهیات ویرانی؛ تحلیل نشانهشناختی پروپاگاندای ایراناینترنشنال» در ادامهمطالعه متن کامل مقالهنسخه پیدیاف اینجا#رسانه #پروپاگاندا #ایران_اینترنشنال #جنگ #افکار_عمومی#منتخب_فرهیختگان#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
👇👇#تفاهم_اسلامآباد #مصطفی_پورمحمدی #نعیم_قاسم #رسانه#منتخب_فرهیختگان#فرهیختگان؛ راهی به رهایی👇👇#تفاهم_اسلامآباد #مصطفی_پورمحمدی #نعیم_قاسم #رسانه#منتخب_فرهیختگان#فرهیختگان؛ راهی به رهایی
