غلامحسین ساعدی متفکری که باید از نو شناختغلامحسین ساعدی را بیشتر به عنوان ادیب و نمایشنامهنویس می…
انتشار: 2026/07/15 07:33 UTC
غلامحسین ساعدی متفکری که باید از نو شناختغلامحسین ساعدی را بیشتر به عنوان ادیب و نمایشنامهنویس میشناسیم ولی جالب است بدانیم که او هفتاد سال پیش در تبریز وارد دانشکده پزشکی شد و سپس در سال ۱۳۴۰ به عنوان روانپزشک از دانشگاه علوم پزشکی تبریز فارغالتحصیل شد. اما آنچه این واقعه را برای جامعهشناسی مهم و کلیدی میکند محتوای رساله ساعدی است که صرفاً به مسائل پزشکی و طبی نپرداخته است بل دغدغه اصلی رساله "علل اجتماعی" بروز Neurosis یا رواننژدی در جامعه است. او میگوید که رواننژدی نوعی اضطراب است که بنیادش کالبدشناختی نیست. به عبارت دیگر، این مسئله "عضوبنیاد" نیست بل علل بیرونی دخالت بیشتری در بروز آنها دارد. نکته جالبی که ساعدی هفتاد سال پیش به آن اشاره کرده است مسئله نبود یا کمبود داده و اطلاعات آماری برای مطالعات این نوع آسیبها در جامعه ایران است و راهحلی که او برای فائق آمدن بر این معضل ساختاری "ابداع" کرده است "رویکرد دوپایهای" او میباشد. از یک سو، او دست به مطالعات اتنوگرافیک در روستاهای آذربایجان زده است و دیگری کاویدن "ادبیات معاصر جوان فارسی" (ساعدی، ۲۱) است. او خود این نکته را اینگونه صورتبندی میکند:"ناگفته نباید گذاشت که غیر از کتابهای درسی و چندین مقاله در مطبوعات و فرهنگ فارسی صحبت دقیق از نِوروزها در ایران نشده است و اگر بگویم که در ادبیات معاصر و جوان فارسی بیشتر از مراجع رسمی از این ناراحتیها صحبت شده است، اغراق نگفتهام. مثال بگیرید چندین قصه از جلال آلاحمد و تکههایی از کارهای صادق هدایت را و آثاری از جوانانی که تازه دست به قلم شدهاند" (ساعدی ۲۱-۲۲).در اینجا به زبان ساده ولی دقیق ساعدی به ارتباط "ادبیات" و "نبض اجتماعی زمانه" اشاره میکند که از مهمترین نکات در مطالعات سوشیال تئوری انتقادی و ادبیات است که بلوخ و بنیامین و لوکاچ از بنیانگذاران معاصر این حوزه هستند. من هنوز نمیدانم آیا ساعدی این آثار را خوانده بود یا در محافلی در تبریز و تهران شنیده بود اما اینقدر میتوان گفت که ذهن خلاق او در نبود دادهها برای مطالعات روانپزشکی اجتماعی او را به این سو سوق داده بود که ادبیات را به عنوان "نبض اجتماعی زمانه" مورد واکاوی انتقادی قرار دهد و از قضا دو نویسنده بزرگ معاصر ایرانی را نام برده است که در حوزه "دغدغههای اگزیستانسیالیستی" در ایران دارای شهرت جهانی هستند. نکته جالب دیگر این که او به جوانانی اشاره میکند که دارای دغدغههای اگزیستانسیالیستی هستند و در حوزه ادبیات قلم میزنند ولی او بر حسب تواضع از خود یاد نمیکند ولی ما امروز بعد از هفتاد سال میدانیم که غلامحسین ساعدی خود از پیشگامان این حوزه مطالعاتی بوده است. به سخن دقیقتر، او هم به مثابه روانپزشک کار میکرده است و از این طریق با لایههای پنهان جامعه در تماس بوده است و از سوی دیگر دست به مطالعات اتنوگرافیک میزده است و آنها را به صورت رساله چاپ میکرده است و از طرف دیگر و همزمان رمانهای معاصر فارسی را به مثابه دادههای خام که به مسئله رواننژدی پرداخته بودند مورد مداقه و واکاوی قرار میداده است. او با این رویکرد پیچیده و چند لایه برنامه پژوهشی چند ضلعی آفریده بود که برای انتشار آن فقط از "مدیوم" مقاله استفاده نکرده است بل او از رسانههای متنوعالاضلاعی همچون رمان، نمایشنامه، فیلمنامه، داستاننویسی، رسالههای اتنوگرافیک و مقالات علمی استفاده کرده است. این حجم و تنوع بدون داشتن خلاقیت هنری و عمق فکری ناممکن است. به نظرم شاید وقت آن رسیده باشد که غلامحسین ساعدی را به عنوان "متفکری که باید از نو شناخت" مورد واکاوی قرار دهیم.سیدجواد میری@seyedjavadmiri
