🔺 سه ضلع عشق از نگاه طرحوارهدرمانیآیا صمیمیت، شور و تعهد واقعاً برای ساختن یک رابطه سالم کافیاند؟…
انتشار: 2026/08/12 05:13 UTCدریافت: 2026/08/17 15:47 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/17 15:47 UTC
🔺 سه ضلع عشق از نگاه طرحوارهدرمانیآیا صمیمیت، شور و تعهد واقعاً برای ساختن یک رابطه سالم کافیاند؟در بسیاری از مطالب روانشناسی، عشق را با سه مؤلفه توضیح میدهند:🔸 صمیمیت🔸 شور و هیجان🔸 تعهدترکیب این سه، بدون تردید میتواند بخش مهمی از یک رابطه عاطفی را توضیح دهد.اما از نگاه طرحوارهدرمانی یک سؤال اساسی باقی میماند:❗ آیا هر صمیمیتی سالم است؟❗ آیا هر شور و هیجانی عشق است؟❗ آیا هر تعهدی نشانه بلوغ عاطفی است؟پاسخ، الزاماً «بله» نیست.زیرا ما فقط وارد یک رابطه نمیشویم؛طرحوارهها، نیازهای برآوردهنشده و ذهنیتهای خود را نیز وارد رابطه میکنیم.---🟠 ضلع اول: صمیمیتصمیمیت سالم یعنی:🔹 بتوانم خود واقعیام را نشان بدهم؛🔹 احساساتم را بیان کنم؛🔹 نیازهایم را مطرح کنم؛🔹 آسیبپذیر باشم؛🔹 شنیده و درک شوم؛🔹 و در عین نزدیکی، هویت و مرزهای خودم را حفظ کنم.اما گاهی چیزی که اسمش را «صمیمیت» میگذاریم، در واقع:❌ وابستگی❌ چسبندگی❌ کنترل❌ اطمینانخواهی افراطی❌ ترس از تنهایی❌ خودافشایی بدون مرزاست.مثلاً فردی که دائماً میپرسد:«کجایی؟»«با کی هستی؟»«چرا جوابم را ندادی؟»«هنوز دوستم داری؟»ممکن است تصور کند چون خیلی به شریکش اهمیت میدهد، پس رابطهشان بسیار صمیمی است.اما از منظر طرحوارهدرمانی باید پرسید:«آیا این رفتار از عشق میآید یا از فعالشدن طرحواره رهاشدگی و ترس از دست دادن؟»---🔴 ضلع دوم: شور و هیجانشور و کشش، بخش مهمی از رابطه عاطفی است.اما یک اشتباه بسیار رایج وجود دارد:«هرچه رابطه شدیدتر باشد، عشق عمیقتر است.»نه لزوماً.گاهی شدت رابطه حاصل ترکیبی از:🔥 کشش🔥 اضطراب🔥 عدم اطمینان🔥 رابطه گرم و سرد🔥 ترس از دست دادن🔥 حسادت🔥 تعقیب و عقبنشینی🔥 آشتی و قهرهای مکرراست.در چنین شرایطی ممکن است فرد بگوید:««من هیچوقت کسی را اینقدر دوست نداشتهام.»»اما سؤال طرحوارهدرمانی این است:«این رابطه چه چیزی را در تو فعال کرده است؟»ممکن است فردی با طرحواره رهاشدگی، بهطور ناخودآگاه جذب فردی شود که دائماً نزدیک و دور میشود.چرا؟چون این رابطه یک الگوی هیجانی آشنا را فعال میکند.و چیزی که آشناست، الزاماً سالم نیست.گاهی انسان چیزی را با «عشق» اشتباه میگیرد که در واقع برای سیستم هیجانی او آشنا و شدید است.---🔵 ضلع سوم: تعهدتعهد یعنی انتخاب آگاهانه برای حفظ رابطه، مسئولیتپذیری و تلاش برای ساختن رابطه.اما:ماندن به هر قیمت = تعهد نیست.ممکن است فرد سالها در یک رابطه ناسالم بماند، اما دلیل ماندنش عشق نباشد.بلکه:«اگر بروم، تنها میمانم.»«چه کسی بعداً من را میخواهد؟»«من باید همهچیز را تحمل کنم.»«من مسئول خوشبختی او هستم.»«طلاق یعنی شکست.»«به خاطر بچهها باید بمانم.»«اگر او را ترک کنم، آدم بدی هستم.»