💠نقد موزه از نگاه مخاطب-۱۳🔹تعطیلی موزهها؛ ناخواسته یا از خداخواسته؟🖌حمیدرضا حسینی🔘موزههای ایران ک…
انتشار: 2026/07/20 13:43 UTCدریافت: 2026/08/01 00:04 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/01 00:04 UTC
💠نقد موزه از نگاه مخاطب-۱۳🔹تعطیلی موزهها؛ ناخواسته یا از خداخواسته؟🖌حمیدرضا حسینی🔘موزههای ایران که بیشترین، بزرگترین آنها به وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی وابستهاند، در خلال وقایع خونبار دیماه ۱۴۰۴ بهتدریج تعطیل شدند و با آغاز جنگ چهل روزه، بهتمامی از فعالیت بازماندند. آثار به نمایش درآمده نیز برچیده و به مخازن منتقل شدند. اصابت موشک به نزدیکی کاخ گلستان و تخریب شدید بخشهایی از این کاخ و اتفاقهای مشابه برای کاخ چهلستون اصفهان یا موزه باستانشناسی سنندج نشان داد که موزهها و آثارشان تا چه حد در برابر مخاطرات ناشی از جنگ آسیبپذیرند. جنگ هنوز به پایان نرسیده و هرلحظه ممکن است بمباران وسیع شهرهای ایران از سرگرفته شود. بنابراین، نمیتوان ریسک کرد و آثار موزهها را دوباره به تالارهای نمایش بازگرداند. 🔘با این حال، میتوان پرسید که آیا وظایف موزه در نمایش فیزیکی آثار خلاصه میشود و اگر چنین کاری ممکن نباشد، مأموریت موزه در ارتباط با مخاطب پایانیافته تلقی میشود؟ آیا نمیتوان در دنیای امروز، با روشها و ابزارهای متنوع و متکثری که برای معرفی آثار موزهای وجود دارد، آنها را بدون نمایش فیزیکی معرفی کرد؟ دم دستترین روش، ایجاد بستر بازدید مجازی و معرفی آثار در وبسایت موزههاست که نیاز به آن بیش از هر زمان دیگری احساس میشود اما اکثریت مطلق موزههای ایران (و تأکید میشود اکثریت مطلق) کوشش درخوری را در اینباره صورت ندادهاند. همچنین، هیچ درگاه و میزخدمتی در بستر وب برای ارائه خدمات به دانشجویان و پژوهشگران ایجاد نکردهاند. 🔘آیا تجربه تعطیلی طولانی مدت موزهها در زمان اپیدمی کرونا، موزههای ایران را مجاب نکرد که غیر از نمایش فیزیکی آثار، روشها و بسترهای دیگری را نیز برای ارتباط با مخاطب تمهید کنند؟ در حالیکه آن تجربه تلخ و البته ذیقیمت، وزارت آموزش و پرورش و دانشگاهها را بر آن داشت که بستر لازم را برای آموزش مجازی میلیونها دانشآموز و دانشجو فراهم کنند و اکنون، همان بستر حداقلی، مانع از توقف کامل فعالیت مدارس و دانشگاهها شده است. اینکه مشخصا وزارت م.گ.ص بستر مشابهی را برای تداوم فعالیت موزهها در شرایط نامعمول فراهم نکرده، پرسشی است که پیش روی وزیر، معاون میراث فرهنگی، مدیرکل موزهها و مدیران موزههای بزرگ قرار دارد. 🔘از این گذشته و جدا از تمهید بسترهای مجازی، آیا برگزاری رویدادهای مختلف نمیتواند بخشی از فرایند ارتباط موزه با مخاطب باشد؟ آیا همینکه تالارهای نمایش بسته شدند، درِ موزه باید کلا تخته شود؟ بسیاری از موزههای ایران دارای محوطه وسیع (گاه به مساحت چند هکتار) یا سالنها و آمفیتئاترها و دیگر فضاهایی هستند که میتوانند میزبان طیف وسیعی از برنامههای فرهنگی مانند نشستهای علمی، جلسات سخنرانی، نمایش فیلم، اجرای تئاتر و موسیقی، برگزاری کارگاههای آموزشی و از این قبیل باشند. اما در حالیکه حتی کتابفروشیهای سطح شهر نیز برگزاری رویدادهای فرهنگی را از سرگرفتهاند، اکثریت موزهها در خاموشی مطلق فرورفتهاند. گفتنی است که در تهران، اندک موزههایی که فعالیت خود را بهدرجاتی آغاز کردهاند، تحت اداره وزارت م.گ.ص نیستند و به نهادهای دیگری مانند وزارت فرهنگ و ارشاد، بنیاد مستضعفان یا شهرداری تعلق دارند. 