گذار از دیکتاتوری و دستیابی به ساختاری دموکراتیک، فراتر از تغییر چهرههای سیاسی، مستلزم یک تحول بنی…
انتشار: 2026/08/21 07:31 UTCدریافت: 2026/08/22 11:27 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/22 11:27 UTC
گذار از دیکتاتوری و دستیابی به ساختاری دموکراتیک، فراتر از تغییر چهرههای سیاسی، مستلزم یک تحول بنیادین در فرهنگ سیاسی و پذیرش اصل «تکثر» است. دیکتاتوری در جوهر خود، محصولِ «انحصار حقیقت» و «یکسانسازی اجباری» است. نظامی که در آن تنها یک روایت، یک ایدئولوژی و یک اراده بر جامعه تحمیل میشود و هرگونه تفاوت و تمایز، تهدیدی برای بقای قدرت تلقی میگردد. در مقابل، دموکراسی بیش از آنکه مجموعهای از نهادها باشد، بستری برای همزیستی نیروهای متفاوت و گاه متضاد است. تا زمانی که نخبگان سیاسی و بدنه جامعه در اندیشه جایگزینیِ یک «استبداد» با استبدادی دیگر (به نام اکثریت یا ایدئولوژی مطلوب خود) باشند و سازوکاری برای به رسمیت شناختن «دیگری» ایجاد نکنند، چرخه دیکتاتوری تکرار خواهد شد. پذیرش تکثر به معنای به رسمیت شناختن حقِ برابرِ همگان برای ابراز وجود، مشارکت و تفاوت در سلیقه و عقیده است؛ این پذیرش، زیربنای اصلی «تفاهم ملی» است که اجازه میدهد رقابت سیاسی به جای حذف فیزیکی یا روانی رقیب، در چارچوبهای قانونمدار و همافزا جریان یابد. بدون هضم این حقیقت که قدرت مطلق در دستان هیچ گروه، حزب یا طبقهای نیست و حقیقتِ سیاسی برآمده از تکثرِ آراء است، هر تلاشی برای تغییر، تنها جابهجایی در سلسلهمراتبِ قدرت خواهد بود، نه پایان دادن به ذاتِ سلطهگرِ استبداد. بنابراین، گذار واقعی، گذار از «فرهنگِ حذف» به «فرهنگِ همزیستی» است؛ جایی که تکثر نه یک تهدید، بلکه تنها ضمانتِ پایدار برای جلوگیری از بازتولید خودکامگی محسوب میشود.زهرا مهر@Tafakkor