اینجا باید بررسی کنیم آیا «تعهد» واقعاً از بزرگسال سالم میآید یا از طرحوارهها و سبکهای مقابلهای.مثلاً:🔸 ایثار افراطی🔸 اطاعت🔸 وابستگی/بیکفایتی🔸 رهاشدگی🔸 نقص/شرم🔸 معیارهای سختگیرانهمیتوانند فرد را در رابطهای نگه دارند که ماندن در آن الزاماً سالم نیست.تعهد سالم یعنی:«من انتخاب میکنم بمانم.»نه:«من نمیتوانم بروم.»این دو جمله از نظر روانشناختی بسیار متفاوتاند.---🧠 اما طرحوارهدرمانی یک لایه عمیقتر را نشان میدهدما معمولاً در رابطه میپرسیم:«آیا او من را دوست دارد؟»اما طرحوارهدرمانی سؤالهای دیگری هم میپرسد:🔹 آیا نیازهای هیجانی بنیادین من در این رابطه دیده میشوند؟🔹 آیا میتوانم بدون ترس از طرد شدن، نیازهایم را بیان کنم؟🔹 آیا میتوانم «نه» بگویم؟🔹 آیا میتوانم هم نزدیک باشم و هم استقلال خودم را حفظ کنم؟🔹 آیا در رابطه احساس امنیت دارم؟🔹 آیا رابطه باعث رشد من میشود یا بیشتر طرحوارههای ناسازگارم را فعال میکند؟🔹 آیا شریکم را همانطور که هست دوست دارم یا میخواهم او را به جبرانکننده زخمهای کودکیام تبدیل کنم؟🔹 آیا من شریک عاطفی خود را انتخاب کردهام یا طرحوارههایم برای من انتخاب کردهاند؟---⚠️ این جمله را جدی بگیرید:«گاهی ما عاشق آدمها نیستیم؛ عاشق احساسی هستیم که امیدواریم آنها در ما ایجاد کنند.»فردی که در کودکی محرومیت هیجانی داشته، ممکن است در بزرگسالی به دنبال کسی باشد که بالاخره به او احساس «دیدهشدن» بدهد.فردی که از رهاشدگی میترسد، ممکن است به دنبال کسی باشد که دائماً حضورش را تضمین کند.فردی که احساس نقص و دوستداشتنی نبودن دارد، ممکن است رابطه را به میدان اثبات ارزشمندی خود تبدیل کند.و فردی که در کودکی یاد گرفته برای حفظ رابطه باید از نیازهای خودش بگذرد، ممکن است «فداکاری» را با «عشق» اشتباه بگیرد.
پستهای تلگرام — آکادمی طرحواره درمانی ایران با مدیریت دکتر عباس شفیعی
در طرحوارهدرمانی، هدف این نیست که شما تبدیل به آدم بیمسئولیتی شوید.قرار نیست از این طرف بام بیفتید و بگویید:«پس دیگر هیچ کاری برای هیچکس نمیکنم!»هدف، ایجاد مرز سالم است.یعنی بتوانید بگویید:«من مسئول احساسات خودم هستم؛ تو مسئول احساسات خودت.»«میتوانم کمکت کنم، اما وظیفه ندارم زندگیات را نجات بدهم.»«میتوانم دوستت داشته باشم، بدون اینکه نیازهای خودم را نابود کنم.»«میتوانم نه بگویم و همچنان آدم خوبی باشم.»و شاید مهمتر از همه:«لازم نیست همیشه قوی باشم تا ارزشمند باشم.»یک تمرین ساده:دفعه بعد که احساس کردید باید مشکلی را برای کسی حل کنید، سه سؤال از خودتان بپرسید:۱. آیا واقعاً مسئولیت من است؟۲. اگر این کار را انجام ندهم، دقیقاً از چه چیزی میترسم؟۳. آیا دارم از روی محبت کمک میکنم یا از روی ترس، گناه و احساس اجبار؟پاسخ سؤال سوم گاهی چیزهای زیادی را آشکار میکند.