| کلاه‌گذاری به رسم کابلی |در نخستین لحظه‌های کاری و اداری دوستم را با یک کلاه هزارگی دیدم. یک کلاه…

انتشار: 2026/06/27 20:09 UTC

| کلاه‌گذاری به رسم کابلی |در نخستین لحظه‌های کاری و اداری دوستم را با یک کلاه هزارگی دیدم. یک کلاه مهره‌دوزی یشمی‌رنگ آورده بود که با دیدنش خاطره‌های سال‌های دورم زنده شد. نمی‌دانستم به چه سبب آورده، اما از دیدنش خوشحال شدم و با همان کلاه عکس گرفتم.چند ساعت بعد هشدار آمد که بنابر دستور اداره امربه‌معروف و نهی از منکر ا.ا.ا. همگی کارکنان، کارمندان و مراجعه‌کنندگان اداره باید کلاه داشته باشند و هرکه تخلف کند جزایی می‌شود. پوشاندن سر با کلاه و صورت با ریش و بروت بلند برای همه الزامی است.از همکارم پرسان کردم: یک کلاه پَکول دارم. همان را روی سرم بگذارم قبول است یا کلاه دیگری لازم است؟!جواب داد: پکول تاجیکی و کلاه ازبکی و این‌چیزها پذیرفته نیست. حتمی باید کلاه اسلامی داشته باشی! نمی‌دانستم چه نوع کلاهی و از کجا باید بخرم. به راهنمایی و هدایت دوستانم رهسپار کوته‌سنگی شدم. دکان‌های ابتدای سرک کمپنی در کوته‌سنگی انواع و اقسام کلاه را داشتند. هر کجا می‌رفتم و پرسان می‌کردم فکر می‌کردند کلاه قندهاری می‌خواهم، اما من خواهان کلاه قندهاری نبودم. من کلاه ساده و خوش‌رنگی می‌خواستم که هم ارزان باشد و هم راحت و آسوده.یک کلاه را خوش کردم که قیمتش ۶۰ افغانی بود. رنگ نسواری‌اش را خریداری کردم و خودم را در آینه دکان دیدم تا ببینم کلاه منتخبم به قواره‌ام می‌آید یا نی!بلی، سرم را کلاه گذاشتند و از امروز من هم کلاهی شدم. کلاهی که کابلی است، ولی انگار دوخته‌ی چین است.| کابل‌نوشت |مرتضی شاهترابی شنبه ۶ سرطان ۱۴۰۵

نسخه اصلی در تلگرام گزارش یا اصلاح

پست‌های تلگرام — شاهترابی🔷

شاهترابی🔷@sharistan

5 روز پیش5

| عاشقانه‌های وطنی | شاید دقت نکرده باشید، اما رفتارهای عاشقانه و راه‌های نشان‌دادن عشق و محبت به معشوق از فرهنگی تا فرهنگ دیگر و از جغرافیایی تا جغرافیای دیگر فرق می‌کند. این را بعد از خواندن یک داستان عاشقانه‌ی افغانی متوجه شدم.این روزها داستانی عاشقانه درباره‌ی دو جوان کابلی خواندم، که یکی دانشجو بود و دیگری فارغ‌التحصیل دانشگاه کابل. هردو دور از چشم خانواده خود باهم قرار دیدار عاشقانه می‌گذاشتند و در کافه و کوچه و کوه یکدیگر را می‌دیدند.آنچه بیشتر از همه توجهم را گرفت نوع رفتارهای آنها باهم و چگونگی ابراز علاقه‌شان بود. دختر به ریشخندی‌های پسر می‌خندید. بلندبلند خنده می‌کرد و در اوج خنده‌اش با چپاک به بازوی پسر می‌زد تا عشق و صمیمیتش را نشان بدهد. (البته فقط یک بار چپاک زد، نه بیشتر.)(چپاک: همان لفظ هزارگی برای سیلی است.)یک جای دیگر در داستان دیدم که پسر برای خوشمزگی و ابراز محبت به دختر، بازوی او را چُندُک می‌گیرد و یک جمله خاص خودش را می‌گوید و دختر جای چندک او را روی بازوی خود می‌مالد و بلندبلند می‌خندد. چندک، همان نیشگون ایرانی است.بیشترش را نمی‌گویم چون نه خودم زبان عشق و عاشقانه‌ها را یاد دارم و نه می‌خواهم نوشته‌ام یک صنف آموزش برای این مورد بشود. همین اندازه می‌گویم که برایم جالب بود. این رفتارها اگرچه در فرهنگ این‌جا زبان عشق است، ممکن است در فرهنگ دیگر و بافت فرهنگی متفاوت به آزار و بدرفتاری تلقی و تفسیر شود. به همین سبب، رفتارهای فرهنگی را باید در بافت همان فرهنگ دید و خواند.| کابل‌نوشت |مرتضی شاهترابی، پنج‌شنبه ۲۲ اسد/ مرداد ۱۴۰۵