پستهای تلگرام — سیدجواد میری مینق
برخی مخاطبان در اینستاگرام بعضاً با عصبانیت مینویسند که مگر شریعتی را کسی در سطح جهانی میشناسد؟ من چندین بار تک تک به هر کدام از این مخاطبان پاسخ دادم ولی به نظر میآید کفایت موضوع نکرد. از این روی توصیه میکنم کمی ادبیات جهانی را تورق کنید پاسخ خود دریافت خواهی کرد. در اینجا یک لیست کوتاه برایتان تهیه کردم از متفکران مختلف در جهان: Raewyn Connell, Dustin J Byrd, Cornel West, Walter Mignolo, Anthony Giddens, John L. Esposito, Robert D Lee, Teo Lee Ken, Syed Farid Alatas, Ali Rahnama ...@seyedjavadmiri
هم اکنون گزارش ها از حملات هوایی شدید جت های اسرائیلی به تجهیزات نظامی ارتش ترکیه در فرودگاه ادلب، سوریه در 70 کیلومتری مرز با ترکیه.@seyedjavadmiri
دنیا یه فراموشخانه است. فراموشخانه که میگن همین دنیای ماست. (ساعدی، ۱۴۰۰. ۲۳۳)داستان "ای وای تو هم" در کتاب "آشفتهحالان بیداربخت"@seyedjavadmiri
اکنون شرایط برای وقوع جنگ جهانی سوم فراهم است.اوکراین، ایران و تایوان همچنان بحرانهایی جداگانه محسوب میشوند؛ اما خطر اینجاست که موانعِ مانع از تبدیل شدن آنها به یک جنگ بزرگتر، رو به تضعیف و فروپاشی نهادهاند.theintellectualistofficial.substack.com/p…
🔴۳. ریچارد شیرف (Richard Shirreff)، ژنرال سابق ارتش بریتانیا و معاون فرمانده ناتو: جنگ ایران را «کاتالیزور نهایی برای جنگ جهانی سوم» نامیده است.🔴۴. نائل فرگوسن (Niall Ferguson)، مورخ برجسته: مقالات متعددی نوشته و پرسیده «آیا این میتواند آغاز جنگ جهانی سوم باشد؟» و خطر را جدی گرفته است.🔴۵. ولودیمیر زلنسکی: صراحتاً گفته پوتین «از هماکنون جنگ جهانی سوم را آغاز کرده است».◀️وقتی این همه کارشناس جدی از خطر وقوع جنگ جهانی سوم (با احتمال پایین و یا بسیار بالا) سخن میگویند، باید گوشها را کاملاً باز کرد و دستکم صدای آنان را شنید. باید به جنگافروزان برای پایان بخشیدن به جنگها فشار وارد آورد. جنبش ضدجنگ را باید کاملاً در سطح جهانی فعال کرد. «طبقه اپستینی حاکم» نانش در جنگ است و از خون مردم جهان تغذیه میکند.از صفحه فیسبوک وارطان سالاخانیان@seyedjavadmiri
🔹*جیانگ ژوچین:**۳.۱ سه پیشبینی دقیق سال ۲۰۲۴ که همگی محقق شدند و اعتبار روش نظریه بازی را تأیید میکنند.۳.۲ وابستگی شدید آسیای شرقی به نفت خلیج فارس (ژاپن ۷۵٪، چین ۴۰٪، هند ۵۰–۶۰٪) و وابستگی خاورمیانه به غذا و کود شیمیایی عبوری از تنگهها.۳.۳ اظهارات ژنرال وسلی کلارک درباره نقشه حمله به هفت کشور پس از ۱۱ سپتامبر که با ایران پایان مییابد.۳.۴ استراتژی «موساک» ایران (تمرکززدایی فرماندهی به ۳۱ ارتش استانی) و کنترل عملی تنگه هرمز.۳.۵ حضور ۱۰ تا ۱۲ هزار نیروی کره شمالی در اوکراین و خطر گسترش جنگ به قفقاز شمالی.🔹*برانکو میلانوویچ:**۳.۱ کتابهای ایوان بلاک و نورمن آنجل پیش از ۱۹۱۴ که دقیقاً مانند امروز از «غیرممکن بودن جنگ» سخن میگفتند.۳.۲ برنامه ۹۰ میلیارد دلاری بانک جهانی با عنوان «صلح» برای اوکراین (بزرگترین برنامه تاریخ بانک) که عملاً تأمین مالی جنگ است.۳.۳ فروش فوری یورو برای خرید ین توسط خزانهداری آمریکا بهمنظور جلوگیری از فروش اوراق خزانه توسط ژاپن (نشانه نفسهای آخر امپراتوری دلار).