و اگر همیشه آدمی بودهاید که:«همه روی شما حساب میکنند…»اما خودتان بهندرت روی کسی حساب میکنید؛اگر همیشه قوی بودهاید…اما در خلوت احساس خستگی میکنید؛اگر همه را نجات میدهید…اما خودتان نمیدانید چه کسی قرار است شما را نجات دهد؛شاید لازم باشد یک سؤال عمیقتر از خودتان بپرسید:«آیا واقعاً آدم بسیار مسئولیتپذیری هستم، یا کودکی هستم که هنوز میترسد اگر همهچیز را کنترل نکند، اتفاق بدی بیفتد؟»این دو، از بیرون ممکن است شبیه هم به نظر برسند؛اما از درون، دو دنیای کاملاً متفاوتاند.🌱 در طرحوارهدرمانی، قرار نیست کودکِ مسئولِ دیروز را سرزنش کنیم.قرار است به او یاد بدهیم:«دیگر لازم نیست بار همه را روی دوشت حمل کنی.»تو هم حق داری نیاز داشته باشی.حق داری کمک بخواهی.حق داری خسته باشی.حق داری نه بگویی.و مهمتر از همه:حق داری فقط فرزند باشی؛ نه والدِ والدینت.اگر این متن برایتان آشنا بود، آن را برای کسی بفرستید که همیشه میگوید:«من خودم از پسش برمیام…»شاید پشت این جمله، داستانی باشد که سالها کسی آن را نپرسیده است.#طرحواره_درمانی#والدین_نابالغ_عاطفی#والدشدگی#ایثار#مرزهای_سالم#روانشناسی#روابط_عاطفی#خودشناسیدکتر عباس شفیعیآکادمی طرحوارهدرمانی ایران
چرا بعضی فرزندانِ والدین نابالغ عاطفی، بیش از حد مسئولیتپذیر میشوند؟گاهی پشتِ یک آدم بسیار قوی، بسیار قابلاعتماد و همیشه مسئول…یک کودک خسته وجود دارد.کودکی که خیلی زود فهمید:«اگر من حواسم نباشد، شاید هیچکس حواسش نباشد.»والدین نابالغ عاطفی الزاماً والدین بد یا بیمحبت نیستند.ممکن است فرزندشان را دوست داشته باشند، برایش زحمت بکشند و حتی از نظر مالی بسیار مسئولیتپذیر باشند؛ اما در تنظیم هیجان، حل تعارض، پذیرش مسئولیت روانی و ایجاد امنیت عاطفی برای کودک، خودشان هنوز ناپخته باشند.در چنین خانوادهای گاهی اتفاق عجیبی میافتد:کودک، به جای اینکه فقط «کودک» باشد، تبدیل میشود به آدمی که باید مراقب همه باشد.مثلاً:«مامان ناراحته؛ من نباید ناراحتش کنم.»«بابا عصبانیه؛ بهتره سکوت کنم.»«اگر من اشتباه کنم، اوضاع بدتر میشه.»«باید مراقب خواهر و برادرم باشم.»«نباید دردسر درست کنم.»«باید بچهٔ خوبی باشم.»«باید همیشه قوی باشم.»«نباید نیاز زیادی داشته باشم.»و کمکم کودک یاد میگیرد که ارزشمندی خودش را نه از «بودن»، بلکه از مفید بودن بگیرد.اینجا یک اتفاق مهم در طرحوارهدرمانی رخ میدهد:کودک ممکن است تجربه کند که نیازهای خودش جایی در خانواده ندارند.پس به جای اینکه بپرسد:«من چه احساسی دارم؟»مدام میپرسد:«دیگران الان چه چیزی نیاز دارند؟»به جای:«من خستهام.»میگوید:«باید کارم را تمام کنم.»به جای:«من ناراحتم.»میگوید:«اشکالی نیست، درست میشود.»به جای:«کمک میخواهم.»میگوید:«خودم از پسش برمیآیم.»و این جمله آخر ممکن است در بزرگسالی تبدیل شود به یکی از خطرناکترین جملات زندگی او:«من خودم از پسش برمیام.»نه به این دلیل که ضعیف است؛بلکه چون سالها پیش یاد گرفته بود حق ندارد نیازمند باشد.یکی از طرحوارههای مهم در این افراد: «ایثار»فرد بیش از اندازه به نیازهای دیگران توجه میکند و نیازهای خودش را عقب میاندازد.