🔘بگذریم از اینکه در شرایطی که دشمن به سرزمین ما هجوم آورده و شعار «نابودی یکشبه تمدن ایران» را سرداده و کشور بیش از هر زمان دیگری نیازمند تقویت آگاهی و همبستگی ملی است، موزهها نمیتوانند خود را از ماجرا کنار بکشند و نقش تماشاچی را بازی کنند؛ مگر آنکه خود را در جایگاه نهادی تجمّلی برای پاسخگویی به نیازهای تفنّنی ببینند که در این صورت، چنانکه یکی از رؤسای پیشین سازمان میراث فرهنگی گفته بود، بیشتر زیبنده عنوان «گاوصندوق آثار عتیقه» هستند تا موزه به مثابه نهاد علمی، فرهنگی و آموزشی. 🔘با این وصف میتوان گفت: تعطیلی موزهها بر اثر جنگ، اگرچه در آغاز «ناخواسته» بود، اما گویی که ادامه آن برای شمارِ نه چندان اندکی از موزهها «از خداخواسته» شده است! 🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon
پستهای تلگرام — ناف تهرون - حمیدرضا حسینی
📚 تهران تبآلودانقلاب مشروطه 120 ساله شد و در این مدت آثار متعددی به بررسی ابعاد سیاسی و اجتماعی این انقلاب پرداختهاند، اما تهران تبآلود از حمیدرضا حسینی، روایتی متفاوت از جنبش مشروطه در تهران ارائه میدهد. برخلاف رویکردهای رایج که مکانهای تاریخی را صرفاً بر اساس ارزش معماری میسنجند، این کتاب از دریچه «مکان-رویدادها» به تاریخ نگاه میکند.نویسنده معتقد است بسیاری از مکانها، حتی اگر از نظر معماری بیارزش باشند، به دلیل داشتن روایت تاریخی اهمیت پیدا میکنند. برای نمونه، خانه سیدعبدالله بهبهانی، از رهبران مشروطه، به دلیل نداشتن تزئینات معماری، در فهرست آثار ملی ثبت نشده و امروز به انبار کالا تبدیل شده است.کتاب در فاصله زمانی آبان ۱۲۸۴ تا مهر ۱۲۸۵ خورشیدی، مکانهایی را معرفی میکند که شاهد رویدادهای مهم مشروطه بودهاند. این اثر با نگاهی نو، نشان میدهد که چگونه مکانها میتوانند به مثابه اسناد تاریخی عمل کنند و زوایای پنهان تاریخ را روشن سازند.تهران تبآلودلینک کوتاه کتاب: B2n.ir/tb4978کسی تنهاست که کتاب نمیخواندنشر روزنه:@rowzanehnashr☎️ 021-88721514
💠مکان-رویدادهای جنبش مشروطه در تهران-۱۱🔹کاخ صاحبقرانیهدر پی مهاجرت علمای تهران به قم (موسوم به مهاجرت کبری) و بستنشینی هزاران نفر در سفارت انگلیس که از حمایت قاطع اهالی سایر شهرها برخورد شد، فشارها بر شاه و صدراعظم شدت یافت و در داخل حکومت نیز عدهای با مشروطهخواهان همراه شدند. مظفرالدینشاه که در صاحبقرانیه شمیران بهسر میبرد، در ۹ مرداد ۱۲۸۵ عینالدوله را از صدارت خلع کرد و در ۱۴ مرداد، فرمان مشروطیت ایران و تشکیل مجلس شورای ملی را صادر کرد. کاخ صاحبقرانیه از کاخهایی ییلاقی قاجاریه بود که در دوره ناصرالدینشاه ساخته شد. این کاخ در سالهای پایانی حکومت پهلوی به دفتر کار محمدرضاشاه تبدیل شد. ▫️نشانی: نیاوران، میدان باهنر، مجموعه فرهنگی-تاریخی نیاورانچهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد.🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon💠مکان-رویدادهای جنبش مشروطه در تهران-۱۱🔹کاخ صاحبقرانیهدر پی مهاجرت علمای تهران به قم (موسوم به مهاجرت کبری) و بستنشینی هزاران نفر در سفارت انگلیس که از حمایت قاطع اهالی سایر شهرها برخورد شد، فشارها بر شاه و صدراعظم شدت یافت و در داخل حکومت نیز عدهای با مشروطهخواهان همراه شدند. مظفرالدینشاه که در صاحبقرانیه شمیران بهسر میبرد، در ۹ مرداد ۱۲۸۵ عینالدوله را از صدارت خلع کرد و در ۱۴ مرداد، فرمان مشروطیت ایران و تشکیل مجلس شورای ملی را صادر کرد. کاخ صاحبقرانیه از کاخهایی ییلاقی قاجاریه بود که در دوره ناصرالدینشاه ساخته شد. این کاخ در سالهای پایانی حکومت پهلوی به دفتر کار محمدرضاشاه تبدیل شد. ▫️نشانی: نیاوران، میدان باهنر، مجموعه فرهنگی-تاریخی نیاورانچهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد.🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon
