🔴 دو ایرانقسمت اول: ایرانِ نگرشها✍️ محمد مالجواگر بخواهیم یکی از مهمترین تحولات جامعۀ شهریِ ایران…
انتشار: 2026/07/08 12:43 UTC
🔴 دو ایرانقسمت اول: ایرانِ نگرشها✍️ محمد مالجواگر بخواهیم یکی از مهمترین تحولات جامعۀ شهریِ ایران طی سالهای اخیر را فقط در یک جمله خلاصه کنیم شاید بتوان گفت: جامعه از نهادهایش جلو زده است، به این معنا که تحول نگرشها از تحول نهادها پیشی گرفته است. برای فهم این ادعا باید عرصهای را کاوید که کمتر دیده میشود: زندگی روزمره و روابط خانوادگی و نگرشهایی که آرامآرام دگرگون میشوند بیآنکه نهادهای رسمی بهموازاتشان تغییر کنند.مدتهاست که تصویر رایج از جامعۀ ایران بر دوگانهای ساده استوار است: از یک سو، جامعهای سنتی با الگوهای مردسالار و، از سوی دیگر، گروهی از طبقات متوسط شهری که نگرشهای جدید را نمایندگی میکنند. اما دادههای پژوهشی که دربارۀ نقشۀ نگرشی طبقات اجتماعی جامعۀ شهریِ ایرانِ ۱۴۰۲ به عمل آوردهام روایت دیگری پیشاروی ما میگذارند. این دادهها نشان میدهند که تحول نگرشی اکنون دیگر محدود به گروهی خاص نیست بلکه در لایههای مختلف جامعه رسوخ کرده و به یکی از ویژگیهای مشترک جامعۀ شهریِ ایرانِ امروز تبدیل شده است.در پژوهش دربارۀ «اقتدار روزمره» کوشیدهام مجموعهای از نگرشهای طبقات اجتماعی گوناگون دربارۀ رابطۀ زن و مرد و اقتدار در خانواده و استقلال فردی را بررسی کنم. نتیجهها جالب است. تقریباً در همۀ طبقات اجتماعی با کاهش مشروعیت الگوی سنتی اقتدار خانوادگی مواجهایم. حمایت از آزادی بیشتر برای دختران و زنان در انتخاب سبک زندگی، پذیرش معاشرت دختر و پسر پیش از ازدواج، مخالفت با محدودسازی نقش زنان به خانهداری، حمایت از حق طلاق و ارثِ برابر برای زنان و پذیرش امکان پیشرفتشان، جملگی، دیگر به طبقۀ متوسط مدرن محدود نیست و در لایههای مختلفِ جامعۀ شهری گسترش یافته است. تفاوت طبقات اجتماعی نه بر سر اصل این نگرشها که بر سر شدت پذیرششان است.این نباید موهمِ چنین تصوری باشد که همۀ طبقات به یک اندازه تغییر کردهاند. اکثریت اعضای طبقۀ متوسط مدرن و طبقۀ سرمایهدار کماکان پیشگام این تحولاند و بیش از سایر طبقات از استقلال فردی و برابری جنسیتی و بازتعریف روابط خانوادگی دفاع میکنند. اما اهمیت واقعی یافتهها در جای دیگری است: در میان تهیدستان شهری و طبقۀ کارگر نیز از الگوی سنتی اقتدار بهشدت فاصله گرفته شده، حتی میان گروه مقامها و مدیران حکومتی و خانوادههایشان نیز. شکاف اصلی اکنون دیگر نه میان طبقات اجتماعی بلکه میان گروههایی است که این تحول را با سرعتها و شدتهای متفاوت تجربه کردهاند.الگوی سنتی اقتدار خانوادگی اکنون دیگر مقبولیت اجتماعی گذشته را ندارد. اکثریت جامعه پذیرفتهاند که زنان باید خودشان دربارۀ زندگیشان تصمیم بگیرند و در روابط خانوادگی از حق انتخاب برخوردار باشند و نقششان به خانهداری محدود نشود. این تحول نهچندان در قوانین یا نهادهای رسمی بلکه در ذهنیت مردم رخ داده است. با قاطعیت میتوان گفت جامعۀ شهریِ ایران در سطح ارزشها و نگرشها بهشدت دگرگون شده و نهادها دیر یا زود ناگزیر خواهند بود خود را با چنین تحولی تطبیق دهند.