برای مثال:همه میتوانند روی او حساب کنند؛اما خودش بهسختی میتواند روی دیگران حساب کند.همه درد دلشان را با او میکنند؛اما خودش کسی را ندارد که نزد او آسیبپذیر باشد.برای همه وقت دارد؛اما برای خودش همیشه «بعداً» وجود دارد.به دیگران نه گفتن برایش سخت است؛اما به خودش نه گفتن بسیار آسان است.اما همیشه فقط «ایثار» نیست.گاهی طرحوارههای دیگری هم در این چرخه وارد میشوند.«معیارهای سختگیرانه»کودک یاد میگیرد:«باید همیشه درست عمل کنم.»نباید اشتباه کند.نباید شکست بخورد.نباید ضعیف باشد.نباید کسی را ناامید کند.و در بزرگسالی تبدیل میشود به فردی که حتی وقتی بیمار، خسته یا فرسوده است، باز هم احساس میکند:«باید ادامه بدهم.»«محرومیت هیجانی»گاهی کودک از والدش آن امنیت، همدلی، حمایت و درک هیجانی مورد نیازش را دریافت نکرده است.در نتیجه در بزرگسالی ممکن است به آدمی تبدیل شود که:برای همه تکیهگاه است، اما خودش بلد نیست تکیه کند.و گاهی «اطاعت»کودک یاد گرفته است:«اگر مخالفت کنم، دعوا میشود.»«اگر نیازم را بگویم، ناراحت میشوند.»«اگر نه بگویم، دوستداشتنی نیستم.»پس برای حفظ رابطه، خودش را عقب میکشد.اما یک سؤال مهم:چرا این افراد در بزرگسالی هم دست از مسئولیتپذیری افراطی برنمیدارند؟چون این رفتار زمانی برایشان یک راه بقا بوده است.کودک نمیتواند به والدش بگوید:«تو از نظر هیجانی بالغ نیستی.»نمیتواند بگوید:«این مسئولیت توست، نه من.»نمیتواند از خانه خارج شود.نمیتواند والدش را تغییر دهد.بنابراین ذهن کودک راه دیگری پیدا میکند:«پس من خودم باید همهچیز را کنترل کنم.»و اینجاست که یک کودکِ مضطرب، میتواند به یک بزرگسالِ فوقالعاده مسئول تبدیل شود.چنین فردی ممکن است در بزرگسالی:🔹 همیشه جواب تلفن دیگران را بدهد.🔹 مشکلات همه را حل کند.🔹 در رابطه عاطفی بیش از سهم خودش تلاش کند.🔹 احساس کند اگر چند ساعت پاسخ ندهد، اتفاق بدی افتاده است.🔹 بهسختی کمک بخواهد.🔹 از نه گفتن احساس گناه کند.🔹 در محل کار مسئولیتهایی را بپذیرد که وظیفهاش نیست.🔹 وقتی کسی ناراحت است، فوراً خودش را مسئول آرام کردن او بداند.🔹 حتی هنگام استراحت احساس گناه کند.🔹 و از همه عجیبتر:وقتی دیگران از او مراقبت میکنند، احساس ناراحتی یا معذب بودن داشته باشد.چرا؟چون نقش او در ذهنش سالهاست مشخص شده:«من کسی هستم که از دیگران مراقبت میکند؛ نه کسی که از او مراقبت میکنند.»یکی از نشانههای مهم:اگر وقتی کسی مشکلی دارد، اولین فکر شما این است:«من باید درستش کنم.»قبل از اینکه حتی از خودتان بپرسید:«آیا واقعاً مسئولیت من است؟»شاید بد نباشد کمی مکث کنید.چون:همدلی با مسئولیتپذیری افراطی فرق دارد.کمک کردن با نجات دادن فرق دارد.محبت کردن با خودفراموشی فرق دارد.مسئول بودن با مسئول همهچیز بودن فرق دارد.
❎ ویژگیهای پارتنر نامناسب ✅ آکادمی طرحواره درمانی ایران با مدیریت دکتر عباس شفیعی