🇮🇷 کانال نفت نیوز گروه تحلیل و تفسیر نفت نیوز نقد کارشناسی نظرسنجی بنزینی سقاب اصفهانی؛ چگونه باید…

🇮🇷 کانال نفت نیوز گروه تحلیل و تفسیر نفت نیوز نقد کارشناسی نظرسنجی بنزینی سقاب اصفهانی؛ چگونه باید درباره ناترازی بنزین نظرسنجی کرد؟نفت نیوز : انتشار یک نظرسنجی از سوی اسماعیل سقاب اصفهانی درباره نحوه مدیریت کسری بنزین، با واکنش و نقدهای کارشناسی مواجه شده است. در این نظرسنجی، سه گزینه شامل «جبران کسری با صف و خاموشی پمپ»، «مدل بنزین آزاد کرمان» و «تخصیص بخشی از بنزین به حمل‌ونقل عمومی و توزیع مابقی میان مردم» به رأی گذاشته شده است.بررسی محتوای این نظرسنجی نشان می‌دهد اصل نظرسنجی برای دریافت نظر جامعه درباره سیاست بنزینی قابل دفاع است، اما صورت‌بندی سؤال و گزینه‌ها برای یک تصمیم‌سازی ملی جامع نیست.مشکل نخست؛ فرض گرفتن عدد کسریدر سؤال نظرسنجی، وجود ۱۵ میلیون لیتر کسری روزانه به‌عنوان یک واقعیت قطعی فرض شده است؛ در حالی که درباره میزان واقعی ناترازی بنزین، ارقام متفاوتی از سوی مسئولان و کارشناسان مطرح شده است.از این رو، نخستین گام در یک نظرسنجی سیاستی باید تعیین و اعلام خط مبنای واحد و مورد توافق تراز بنزین باشد؛ یعنی مشخص شود تولید واقعی، مصرف واقعی، واردات، ذخایر، قاچاق و انحراف مصرف هرکدام چه میزان است.مشکل دوم؛ محدود شدن مسئله به «نحوه توزیع بنزین موجود»هر سه گزینه نظرسنجی عمدتاً پاسخ می‌دهند که بنزین موجود را چگونه توزیع کنیم؛ اما سؤال اساسی‌تر این است که:چگونه مصرف ساختاری بنزین را کاهش دهیم؟مصرف بنزین حاصل مجموعه‌ای از عوامل است:تعداد خودرو × میزان پیمایش × مصرف خودرو × سهم بنزین در سبد سوخت + قاچاق و انحراف مصرفبنابراین سیاست جامع باید هم‌زمان به خودروهای پرمصرف و فرسوده، پیمایش، حمل‌ونقل عمومی، CNG و سوخت‌های جایگزین، قیمت، قاچاق و کیفیت و شبکه توزیع سوخت بپردازد.نقد گزینه‌های سه‌گانهگزینه نخست؛ توزیع بنزین تا سقف تولید و سپس خاموشی نازل‌هااین گزینه بیشتر یک سناریوی اضطراری مدیریت کمبود است تا یک سیاست اصلاحی. خاموشی نازل‌ها مصرف را به‌صورت دستوری محدود می‌کند، اما مشکل خودروهای پرمصرف، پیمایش بالا، قاچاق و ناکارآمدی ساختاری را حل نمی‌کند.گزینه دوم؛ سهمیه موجود و فروش مازاد با قیمت آزاداین گزینه می‌تواند بخشی از سازوکار اقتصادی اصلاح مصرف را ایجاد کند، اما بدون طراحی دقیق بازار سهمیه، تعیین سقف مصرف، حمایت از خانوار، شفافیت کشف قیمت و کنترل آثار تورمی، نمی‌توان آن را به‌تنهایی نسخه کامل اصلاح ناترازی دانست.گزینه سوم؛ تخصیص بخشی از بنزین به حمل‌ونقل عمومی و اختصاص مابقی به مردماین گزینه از منظر عدالت در توزیع قابل بررسی است، اما همچنان پرسش‌های مهمی درباره مالکیت سهمیه، قابلیت انتقال و فروش آن، نحوه کشف قیمت، وضعیت افراد فاقد خودرو و انگیزه کاهش مصرف بی‌پاسخ می‌ماند.نظرسنجی صحیح چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟یک نظرسنجی برای تصمیم‌سازی ملی بهتر است به جای قرار دادن مردم در برابر سه روش توزیع کسری، سناریوهای جامع سیاستی را مقایسه کند.برای نمونه، سؤال اصلی می‌تواند چنین باشد:> به نظر شما بهترین مسیر برای حل پایدار ناترازی بنزین در ایران چیست؟۱. اصلاح تدریجی قیمت و پرداخت مستقیم یارانه به مردم۲. سهمیه‌بندی هوشمند و ایجاد بازار مبادله سهمیه و صرفه‌جویی۳. اصلاح هم‌زمان قیمت، خودرو، حمل‌ونقل عمومی و پیمایش۴. تمرکز فوری بر کاهش مصرف بدون افزایش قیمت؛ از طریق اسقاط، اصلاح خودرو، CNG و کنترل قاچاق۵. افزایش تولید داخلی و کاهش وابستگی به واردات۶. اجرای یک بسته جامع شامل قیمت، سهمیه، خودرو، اسقاط، حمل‌ونقل عمومی، CNG، کنترل قاچاق و مدیریت پیمایش۷. ابتدا تعیین دقیق تراز واقعی بنزین و سپس انتخاب سیاست اصلاحیسؤالات تکمیلی ضروریبرای اینکه نتیجه نظرسنجی قابلیت استفاده در تصمیم‌گیری داشته باشد، باید از مردم و کارشناسان درباره مهم‌ترین عامل ناترازی، شرط لازم برای اصلاح قیمت، مؤثرترین اقدام برای کاهش مصرف، نحوه تخصیص سهمیه و محل هزینه‌کرد درآمد حاصل از اصلاح قیمت نیز سؤال شود.به‌عنوان مثال، در مورد سهمیه باید مشخص شود:سهمیه به خودرو تعلق گیرد یا فرد؟و اگر سهمیه به فرد تعلق می‌گیرد:آیا فرد فاقد خودرو نیز باید از آن برخوردار باشد و آیا سهمیه قابلیت انتقال و فروش داشته باشد؟همچنین باید پرسید درآمد حاصل از اصلاح قیمت در درجه اول صرف چه شود: حمایت مستقیم از مردم، حمل‌ونقل عمومی، اسقاط خودروهای فرسوده، توسعه CNG و سوخت‌های جایگزین یا افزایش ظرفیت تولید؟خلاصه کلام نقد اصلی به نظرسنجی سقاب اصفهانی، اصل طرح نظرسنجی نیست؛ بلکه محدود بودن دامنه سؤال و گزینه‌هاست.