این یافتهای است مهم. خیلی از تحلیلها دگرگونی فرهنگی را بازتاب مستقیم دگرگونی اقتصادی میدانند، گویی ابتدا باید ساختار اقتصادی تغییر کند تا نگرشها نیز دگرگون شوند. اما تجربۀ ایرانِ امروز نشان میدهد که این رابطه همواره یکسویه و همزمان نیست. تحول نگرشی در برخی حوزهها، بیآنکه از بستر مادیاش جدا افتاده باشد، زودتر و آشکارتر از تحول نهادی بروز یافته است. ارزشها و نگرشهای جدید در روابط خانوادگی و زندگی روزمره جا باز کردهاند اما بازار کار و نظام اشتغال و سیاستهای رفاهی و حتی بسیاری از قواعد رسمی کماکان بر مبنای الگوهای گذشته عمل میکنند.امروز همین ناهمزمانی به یک معضل اساسی در جامعۀ ایران تبدیل شده. نسلی که استقلال فردی را حق خود میداند با نهادهایی روبهروست که هنوز فرصتهای متناسب با این توقع را فراهم نکردهاند. زنانی که حضور در عرصۀ عمومی را طبیعی میدانند کماکان با ساختارهایی مواجهاند که استقلال اقتصادیشان را محدود میکند. مسئله صرفاً تعارض میان سنت و تجدد نیست بلکه شکاف میان سیالیّتِ ذهنیِ جامعه و صلبیّتِ عینیِ نهادها است.این شکاف در عرصههای مختلف تجلی مییابد اما شاید هیچجا به اندازۀ بازار کار آشکار نباشد. اگر جامعۀ ایران واقعاً در سطح نگرشها تا این اندازه دگرگون شده است، باید انتظار داشت این تحول در اشتغال و مشارکت اقتصادی و فرصتهای برابر برای زنان نیز بالنسبه بازتاب یابد. آیا چنین شده است؟ پاسخ را باید در نهاد بازار کار جست.درست در همینجاست که تصویر امیدوارکنندۀ تحول فرهنگی با واقعیتی سخت و نگرانکننده روبهرو میشود، واقعیتی که نشان میدهد نهادهای اقتصادی هنوز از جامعه عقبتر حرکت میکنند.@Kaleme
پستهای تلگرام — سایت خبری-تحلیلی کلمه
🔴 اعلام جرم دادستانی تهران علیه برنامه «آزاد» و واکنش مدیر آندادستانی تهران به اتهام نشر اکاذیب و فعالیت بدون مجوز رسمی، علیه عوامل برنامه اینترنتی «آزاد» اعلام جرم کرد. در مقابل، مهدی احمدی (مدیر و میزبان این برنامه) با تأیید حضور خود در دادسرا، از خطر نابودی این رسانه خبر داد و از مخاطبان درخواست حمایت کرد.خبرگزاری میزان ضمن اشاره به قرار نظارت قضایی مبنی بر منع فعالیت رسانهای تا زمان اخذ مجوز برای احمدی، نوشت: برنامه «آزاد» با وجود فعالیت در قالب تلویزیون اینترنتی، فاقد مجوز از هیئت نظارت بر مطبوعات و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است.از این رو، تعابیری مانند «توقیف» درباره این اقدام وجاهت قانونی ندارد.از سوی دیگر مهدی احمدی اعلام کرد که پس از احضار و تفهیم اتهام «نشر اکاذیب»، با قرار کفالت آزاد شده است، اما رسانه «آزاد» تا اطلاع ثانوی اجازه انتشار هیچ گفتوگویی را ندارد.به گفته او، با صفر شدن درآمد یوتیوب در این دوره، این تلاش چندساله در خطر نابودی کامل قرار دارد.رسانه آزاد در سالهای اخیر به بستری پرمخاطب جهت گفتگوی جدی در حوزه مسایل روز ایران تبدیل شده بود.@Kaleme
🔴 قالیباف: تنگه هرمز تا رفع تحریم نفت و آزادی اموال بلوکهشده باز نخواهد شدمحمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، تأکید کرد تا زمانی که تمام تعهدات آمریکا از جمله رفع محاصره، آزادسازی داراییهای بلوکهشده، رفع تحریم نفت و پایان تهدیدها و عملیات نظامی در همه جبههها اجرایی نشود، تنگه هرمز باز نخواهد شد.وی افزود: افزایش قیمت بنزین در شرایط فعلی تصمیمی حسابشده نیست و کاهش مصرف باید با روشهایی عادلانه و با کمترین میزان نارضایتی مردم انجام شود.قالباف همچنین بر تغییر شیوه استفاده از کالابرگ یا افزایش اعتبار آن برای بهبود قدرت خرید مردم تاکید کرد.رییس مجلس در پایان افزود: دشمن برای ایجاد نارضایتی و آشوب و ترکیب آن با اقدامات تروریستی و نظامی برنامهریزی کرده است و در این شرایط، حفظ انسجام ملی اهمیت حیاتی دارد.@Kaleme
