✨در هوای بوستان جلسه چهلم و یکمدکتر سروش دباغ@theopensociety

Aeschylus: Persians — David Rosenbloom Persians آیسخولوس، که در سال ۴۷۲ پیش از میلاد در آتن به صحنه رفت، قدیمی‌ترین تراژدی تاریخیِ باقی‌مانده و یکی از مهم‌ترین متون برای فهم نسبت تراژدی، جنگ، امپراتوری و قدرت سیاسی در جهان یونان است. نمایش، شکست سپاه خشایارشا…او Persians را یکی از نخستین صورت‌های ادبی غربی می‌داند که به علل و حدود فتح امپریالیستی می‌پردازد. جمله کلیدی از روح کتاب:قدرت زمانی خطرناک می‌شود که موفقیت، دیگر توانایی توقف را از آن بگیرد.نسبت کتاب با مباحث جامعه بازPersians برای «جامعه باز» از سه جهت اهمیت دارد:قدرت: هیچ قدرتی نباید آن‌قدر مطلق شود که محدودیت‌های خودش را نبیند.دیگری: شکست‌خورده نیز انسان است و جامعه‌ای که دشمن خود را از انسانیت تهی کند، امکان فهم خطرات قدرت خودش را از دست می‌دهد.خودانتقادی: بزرگ‌ترین ارزش تراژدی این است که حتی در لحظه پیروزی، امکان نقدِ پیروز را حفظ می‌کند.و شاید به همین دلیل است که Persians هنوز زنده است: چون به ما یادآوری می‌کند مسئله فقط این نیست که چه کسی برنده جنگ است؛ مسئله این است که پیروزی با ذهن و ساختار قدرتِ پیروز چه می‌کند.منابعDavid Rosenbloom, Aeschylus: Persians, Duckworth Companions to Greek and Roman Tragedy / Bristol Classical Press, 2006–2007. Bloomsbury Academic، صفحه رسمی کتاب و فهرست مطالب. Rebecca F. Kennedy, review of Aeschylus: Persians, Bryn Mawr Classical Review 2007. Michael Lloyd, review information, Scholia Reviews. The Classical Review, review of Rosenbloom’s Aeschylus: Persians. @theopensociety

Aeschylus: Persians — David Rosenbloom Persians آیسخولوس، که در سال ۴۷۲ پیش از میلاد در آتن به صحنه رفت، قدیمی‌ترین تراژدی تاریخیِ باقی‌مانده و یکی از مهم‌ترین متون برای فهم نسبت تراژدی، جنگ، امپراتوری و قدرت سیاسی در جهان یونان است. نمایش، شکست سپاه خشایارشا…آیسخولوس می‌توانست داستان سالامیس را به شکل یک جشن ملی بنویسد: یونانیان آزاد، ایرانیان شکست‌خورده و یک پیروزی باشکوه. اما چنین نمی‌کند. دوربین تراژدی را به سوی بازندگان می‌چرخاند. ما ترس دربار ایران را می‌بینیم، خبر شکست را از زبان پیک می‌شنویم، با سوگ آتوسا مواجه می‌شویم، شبح داریوش را می‌بینیم و سرانجام خشایارشا را در وضعیت فروپاشی و سوگ می‌یابیم.بنابراین مسئله فقط این نیست که «چه کسی پیروز شد؟»مسئله مهم‌تر این است:چه چیزی یک قدرت بزرگ را به نقطه فروپاشی می‌رساند؟رزنبلوم کتاب خود را دقیقا حول همین پرسش سازمان می‌دهد. فصل‌های کتاب از Fear و Pathos تا A Tragedy of Succession، The Synoptic Moment و A Harvest of Tears پیش می‌روند و در پایان به مسئله Interpreting and Reinterpreting the Persians می‌رسند. ترس؛ نخستین نشانه فروپاشی قدرتدر آغاز نمایش، هنوز شکست اتفاق نیفتاده است. اما ترس پیشاپیش وارد صحنه شده است.