شاهترابی🔷@sharistan

6 روز پیش36

| دو ولایت عاری از مدفوع در فضای باز | رییس دفتر یونیسف در افغانستان روز دوشنبه (۱۹ اسد) با نشر پیامی در ایکس، گفته است که دایکندی امسال پس از بامیان به دومین ولایت عاری از مدفوع در فضای باز تبدیل شده است.آقای اویواله نوشته است که اکنون ۶۲۷ هزار نفر در نُه ولسوالی دایکندی به خدمات بهداشتی دسترسی دارند که جامعه‌ای سالم برای کودکان ایجاد می‌کند.پیش از این بامیان به‌عنوان پاک‌ترین ولایت در سطح افغانستان شناخته شده بود. بامیان با بیش از نیم‌میلیون نفر جمعیت سال ۲۰۱۸ میلادی به نخستین منطقه‌ی عاری از مدفوع در فضای باز تبدیل شد. نمی‌دانم با خواندن این خبر خوشی کنم یا ماتمدار شوم؟!افغانستان عزیز من، اکنون که سال 2026 میلادی است 34 ولایت دارد و هنوز تشویش و دل‌نگرانی جامعه‌ی جهانی برای مردم من این است که این مردم رغبتی به ساختن تشناب و سرویس بهداشتی ندارند و مدفوع و جابچَی خود را در کوه و صحرا و میدان و خیابان و فضای باز ایلا می‌کنند. بیست سال کمک‌های جهانی از سراسر دنیا به افغانستان سرازیر شد تا وطن ما را آباد کند، لیکن در تمام این بیست‌سال فقط یک ولایت بامیان آن هم در سال 2018 به نخستین ولایت خالی از مدفوع در فضای باز تبدیل شد. دایکندی من هم امسال در پنج‌سالگی امارت به این عنوان رسید.یعنی خریطه‌ها و جیب‌های دولتمردان جمهوری آن‌قدر کلان بوده که تمام پول‌ها و پیسه‌ها را سرگم می‌زده و نگذاشتند حتی ساده‌ترین سطح بهداشت شخصی و اجتماعی را که داشتن تشناب و سرویس بهداشتی است در ولایت‌های افغانستان تقویت و فرهنگ‌سازی کنند.خبر مخابره‌شده از یونیسف یک روی آشکار دارد و یک روی ناآشکار! آشکارش این است که ولایت‌های بامیان و دایکندی از جمع 34 ولایت افغانستان دسترسی عمومی به تشناب دارند و فرهنگ عمومی‌ مردمش کمتر به ایلاکردن مدفوع خود در فضای باز رغبت دارد! روی ناآشکارش هم این است که در 32 ولایت باقیمانده‌ی افغانستان هنوز دسترسی عمومی به تشناب نیست و فرهنگ عمومی مردمش ایلاکردن جابچی را در فضای باز حمایت و توجیه می‌کند!نمی‌دانم. حیران حیرانم که خوشی کنم یا ناخوشی؟!| کابل‌نوشت |مرتضی شاهترابی، چهارشنبه ۲۱ اسد/ مرداد ۱۴۰۵