🔴 نان به قیمت جانروایت صیادان ایرانی از بازگشت به آبهای هرمز بهرغم خطر آغاز دوباره درگیریهامحمدامین، صیاد ایرانی پس از ساعتها کار در دل دریا، روی قایق خود که در حاشیه تنگه هرمز پهلو گرفته تور ماهیگیری پارهاش را ترمیم میکند؛ او مدتی است به این پهنه آبی بازگشته که سالها منبع درآمدش بوده اما اکنون زیر سایه سنگین تهدید مرگ قرار دارد.متن کامل گزارشمنبع: یورونیوز@Kaleme
🔴 محمدرضا حکیمی دربارهٔ ایران امروز چه میگوید؟موسسهٔ الحیاة با همکاری موسسهٔ دین و اقتصاد جلسهای با عنوان «محمدرضا حکیمی درباره ایران امروز چه میگوید؟» برگزار میکند.سخنرانان:حجهالاسلام محمد سروشمحلاتیدکتر محمد اسفندیاریحجهالاسلام محمدرضا زائریدکتر فرشاد مومنیزمان:پنجشنبه ۲۹مردادماه۱۴۰۵، از ساعت ۱۵ تا ۱۸مکان:خیابان برادران شهید مظفر شمالی، نبش کوچهٔ ذاکری، موسسهٔ دینواقتصاد@Kaleme
🔴 سخنگوی سپاه: ادعای ترامپ در مورد گفتگوی پشت پرده با سپاه، توهمات ناشی از شکست است.سخنگوی سپاه در گفتگو با تسنیم و درباره ادعای امروز ترامپ مبنی بر اینکه آمریکا در پشت پرده با مقامات سپاه پاسداران درباره موضوعات جنگ در حال گفتگو است، تاکید کرد: هیچ گفتگویی میان مقامات سپاه با آمریکاییها در جریان نیست و این دروغ ترامپ، صرفاً فانتزیهایی است که به خاطر توهمات و کابوسهای ناشی از شکست و استیصال درجنگ به او دچار شده است.وی افزود: سپاه، بازو و زبانِ قدرت ملت ایران و جمهوری اسلامی است و حرف خود را در میدان میزند؛ مباحث دیپلماتیک در حوزهی کاری بخشهای دیگری از جمهوری اسلامی است و البته طبق اطلاعی که داریم در حال حاضر هیچ گفتگویی با آمریکاییها صورت نمیگیرد.@Kaleme
🔴 آذربایجان در سازوکار C6 چه نقشی ایفا میکند؟قرقیزستان در پایان ماه گذشته میلادی، در قالب سازوکار مشورتی آسیای مرکزی میزبان رهبران پنج جمهوری آسیای مرکزی و الهام علیف، رئیسجمهور آذربایجان بود و در پایان این نشست بیانیهای نیز با عنوان بیانیه «چولپون-آتا» توسط رهبران شش کشور به امضاء رسید. سازوکار مشورتی آسیای مرکزی موسوم به C5 در نوامبر سال گذشته با پذیرش رسمی آذربایجان در واقع به C6 مبدل شد. در نگاه اول، همکاری و تعامل جمهوریهای پنجگانه آسیای مرکزی با آذربایجان در قالب سازوکارهای چندجانبه اتفاق خارقالعادهای محسوب نمیشود و سابقه بسیاری دارد. با این وجود، پذیرش آذربایجان به عنوان عضو -و نه صرفا شریک- توسط کشورهای آسیای مرکزی در این سازوکار مشورتی منحصر را باید امتیازی دیپلماتیک دانست که در ازای نقشی ویژه در ابتکارات کریدوری و توسعهای به آذربایجان اعطا شده است. نقش آذربایجان در کریدور میانیموقعیت جغرافیایی ویژه آذربایجان در ابتکارات کریدوری و حملونقل منطقهای مهمترین عامل افزایش نقش این کشور در معادلات اقتصادی و توسعهای آسیای مرکزی است. کریدور میانی (ترانسکاسپین) بهعنوان مسیری برای اتصال چین، آسیای مرکزی، قفقاز، آناتولی و اروپا (بدون نیاز به ایران یا روسیه) علیرغم محدودیتهای ناشی از تغییر مدل حمل، رشد ترافیک پنج برابری را ظرف کمتر از هفت سال تجربه کرده است و