این نکته مهم است: قدرت سیاسی معمولا پیش از آنکه در میدان جنگ شکست بخورد، در تخیل خود دچار شکست می‌شود.سپاه عظیم خشایارشا از نگاه دربار نشانه قدرت است؛ اما همین عظمت، اضطراب تولید می‌کند. وقتی قدرت بیش از اندازه بزرگ می‌شود، شکست آن نیز می‌تواند به همان اندازه عظیم باشد.رزنبلوم این ترس را یکی از محورهای اصلی خوانش خود قرار می‌دهد. قدرتی که دیگر نمی‌تواند متوقف شودیکی از مهم‌ترین ایده‌های کتاب این است که Persians درباره مکانیزم خودشتاب‌دهنده قدرت است.ثروت، پیروزی و قدرت در ابتدا ابزارهایی برای رسیدن به هدف‌اند؛ اما در یک نقطه خودِ قدرت تبدیل به هدف می‌شود. جامعه‌ای که پیروز شده، دیگر نمی‌پرسد:«آیا باید پیشروی کنیم؟»بلکه فقط می‌پرسد:«چقدر بیشتر؟»و همین‌جا تراژدی آغاز می‌شود.شرح رسمی کتاب نیز دقیقا بر همین نکته تأکید می‌کند: نمایش درباره این گرایش درونی ثروت، قدرت و موفقیت است که می‌توانند شتابی مستقل پیدا کنند و جامعه را تا آستانه نابودی پیش ببرند. این خوانش، Persians را از یک نمایش درباره جنگ ایران و یونان به یک تراژدی درباره منطق قدرت تبدیل می‌کند.خشایارشا؛ مسئله فقط یک «پادشاه بد» نیستخوانش سطحی ممکن است خشایارشا را صرفا یک مستبد جاه‌طلب ببیند.اما اهمیت نمایش در این است که مسئله پیچیده‌تر از شخصیت اوست.خشایارشا محصول یک ساختار قدرت است؛ ساختاری که در آن گسترش امپراتوری، افزایش ثروت و عبور از مرزهای طبیعی، به نشانه‌های موفقیت تبدیل شده‌اند.بنابراین سؤال آیسخولوس فقط این نیست که:«چرا خشایارشا چنین تصمیمی گرفت؟»بلکه:«چه نوع نظامی انسان را به جایی می‌رساند که دیگر قادر به توقف خود نیست؟»و این سؤال، برای فلسفه سیاسی امروز بسیار جدی‌تر از مسئله «استبداد» به معنای ساده آن است.دیگری را انسانی دیدنیکی از بزرگ‌ترین امتیازات Persians این است که دشمن را تبدیل به هیولا نمی‌کند.ایرانیان رنج می‌کشند.مادر نگران فرزندش است.پدر مرده است.مردان جوان از بین رفته‌اند.پادشاه شکست خورده است.و مردم سوگوارند.این همان چیزی است که تراژدی را از تبلیغات سیاسی جدا می‌کند.تراژدی پیروزی را از زاویه رنجِ شکست‌خورده می‌بیند.به همین دلیل است که روزنبلوم تأکید می‌کند نمایش همزمان وحشت شکست یک تهاجم و شکوه دفاع موفق را نشان می‌دهد، اما در «ستایش آزادی غرب» متوقف نمی‌شود. مسئله‌ای برای جامعه بازاز منظر «جامعه باز»، شاید مهم‌ترین درس Persians این باشد که قدرت وقتی خودش را مطلق می‌کند، ظرفیت اصلاح خود را از دست می‌دهد.قدرتی که هیچ «دیگری» را به رسمیت نمی‌شناسد، در نهایت حتی قادر نیست خودش را بشناسد.