شاهترابی🔷@sharistan

8 روز پیش44

| دختران دوچرخه‌سوار |نزدیک گولایی دواخانه از خیابان کوته‌سنگی- پل‌سوخته می‌گذشتم که یک دختر دوچرخه‌سوار از برابرم گذشت. نزدیک به پانزده یا شانزده سال سن داشت و مانتوشلوار دو رنگ داشت. قواره‌اش هم بین قواره هزارگی و پشتونی معلوم می‌شد. یک دوچرخه‌ی ۲۸ چینایی سوار شده بود و پای می‌زد. یک ظرف پتنوس‌مانند را هم پارچه‌پیچ کرده در ترکبند دوچرخه‌اش بسته بود و با سرعت از طرف کوته‌سنگی می‌آمد و طرف پل‌سوخته رفت. برایم جالب بود. چون همین‌جا در همین محدوده گزمه‌های امارت و حتی نفرهای امربه‌معروف و نهی‌از منکر بیشتر از جای‌های دیگر حضور دارند، اما شخصی مانع این دختر نشد و او با دل‌ جمع راهش را رفت.چند ساعت بعد یک دختر دوچرخه‌سوار دیگر را در سرک شهید مزاری دیدم. نزدیکی‌های مهتاب‌قلعه بود و از قواره دختر می‌فهمیدی پشتون است و بیشتر از سیزده سال سن ندارد چون چادری یا روسری نداشت و با همان کالای پنجابی‌اش دوچرخه‌سواری می‌کرد. دورچرخه‌ی ۲۶ زنانه بود. یک بار دیگر هم دختری را در ساحه‌ی دهبوری تا پل‌سرخ دیدم که دوچرخه‌سواری می‌کند. یک دوچرخه ۲۸ از همان دوچرخه‌های قدیمی و اصلی چینایی زیر پای داشت.به نظرم گرچه قیدگیری‌ها و نظارت‌های امارت در حوزه‌ی حضور و رعایت حجاب زنان و دختران زیاد است، حضور زنان و دختران آن‌طورها که در رسانه‌های خارجی تبلیغ می‌شود سخت و دشوار نیست.| کابل‌نوشت |مرتضی شاهترابی، دوشنبه ۱۹ اسد/ مرداد ۱۴۰۵

| از دکتری افتخاری تا فالوده‌خوری |پیام‌رسان تلگرام را که باز کردم خبر دریافت دکتری افتخاری از اتریش برای یکی از فعالان ادبی افغانستان را شنیدم. نام دکتری افتخاری را چندین بار به مناسبت‌های مختلف شنیدم. یک بار سال‌ها پیش خبر اعطای دکتری افتخاری دانشگاه آکسفورد را برای رسول جعفریان شنیدم. یک بار هم خبر اعطای دکتری افتخاری به محمدکاظم کاظمی را شنیدم. یک بار دیگر هم خبر اعطای دکتری افتخاری به رضا امیرخانی را شنیدم و حالا خبر اعطای دکتری افتخاری به بسم‌الله شریفی را خواندم. کنجکاو شدم خبر را در یوتیوب‌شان ببینم: گوینده‌ی خبر از پنجمین دکتری افتخاری بسم‌الله شریفی می‌گفت که به تازگی از سوی یک دانشگاه اتریشی انجام شده است. با خودم می‌گویم: از دکتری هم شانس نیاوردم. وطندارانم چهارتا و پنج‌تا دکتری افتخاری می‌گیرند و من در گرفتن و تثبیت همان یک دکتری تخصصی خودم که سال‌ها درسش را خواندم ماندم. خودم به خودم جواب می‌دهم که وقتی نتوانی از جایگاه دکتری استفاده کنی چه فرق می‌کند یک دکتری داشته باشی یا پنج عنوان دکتری! وطندارانت اگر عناوین متعدد دکتری دارند به جا و به وقتش هم از عنوان و جایگاهش استفاده می‌کنند. راست می‌گوید! یادم است در هیچ کجای از زندگی مهاجرت عنوان و جایگاه دکتری برایم کاری نکرد و کارکردی نداشت. تنها کارکردش دلخوش‌کردن دیگران بود. یادم می‌آید یک بار برای حضور در یک برنامه ادبی در جمع کودکان و نوجوانان مهاجر شرکت کردم. بعد از پایان برنامه از برگزارکنندگان برنامه گلایه‌مند شدم که چرا مدام عنوان دکتر را پیش و پس از نامم می‌گذاشتید؟! چه می‌شد اگر دکتر نمی‌گفتید؟! بنده‌ی خدا صادقانه و به سادگی گفت: بچه‌ها شما را نمی‌شناختند، ولی وقتی می‌گفتیم "دکتر شاهترابی" ذوق می‌کردند و خوشحال می‌شدند یک مهاجر در سطح تحصیلی دکتری می‌بینند! برای دلخوشی بچه‌ها به شما می‌گفتیم دکتر شاهترابی، نه برای خوشحالی خود شما!حالا هم از من به شما نصیحت: تحصیل را دست‌کم نگیرید و تا گرفتن مدرک دکتری بخوانید. حتی اگر مثل من از دکتری استفاده نکنید باعث دلخوشی و امیدواری بقیه می‌شوید. اگر هم بتوانید استفاده کنید نوش‌جانتان، نه یک دکتری که چهار پنج دکتری افتخاری هم به آن اضافه کنید!آن‌قدر از دکتری گفتم و درباره دکتری فکر کردم شکر خونم پایین آمد و افتاد. یک مرتبه دلم میل فالوده پیدا کرد! آخ، گفتم فالوده و یاد فالوده‌خوری در قم افتادم! چند سال پیش، مائده علوی از داستان‌نویسان و هنرمندان مهاجر که در سویدن ساکن است به قم آمده بود. وقتی همدیگر را دیدیم به فالوده دعوتش کردم، اما هرچه می‌گشتم فالوده‌فروشی پیدا نمی‌کردم. تمام خیابان‌های صفاییه و دورشهر و اطرافش را پیاده‌گشتی کردم تا یک فالوده‌فروشی پیدا کنم، اما پیدا نشد! آخر کار به بستنی‌فروشی داش‌علی در زنبیل‌آباد رفتیم و در ازدحام جمعیت فالوده خریدیم! فالوده ازجمله خوراکی‌های دلخواه و محبوب من است. همچنان که کوبیده‌خور زبردستی‌ام و کباب‌کوبیده‌ی خوب را از ناخوب تشخیص می‌دهم، فالوده را هم خوب می‌شناسم. فالوده یزدی و فالوده شیرازی و...شکر خونم افتاد و دلم شوق فالوده پیدا کرد، اما در کجای کابل می‌توانم فالوده پیدا کنم؟! از اینترنت و شبکه‌های اجتماعی نشانی فالوده‌فروشی ماندگار در سرک نقاش واقع در محدوده دشت‌برچی را پیدا کردم. خودم را به فالوده‌فروشی رساندم و پرسان کردم: فالوده چی قیمت است؟گفت: فالوده ساده پنجاه افغانی و فالوده‌بستنی هفتاد افغانی.گفتم: یک فالوده ساده برایم بکش.فالوده‌ی یزدی بود، اما به کیفیت و دلپذیری فالوده‌های خود یزد نبود. فالوده یزدی را فقط در خود یزد باید بخوری تا ببینی فالوده یزدی واقعی یعنی چی! فالوده یزدی اگر خوب فرآوری شده باشد وقتی در دهان بگذاری مثل پشمک آب می‌شود. فالوده یزدی ماندگار در کابل گرچه به دلکشی فالوده‌یزدی خود یزدی‌ها نمی‌رسد غنیمت است. باورم نمی‌شد بتوانم در کابل یک دکان فالوده‌فروشی پیدا کنم که فالوده ایرانی می‌فروشد.| مرتضی شاهترابی |کابل‌نوشت، شنبه ۱۷ اسد/ مرداد ۱۴۰۵پی‌نوشت: عکس فالوده را در اینستاگرام استوری می‌کنم.