بالاخص پس از جنگ اوکراین، در زمره اولویتهای راهبردی بسیاری از بازیگران، از جمله آمریکا، گنجانده شده است. نامگذاری صندوق دولتی آمریکا برای توسعه کریدور زنگهزور یا تریپ (در ادامه کریدور میانی) با عنوان «صندوق سرمایهگذاری ترانسکاسپین» میتواند نمادی از اهمیت فزاینده کریدور میانی برای آمریکا تلقی شود. در این کریدور، قلمروی آذربایجان موقعیتی بیبدیل دارد و تنها مدخل قابل استفاده در غرب دریای خزر به حساب میرود. نقش آذربایجان در این کریدور منحصر به مزیت جغرافیایی نیست و این کشور، در میان بازیگران کریدور میانی، بزرگترین ناوگان تجاری و تخصصی را بر پهنه خزر در اختیار دارد و قصد دارد بندر باکو را در فازهای بعدی توسعه به بزرگترین بندر دریای خزر تبدیل کند. برای صادرکنندگان انرژی در شرق دریای خزر، شبکه وسیع خطوط لوله موجود و در دست احداث آذربایجان مسیری مناسب برای تنوعبخشی به مقاصد صادراتی و دسترسی به بازارهای جدید (بالاخص بازارهای اروپایی) به حساب میآید که طرحهای بلندپروازانهای نیز برای احداث خط لوله بر بستر دریای خزر وجود دارد. شرکتهای آذری و توسعه در آسیای مرکزیدر سالهای اخیر توانمندی شرکتها و هلدینگهای وابسته به دولت آذربایجان برای پیشبرد پروژههای بینالمللی افزایش چشمگیری داشته و آذربایجان به اتکای منابع انباشته درآمدی و دسترسی مناسب فناورانه، به یک شریک توسعهای مناسب برای جمهوریهای آسیای مرکزی مبدل شده است. فعالیت بینالمللی شرکت ملی نفت آذربایجان، به اختصار «سوکار»، در گذشته بیشتر بر حوزه میاندستی و پاییندستی نفت و گاز تمرکز داشت و اغلب داراییهای خارجی این شرکت در محیط قفقاز، آناتولی یا اروپا متمرکز بود. در سالهای اخیر اما «سوکار» به حوزه بالادست نفت و گاز در آسیای مرکزی علاقهمندی ویژه نشان داده است و برای اکتشاف میدان فراساحلی «دوستی» با ترکمنستان و اکتشاف در فلات «اوستیورت» ازبکستان به توافق رسیده است.در صنایع پاییندست نفت و گاز نیز، تاجیکستان در نشست اخیر C6 پیشنهاد تاسیس پالایشگاههای مشترک را ارائه کرده که در صورت عملیاتی شدن، نقشآفرینی «سوکار» در آن حتمی خواهد بود. نمونههای دیگر نقشآفرینی توسعهای آذربایجان را میتوان در ورود شرکت معدنی «آذرگلد» به حوزه معادن و منابع کمیاب ازبکستان و محوریت «آذرانرژی» در تشکیل «اتحاد کریدور سبز» برای توسعه انرژیهای پاک با قزاقستان و ازبکستان مشاهده نمود. ادغام شرق و غرب دریای خزر (آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی) در گذر زمان در قالبهای مختلف همکاری چندجانبه دنبال شده است که ایجاد سازمان دولتهای ترک با محوریت ترکیه متاخرترین نمونه آن محسوب میشد. سازمان دولتهای ترک بستر مناسبی برای ادغام دو سمت دریای خزر به حساب نمیرفت. ترکمنستان در راستای سیاست بیطرفی خود به عضویت ناظر در این سازوکار بسنده کرد و تاجیکستان به موجب هویت غیرترک از مشارکت در آن سرباز زد. علاوه بر این، سایه امیال و اهداف منطقهای ترکیه بر این سازمان آشکارا سنگینی میکرد. حضور آذربایجان در این سازوکار غیرهویتی و جغرافیامحور با توجه به نقش ویژه این کشور در کریدور میانی و افزایش سهم شرکتهای آذری در ابتکارات توسعهای آسیای مرکزی میتواند بازدهی به مراتب بیشتری در این ادغام (و حتی پیشبرد غیرمستقیم اهداف منطقهای ترکیه) داشته باشد.منبع: اندیشکده تهران@Kaleme