💠مکان-رویدادهای جنبش مشروطه در تهران-۱۰🔹سفارت انگلیسدر پی کشتار مسجد جامع، تقریبا همه مجتهدان بلندپایه تهران شهر را به نشانه اعتراض ترک کردند و به قم رفتند. سپس در حالیکه اهالی شهر در برابر دولت احساس بیپناهی میکردند، از روز ۲۵ تیرماه ۱۲۸۵ شمار زیادی از مردم، خصوصا تجار و اصناف بازار، در سفارت انگلستان بست نشستند و خواستار تشکیل مجلس شورای ملی شدند. تحصن تا اواسط مرداد ادامه یافت و شمار بستنشینان به حدود ۱۴هزار نفر رسید.سفارت انگلیس در تهران، ابتدا در جنوب محله بازار قرار داشت اما پس از توسعه شهر در دوره ناصرالدینشاه به محله دولت در شمال تهران آن روزگار منتقل شد و هنوز آنجاست.▫️نشانی: ضلع شمال غربی چهارراه استانبولچهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد.🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon💠مکان-رویدادهای جنبش مشروطه در تهران-۱۰🔹سفارت انگلیسدر پی کشتار مسجد جامع، تقریبا همه مجتهدان بلندپایه تهران شهر را به نشانه اعتراض ترک کردند و به قم رفتند. سپس در حالیکه اهالی شهر در برابر دولت احساس بیپناهی میکردند، از روز ۲۵ تیرماه ۱۲۸۵ شمار زیادی از مردم، خصوصا تجار و اصناف بازار، در سفارت انگلستان بست نشستند و خواستار تشکیل مجلس شورای ملی شدند. تحصن تا اواسط مرداد ادامه یافت و شمار بستنشینان به حدود ۱۴هزار نفر رسید.سفارت انگلیس در تهران، ابتدا در جنوب محله بازار قرار داشت اما پس از توسعه شهر در دوره ناصرالدینشاه به محله دولت در شمال تهران آن روزگار منتقل شد و هنوز آنجاست.▫️نشانی: ضلع شمال غربی چهارراه استانبولچهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد.🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon
💠مکان-رویدادهای جنبش مشروطه در تهران-۹🔹مسجد جامعبا کشتار مردم در بازار مسجد جامع، تظاهرکنندگان به داخل مسجد بازگشتند. سربازان نیز در حالی که چند هزار نفر در گرمای شدید تابستان در آنجا حضور داشتند، مسجد را محاصره کردند و جلوی ورود آب و غذا را گرفتند. در این میان، شلیک ناگهانی چند گلوله توسط افراد ناشناس، باعث وحشت شدید مردم و فرار آنها شد اما سیدعبدالله بهبهانی با رشادت تمام مردم را به ماندن و مقاومت فراخواند و مانع از شکستن تحصن شد. فردای آن روز علماء تصمیم گرفتند تهران را به قصد قم ترک کنند و به تحصن خونین مسجد جامع پایان دهند. مسجد جامع، قدیمیترین مسجد تهران است که بخش قدیمی آن در دوره صفویه ساخته شده و بخشهای دیگر در دوره فتحعلیشاه و ناصرالدینشاه بنا شدهاند. ◽️نشانی: خیابان پانزده خرداد، پله نوروزخان، بازار مسجد جامعچهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد.🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon💠مکان-رویدادهای جنبش مشروطه در تهران-۹🔹مسجد جامعبا کشتار مردم در بازار مسجد جامع، تظاهرکنندگان به داخل مسجد بازگشتند. سربازان نیز در حالی که چند هزار نفر در گرمای شدید تابستان در آنجا حضور داشتند، مسجد را محاصره کردند و جلوی ورود آب و غذا را گرفتند. در این میان، شلیک ناگهانی چند گلوله توسط افراد ناشناس، باعث وحشت شدید مردم و فرار آنها شد اما سیدعبدالله بهبهانی با رشادت تمام مردم را به ماندن و مقاومت فراخواند و مانع از شکستن تحصن شد. فردای آن روز علماء تصمیم گرفتند تهران را به قصد قم ترک کنند و به تحصن خونین مسجد جامع پایان دهند. مسجد جامع، قدیمیترین مسجد تهران است که بخش قدیمی آن در دوره صفویه ساخته شده و بخشهای دیگر در دوره فتحعلیشاه و ناصرالدینشاه بنا شدهاند. ◽️نشانی: خیابان پانزده خرداد، پله نوروزخان، بازار مسجد جامعچهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد.🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon
