📢تفسیر قرآن فقط برای علماء متخصص و کامل، مجاز است وگرنه موجب گمراهی و ضلالت است✅امام ابن حجر هیتم…
انتشار: 2026/06/27 05:20 UTC
📢تفسیر قرآن فقط برای علماء متخصص و کامل، مجاز است وگرنه موجب گمراهی و ضلالت است✅امام ابن حجر هیتمی رحمه الله در پاسخ به سوالی درباره حکم اشخاصی که اقدام به بیان تفسیر قرآن می کنند می فرماید: بیان سخنان امامان بزرگ تفسیر بدون تصرف در کلام آنان و بدون زیادت و کاستی اشکال ندارد اما تفسیر قرآن فقط برای کسانی که تمامی علوم لازم و کافی را به صورت قطعی دارا هستند جایز می باشد در غیر این صورت، موجبات گمراهی و تفسیر به رأی فراهم می شود:"وَ سُئِلَ رَضِي الله عَنهُ: عَن رجل فسر آيَة من آيَات الْقُرْآن الْمُبين بتفسير أبي الْحسن الواحدي وَابْن عَبَّاس والزجاج وَعَطَاء وَغَيرهم من الْعلمَاء الْمُجْتَهدين المعتبرين كَمَا فُسِّر فِي تفسيرهم، هَل يجوز لَهُ ذَلِك أم لَا؟ فَأجَاب بقوله: إِنَّه لَا حرج على من ذكر تفاسير الْأَئِمَّة على وَجههَا من غير أَن يتصرَّف فِيهَا بِزِيَادَة أَو نقص، بل هُوَ مأجور مثاب على ذَلِك، لكنْ يَنْبَغِي لَهُ إِن كَانَ يذكر ذَلِك التَّفْسِير للعامة أَن يتحَرَّى لَهُم الْأَلْيَق بحالهم مِمَّا تحتمله عُقُولهمْ، فَلَا يذكر لَهُم شَيْئا من غرائب التَّفْسِير ومُشْكلاته الَّتِي لَا تحتملها عُقُولهمْ، لِأَن ذَلِك يكون فتْنَة لَهُم وضلالاً بَينا، ومِنْ ثمَّة يجب على الْحَاكِم أصلحه الله مَنْعَ من يفعل ذَلِك من جهلة الوعاظ لأَنهم يضِّلون ويُضلَّون، وَكَذَلِكَ يجب عَلَيْهِ أَيْضا أَن يمْنَع من ينْقل التفاسير الْبَاطِلَة كتفسير من يتَكَلَّم فِي التَّفْسِير بِرَأْيهِ مَعَ عدم أَهْلِيَّته لذَلِك، وَمن يتَكَلَّم فِي التَّفْسِير بِمَا قَالَه الْأَئِمَّة لَكِن لَا يفهمهُ على وَجهه لعدم الْآلَات عِنْده فَإِن التَّفْسِير علم نَفِيس خطير، لَا يَلِيق بِكُل أحد أَن يتَكَلَّم فِيهِ، وَلَا أَن يَخُوض فِيهِ، إِلَّا إِذا أتقن آلاته الَّتِي يحْتَاج إِلَيْهَا كعلم السّنة وَالْفِقْه واللغة والنحو والمعاني وَالْبَيَان وَغَيرهَا من الْعُلُوم الْمُتَعَلّقَة بِلِسَان الْعَرَب، فَمن أتقن ذَلِك يساغ لَهُ الْكَلَام فِيهِ وَمن لم يتقن ذَلِك اقْتصر على مُجَرّد نقل مَا قَالَه أَئِمَّة التَّفْسِير.""از امام ابن حجر هیتمی رضی الله عنه درباره حکم شخصی که آیات قرآن را طبق آنچه در تفسیر ابوالحسن واحدی و ابن عباس و زجاج و عطاء و علمای مجتهد و معتبر دیگر آمده تفسیر نماید فرمود: کسی که تفاسیر امامان را همانگونه که بیان نموده اند بدون زیادی و کاستی بیان نماید، مورد اجر و ثواب قرار می گیرد لکن سزاوار است که به هنگام بیان تفسیر برای عامه مردم، مراعات احوال و فهم و عقل آنان را بنماید و به گونه ای که شایسته حال آنان است بیان نماید، اما برای آنان از پیچیدگی ها و مشکلات تفسیر که عقلشان قابلیت درک آنها را ندارد، ذکر نکند به خاطر اینکه فتنه ای برای ایشان ایجاد می کند و آنان را در گمراهی آشکاری قرار می دهد. و از همین سبب است که بر حاکم اسلامی واجب است که از گروهی از جاهلان واعظ که این کار را انجام می دهند جلوگیری کند چرا که آنها گمراهانی هستند که دیگران را هم گمراه می کنند و همچنین بر او واجب است که از کسانی که نقل تفاسیر باطل می کنند نیز جلوگیری کند مانند کسی که با وجود عدم اهلیت برای بیان تفسیر، تفسیر به رأی می کند. چرا که کسانی که بیان تفسیر در راستای اقوال امامان می کنند و به خاطر نداشتن لوازم و علم کافی، فهم صحیحی از آن ندارند باید بدانند که بیان تفسیر، علم نفیس و خطیری است که برای هر کسی شایسته نیست که به آن علم، ورود و تعمق و تکلم کند مگر اینکه لوازم فهم آن را از قبیل علم به سنت و فقه و لغت و نحو و معانی و بیان و علوم دیگر که مربوط به زبان عرب است به صورت کامل داشته باشد. پس هر کس که این علوم را به صورت کامل دارا می باشد مجاز به بیان تفسیر است و در غیر این صورت فقط باید به نقل سخن امامان تفسیر اکتفا کند."📚الفتاوی الحدیثیة، ط دارالمعرفة، ص227-226@s_dini