۳.۴ نقش مستقیم استارلینک ایلان ماسک در تعیین نتیجه جنگ روسیه-اوکراین بهعنوان نمونه دخالت سرمایه خصوصی در جنگ.۳.۵ بازنگری دکترین استفاده از سلاح هستهای تاکتیکی توسط وزارت جنگ ترامپ و برآورد سازمان ملل از ۳۲ میلیون نفر اضافی که به فقر کشیده شدهاند.✅ ۴ – نتیجهگیریهای نهایی درباره جنگ جهانی سوم🔹جیانگ ژوچین:۴.۱ جنگ ایران نه اشتباه تاکتیکی بلکه نتیجه ساختاری پروژه اسرائیل بزرگ و منافع سرمایه فراملی است. اگر جبههها ادغام شوند، جنگ جهانی سوم و فروپاشی تمدن اجتنابناپذیر است.۴.۲ آمریکا در تله تشدید کلاسیک گیر کرده: یا پذیرش هژمونی در حال ظهور ایران یا خطر استفاده از سلاح هستهای تاکتیکی و فروپاشی سیستم.۴.۳ تنها راه جلوگیری از سقوط کامل در سطح فردی و جمعی: بیداری جمعی، زیر سؤال بردن روایتهای رسمی و تمرکز بر عشق، خانواده، خدا و خنده؛ زیرا ما موجودات معنوی هستیم که در ماتریکس مادی گرفتار شدهایم.🔹برانکو میلانوویچ:۴.۱ جهان در لبه پرتگاه جنگ جهانی سوم قرار دارد، درست مانند تابستان ۱۹۱۴. ائتلافها آماده، توهم «جنگ غیرممکن» حاکم، و شرکتهای بزرگ از دولت و ارتش برای منافع خود استفاده میکنند.۴.۲ جنگهای کنونی (ایران، غزه، اوکراین) نه تصادفی و نه نتیجه تصمیمهای شخصی، بلکه محصول ساختاری سرمایهداری در مرحله نهایی جهانیسازی و رقابت انحصاری شرکتهای بزرگ هستند.۴.۳ تنها راه جلوگیری از سقوط: توقف فوری تیراندازیها و برگزاری یک کنفرانس بزرگ بینالمللی در مقیاس وین، ورسای یا یالتا. بدون آن، سقوط اجتنابناپذیر خواهد بود. کسانی که تاریخ را نمیدانند، جنگ را بازی تصور میکنند؛ جنگ بازی نیست.✅ ۵ – نقاط اشتراک، تفاوت اساسی، ریشههای فکری و صداهای دیگر🔹نقاط اشتراک:- هر دو خطر جنگ جهانی سوم را بسیار جدی، نزدیک و ساختاری میدانند (نه تصادفی یا شخصی).- هر دو به نقش سرمایه بزرگ و دولتها در تشدید جنگ تأکید دارند.- هر دو فروپاشی تمدن یا سیستمهای جهانی را در بدترین سناریو محتمل میدانند.- هر دو وضعیت کنونی را با الگوهای تاریخی خطرناک مقایسه میکنند.🔹تفاوتهای اساسی و نقطه اتکای فکری هر یک:برانکو میلانوویچ از سنت اقتصاد سیاسی چپ (نزدیک به سنت مارکسیستی و نومارکسیستی) میآید. نقطه اتکای اصلی او سرمایهداری انحصاری، نئولیبرالیسم و پایان جهانیسازی نئولیبرال است. او جنگ را پیامد ساختاری منطق سرمایه میبیند و دقیقاً در ادامه هابسون، رزا لوکزامبورگ و لنین حرکت میکند. راهحل او نهادی و سیاسی است: کنفرانس بزرگ صلح.جیانگ ژوچین نقطه اتکای کاملاً متفاوتی دارد و چپگرایانه نیست. سه ستون اصلی تفکر او عبارتاند از:۱. نظریه بازی (Game Theory) بهعنوان ابزار مرکزی تحلیل۲. ژئوپلیتیک کلاسیک و استراتژیهای بزرگ (Grand Strategies)۳. پروژه اسرائیل بزرگ + جوامع مخفی و ایدئولوژی آخرالزمانیاو بیشتر به یک رئالیست ژئوپلیتیک با گرایشهای تمدنی و کمی توطئهمحور شبیه است. جنگ را برخورد اجتنابناپذیر استراتژیهای بزرگ تمدنی میداند، نه صرفاً محصول سرمایه. راهحل او بیشتر فردی و معنوی است: بیداری جمعی + تمرکز بر عشق، خانواده،📢صداهای صریح دیگر درباره خطر جنگ جهانی سوم:🔴۱. پل پواست (Paul Poast)، استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو: صراحتاً گفته است «ما هماکنون در یک جنگ جهانی قرار داریم» (بهدلیل پیوند جنگ ایران و جنگ اوکراین).🔴۲. رابرت رایش (Robert Reich)، وزیر کار سابق آمریکا: جنگ ایران را «لبه پرتگاه جنگ جهانی سوم» توصیف کرده است.