💠مکان-رویدادهای جنبش مشروطه در تهران-۸🔹بازار مسجد جامعدر پی کشته شدن سیدعبدالحمید، مردم به توصیه مجتهدان بزرگ شهر در مسجد جامع تحصن کردند. روز ۲۱ تیرماه ۱۲۸۵ شماری از متحصنان به قصد راهپیمایی از مسجد جامع خارج شدند و بهسوی چارسوق بزرگ رفتند اما مقابل مدرسه میرزا موسی با ممانعت مأموران مسلح روبرو شدند. کار به درگیری کشیده شد و بر اثر تیراندازی مأموران، چند ده نفر از مردم کشته و زخمی شدند. این بزرگترین کشتار جنبش مشروطه تا آن زمان بود.مسجد میرزا موسی از مساجد دوره قاجار و بانی آن میرزا موسی، وزیر تهران در دوره ناصرالدینشاه است. ◽️نشانی: خیابان پانزده خرداد، پله نوروزخان، بازار مسجد جامعچهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد.🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon
💠مکان_رویدادهای مشروطه در تهران-۷🔹گذر امامزاده یحیی و مدرسه معمارباشیبا افزایش سخنرانیهای اعتراضی علیه دولت قاجار، عینالدوله دستور داد تا یکی از واعظان مخالف و مشهور بهنام شیخ محمد واعظ را دستگیر کنند. مأموران او را در هجدهم تیرماه ۱۲۸۵ در گذر سرپولک گرفتند اما چند کوچه آنسوتر، در مقابل مدرسه معمارباشی، با مقاومت مردم روبرو شدند. در درگیری بین مأموران دولتی و مردم، یکی از طلاب مدرسه معمارباشی بهنام سیدعبدالحمید کشته شد. قتل او آتش جنبش را دوباره شعلهور کرد. مردم پیکر سیدعبدالحمید را روی دست گرفته و از گذر امامزاده یحیی بهسوی مسجد جامع بازار رفتند تا در آنجا تحصن کنند. مدرسه معمارباشی یا صنیعیه در سال ۱۳۰۳ق/۱۲۶۵-۱۲۶۴شـ توسط شخصی بهنام حاج ابوالحسن اصفهانی بنا شده بود. او، منصب معمارباشیگری دربار را برعهده داشت. گفته میشود که میرزا کوچکخان جنگلی نیز یکچند در این مدرسه درس خوانده است. ▫️نشانی: خیابان پانزده خرداد شرقی، کوچه امامزاده یحییچهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد. 🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon💠مکان_رویدادهای مشروطه در تهران-۷🔹گذر امامزاده یحیی و مدرسه معمارباشیبا افزایش سخنرانیهای اعتراضی علیه دولت قاجار، عینالدوله دستور داد تا یکی از واعظان مخالف و مشهور بهنام شیخ محمد واعظ را دستگیر کنند. مأموران او را در هجدهم تیرماه ۱۲۸۵ در گذر سرپولک گرفتند اما چند کوچه آنسوتر، در مقابل مدرسه معمارباشی، با مقاومت مردم روبرو شدند. در درگیری بین مأموران دولتی و مردم، یکی از طلاب مدرسه معمارباشی بهنام سیدعبدالحمید کشته شد. قتل او آتش جنبش را دوباره شعلهور کرد. مردم پیکر سیدعبدالحمید را روی دست گرفته و از گذر امامزاده یحیی بهسوی مسجد جامع بازار رفتند تا در آنجا تحصن کنند. مدرسه معمارباشی یا صنیعیه در سال ۱۳۰۳ق/۱۲۶۵-۱۲۶۴شـ توسط شخصی بهنام حاج ابوالحسن اصفهانی بنا شده بود. او، منصب معمارباشیگری دربار را برعهده داشت. گفته میشود که میرزا کوچکخان جنگلی نیز یکچند در این مدرسه درس خوانده است. ▫️نشانی: خیابان پانزده خرداد شرقی، کوچه امامزاده یحییچهاردهم مردادماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت ایران گرامی باد. 🔺تلگرام و اینستاگرام ناف تهرون @nafetehroon