شاهترابی🔷@sharistan

11 روز پیش47

| از هیرو خنده‌بازار تا کاکالندنی |شبکه تلویزیونی طلوع افغانستان یک مدت است برنامه رقابتی و تلویزیونی خنده‌بازار خود را سرازنو آغاز کرده است. یک مسابقه‌ی استندآپ‌کمدی که با حضور صحنه‌ای رقابت‌کنندگان از شهرهای مختلف افغانستان برگزار می‌شود. سطح کیفی مسابقه تعریف ندارد، اما بین همین ارائه‌ها اجراهای خوبی هم می‌توانم ببینم. ویژگی برجسته‌ی این دوره از برنامه‌ی خنده‌بازار به گمان من دوزبانه بودن برنامه است. هرکدام از شرکت‌کنندگان به زبان مادری و دلخواه خودش کمدی‌استندآپ خود را اجرا می‌کند، به زبان فارسی یا پشتو. امشب تازه‌ترین قسمتش را از تلویزیون طلوع دیدم.به‌طور تصادفی خبردار شدم کاکالندنی یا همان جارچی بامیان نزدیک به یک هفته‌ پیش از دنیا رفته است. یکی از جوانان بلاگر هزاره به خانه‌ی کاکالندنی رفته و با پسر و سیاسر کاکالندنی گفت‌وگو کرده بود. خدا بیامرزدش مورد توجه بلاگرها و مردم بامیان بود. مستندهای مختلفی درباره‌اش ساخته بودند و نشان می‌دادند چطور با یک بلندگوی دستی کوچک که از سی سال پیش با خودش دارد اطلاع‌رسانی می‌کند.| مرتضی شاهترابی |کابل‌نوشت، شنبه ۱۷ اسد / مرداد ۱۴۰۵