امپراتوری خشایارشا جهان را به دو قطب تقسیم می‌کند: مرکز قدرت و جهانِ قابل فتح. اما تراژدی نشان می‌دهد که همین نگاه، نهایتا قدرت را نسبت به محدودیت‌های خودش کور می‌کند.این نکته به مسئله‌ای اساسی در دموکراسی وصل می‌شود:دموکراسی فقط حکومت اکثریت نیست؛ سازوکاری برای محدود کردن قدرت است.جامعه باز دقیقا از جایی آغاز می‌شود که هیچ قدرتی نتواند خود را بی‌خطا، نامحدود و فراتر از نقد تصور کند.در این معنا، Persians حتی اگر مستقیما درباره دموکراسی نظریه‌پردازی نکند، یکی از نخستین آثار ادبی است که می‌توان از خلال آن درباره حدود قدرت، غرور سیاسی، امپریالیسم، مسئولیت حاکم و خطر موفقیت بدون مهار اندیشید.و شاید مهم‌ترین نکتهPersians درباره شکست ایران نیست.حداقل فقط درباره آن نیست.در سطح عمیق‌تر، نمایش درباره شکستِ توهم قدرت مطلق است.آیسخولوس به ما اجازه می‌دهد لحظه‌ای وارد ذهن ویران‌شده دشمن شویم و ببینیم پشت شکوه یک امپراتوری چه چیزی پنهان است: ترس، فقدان، سوگ، غرور، اشتباه و ناتوانی در توقف.از این منظر، عنوان کتاب روزنبلوم بسیار فراتر از یک مطالعه کلاسیک است.

Aeschylus: Persians — David RosenbloomPersians آیسخولوس، که در سال ۴۷۲ پیش از میلاد در آتن به صحنه رفت، قدیمی‌ترین تراژدی تاریخیِ باقی‌مانده و یکی از مهم‌ترین متون برای فهم نسبت تراژدی، جنگ، امپراتوری و قدرت سیاسی در جهان یونان است. نمایش، شکست سپاه خشایارشا در حمله به یونان و بازگشت فاجعه‌بار او به ایران را نه از منظر یونانیانِ پیروز، بلکه از درون دربار ایران و از نگاه بازماندگان شکست روایت می‌کند. کتاب David Rosenbloom صرفا شرح و تفسیر یک تراژدی باستانی نیست. پروژه اصلی او این است که نشان دهد Persians را نباید به یک نمایش ساده درباره «پیروزی آزادی یونان بر استبداد شرق» تقلیل داد. خود روزنبلوم در پیشگفتار تأکید می‌کند که این اثر بیش از آنکه جشن پیروزی باشد، تراژدی شکست است و ظهور امپراتوری آتن یکی از شرایط مهم شکل‌گیری آن بوده است. همین نکته، خوانش نمایش را دشوار و در عین حال جذاب می‌کند. @theopensociety

Brill’s Companions to Classical Reception — Series Editor: Kyriakos N. Demetriou Brill’s Companions to Classical Reception یک کتاب واحد نیست، بلکه یک مجموعه پژوهشی دانشگاهی از انتشارات Brill است که به مسئله‌ای بسیار مهم در مطالعات کلاسیک می‌پردازد: آثار و…این تمایز، قلب نظری مجموعه است.برای مثال، Brill’s Companion to the Reception of Aeschylus فقط بررسی نمی‌کند که آیسخولوس چگونه در طول تاریخ خوانده شده است؛ بلکه نشان می‌دهد تراژدی‌های او چگونه ترجمه، بازنویسی، اقتباس و حتی وارد حوزه‌هایی خارج از تئاتر شده‌اند؛ از نظریه سیاسی و فلسفه گرفته تا رادیو، تلویزیون و علمی‌تخیلی. همین رویکرد را در جلد مربوط به ارسطو نیز می‌بینیم: مسئله فقط این نیست که ارسطو چه گفته، بلکه این است که متفکران دوره‌های مختلف چگونه او را فهمیده‌اند و چگونه از او برای ساختن مسائل فلسفی خودشان استفاده کرده‌اند. در جلد مربوط به افلاطون در دوران باستان نیز مجموعه نشان می‌دهد که حتی خوانندگان نزدیک به زمان افلاطون، برداشت واحدی از او نداشتند. افلاطون در هر دوره، تا اندازه‌ای به شکل تازه‌ای ساخته شد؛ فیلسوف، نویسنده، متافیزیسین، مرجع دینی یا حتی ابزار یک پروژه فکری خاص. اهمیت این مجموعه در همین جاست: گذشته یک شیء بی‌حرکت نیست.هر بار که به گذشته بازمی‌گردیم، از موقعیت تاریخی خودمان به آن نگاه می‌کنیم. بنابراین تاریخ کلاسیک فقط تاریخ یونان و روم نیست؛ تاریخ رابطه ما با یونان و روم نیز هست.این مسئله زمانی سیاسی‌تر می‌شود که بدانیم تمدن کلاسیک قرن‌ها به‌عنوان یکی از منابع اصلی تعریف «غرب» مورد استفاده قرار گرفته است. چه کسی حق دارد بگوید «میراث کلاسیک» چیست؟ کدام فیلسوف یا شاعر نماینده یونان است؟ چه چیزی حذف شده؟ چه چیزی برجسته شده؟ و چرا یک دوره تاریخی خاص، مثلاً رنسانس، روشنگری، ویکتوریایی‌ها یا مدرنیست‌ها، ناگهان به یک چهره خاص از یونان باستان نیاز پیدا می‌کند؟در اینجا Reception تبدیل به نوعی نقد ایدئولوژیک تاریخ می‌شود.یکی از نمونه‌های بسیار مهم مجموعه، Brill’s Companion to the Classics, Fascist Italy and Nazi Germany است که نشان می‌دهد کلاسیک‌ها چگونه می‌توانند در پروژه‌های سیاسی مدرن مورد استفاده قرار گیرند. این نکته برای «جامعه باز» اهمیت ویژه‌ای دارد: گذشته می‌تواند به ابزار قدرت تبدیل شود.اگر یک حکومت یا ایدئولوژی بتواند ادعا کند که «حقیقت واقعی ما» در گذشته‌ای اصیل و پاک وجود داشته است، آنگاه بازسازی گذشته به ابزار مشروعیت‌بخشی به حال تبدیل می‌شود.از این منظر، مطالعات دریافت کلاسیک فقط مطالعه ادبیات باستان نیست؛ مطالعه سیاست حافظه نیز هست.حتی جلدهای جدیدتر مجموعه این میدان را از اروپا فراتر می‌برند. برای نمونه، Brill’s Companion to Classical Reception and Modern World Poetry رابطه میان میراث یونانی ـ رومی و شعر مدرن جهان را بررسی می‌کند و مسائلی مانند هویت، جهان‌شمولی، اروپامحوری، ترجمه و سیاست فرهنگی را وارد بحث می‌کند. این گسترش بسیار مهم است: دیگر نمی‌توان «کلاسیک» را صرفاً یک میراث اروپایی ثابت دانست. مسئله این است که فرهنگ‌های مختلف چگونه آن را تصاحب، ترجمه، تغییر و از نو معنا کرده‌اند.حتی جلد مربوط به Pythagoras و فیثاغوریسم نشان می‌دهد که این میراث در قرون وسطی و رنسانس فقط در جهان لاتینی جریان نداشته، بلکه در سنت‌های عربی، یهودی و فارسی نیز گردش کرده است. نسبت کتاب با مباحث جامعه بازبرای «جامعه باز»، اهمیت این مجموعه را می‌توان در یک مسئله بنیادی خلاصه کرد:چه کسی گذشته را تعریف می‌کند؟جامعه بسته معمولاً گذشته‌ای بسته می‌سازد: یک تاریخ مقدس، یک سنت اصیل، یک روایت نهایی و یک تفسیر مجاز.جامعه باز باید بتواند گذشته را دوباره بخواند.این یعنی افلاطون را می‌توان دوباره پرسید؛ ارسطو را دوباره نقد کرد؛ تراژدی یونانی را دوباره روی صحنه آورد؛ هومر را از منظر دیگری خواند و حتی پرسید آنچه امروز «میراث غرب» می‌نامیم، چگونه در طول تاریخ ساخته شده است.در نتیجه، Classical Reception در عمیق‌ترین سطح خود مطالعه گذشته نیست؛ مطالعه نحوه ساخته‌شدن حال از طریق گذشته است.و این همان نقطه‌ای است که ادبیات، فلسفه، تاریخ و سیاست به یکدیگر می‌رسند.جمله کلیدی از روح مجموعه:ما فقط گذشته را به ارث نمی‌بریم؛ هر نسل گذشته خود را دوباره می‌سازد.منابعBrill / De Gruyter Brill، Brill’s Companions to Classical Reception، معرفی رسمی مجموعه و فهرست مجلدات. Brill، Brill’s Companions to Classical Studies Online، معرفی مجموعه و جایگاه مطالعات Reception. Brill، Brill’s Companions to Classical Studies Online III، اطلاعات مجلدات مرتبط با آیسخولوس، سوفوکل، ارسطو، ارسطوفان و دریافت کلاسیک در مدرنیسم. University of Cyprus، Kyriakos N. Demetriou، اطلاعات پژوهشی و کتاب‌شناختی مجموعه@theopensociety

Brill’s Companions to Classical Reception — Series Editor: Kyriakos N. DemetriouBrill’s Companions to Classical Reception یک کتاب واحد نیست، بلکه یک مجموعه پژوهشی دانشگاهی از انتشارات Brill است که به مسئله‌ای بسیار مهم در مطالعات کلاسیک می‌پردازد: آثار و اندیشه‌های جهان یونان و روم باستان چگونه در دوره‌های بعدی خوانده، تفسیر، بازسازی، اقتباس و حتی سیاسی شده‌اند؟ این مجموعه از سال ۲۰۱۴ آغاز شده و به‌تدریج ده‌ها جلد را درباره شخصیت‌ها، متون و سنت‌های مختلف کلاسیک دربر گرفته است. نکته مهم این است که «Reception» در اینجا به معنای ساده «تأثیرپذیری» نیست. مطالعات دریافت کلاسیک می‌پرسد وقتی یک جامعه یا یک دوره تاریخی به هومر، افلاطون، ارسطو، آیسخولوس، سوفوکل، اوریپید، سیسرون یا هر متن کلاسیک دیگری بازمی‌گردد، آیا واقعاً خودِ گذشته را می‌خواند، یا گذشته را مطابق نیازهای اکنون دوباره می‌سازد؟ @theopensociety

youtu.be/s0W_oyfVzdo%D9%85%D9%88%D8%B1%DA… لوید مالکوم این نمایش را برای بررسی پیامدهای بلندمدت آسیب‌های روانی و خشونت دوران کودکی نوشت. او می‌خواست نشان دهد که گذشته، برخلاف تصور رایج، پایان نمی‌یابد؛ بلکه در تصمیم‌ها، روابط و حتی اخلاق انسان ادامه پیدا می‌کند. The Wasp با استفاده از ساختاری مینیمال و گفت‌وگومحور، مخاطب را بارها وادار به بازنگری در قضاوت‌های خود می‌کند و نشان می‌دهد که حقیقت، اغلب پیچیده‌تر از روایت‌های ساده قربانی و مجرم است. این نمایش در نهایت پرسشی اخلاقی مطرح می‌کند: آیا انتقام می‌تواند عدالت بیاورد، یا تنها زخم‌های قدیمی را در شکلی تازه تکرار می‌کند؟@theopensociety