چه خوب که قاضی نیستیم🍃 چه کار پر خطری است قضاوت کردن و چقدر جرأت و اطمینان میخواهد که کسی قاضی شو…
انتشار: 2026/07/01 16:41 UTC
چه خوب که قاضی نیستیم🍃 چه کار پر خطری است قضاوت کردن و چقدر جرأت و اطمینان میخواهد که کسی قاضی شود. مولانا در مثنوی از آن قاضی میگوید که از وحشت قضاوتِ نادرست بیتاب بوده و میگریست، و شوریده حال میگفت که آخر قاضی چگونه میتواند دربارۀ جان و مال مردم حکم دهد هنگامی که جاهلی است در میان دو عالِم (دو طرف دعوی):آن دو خصم از واقعهٔ خود واقفاندقاضی مسکین چه داند زان دو بندجاهلاست و غافلاست از حالشانچون رود در خونشان و مالشانمولوی از قول نایبِ قاضی این جهل را اگر همراه با بیغرضی باشد منجر به علمی میداند که به کار قضاوت میآید: زانک تو علّت نداری در میانآن فراغت هست نور دیدگانوان دو عالِم را غرَضْشان کور کردعلمشان را علت اندر گور کردجهل را بیعلتی عالِم کندعلم را علت، کژ و ظالم کند🍃 در منابع شیعه شرط عاقبت بخیری برای قاضی از این نیز دشوارتر است. در اصول کافی این روایتِ هولناک و هشداردهنده از امام صادق آمده است:القُضاةُ أربَعَةٌ : ثَلاثَةٌ فِي النّارِ و واحِدٌ فِي الجَنَّةِ : رَجُلٌ قَضى بِجَورٍ و هُوَ يَعَلَمُ فَهُوَ فِي النّارِ ، و رَجُلٌ قَضى بِجَورٍ و هُوَ لايَعلَمُ فَهُوَ فِي النّارِ ، و رَجُلٌ قَضى بِالحَقِّ و هُوَ لايَعلَمُ فَهُو فِي النّارِ و رَ جُلٌ قضى بِالحَقِّ و هُوَ يَعلَمُ فَهُوَ فِي الجَنَّةِ. (اصول کافی، جلد7، صفحه407)«قاضيان چهار گروهاند: سه گروه در آتشاند و يك گروه بهشتى: مردى كه دانسته حكم ناحق دهد در آتش است، و مردى كه ندانسته حكم ناحق دهد در آتش است، و مردى كه ندانسته حكم حق دهد در آتش است، و مردى كه دانسته حكم به حق دهد، بهشتى است.»(شبیه این روایت در منابع اهل سنت، از جمله سنن ابو داود 3753، از قول پیامبر آمده و در آن تنها به گروه سوم اشاره نشده است.)به عبارت دیگر بر مبنای این حدیث قضاوت آنچنان کار حسّاسی است که قواعد عمومی ردّ و قبول اعمال برای آن صادق نیست. در هر امر دیگری اگر از روی جهل کار ناپسندی انجام شود عامل آن بخشوده میشود، چه رسد به اینکه از روی جهل کار پسندیدهای از کسی سرزند. آنچه از این حدیث قابل دریافت است این است که قاضی باید هم بیغرض باشد و هم آگاه از آنچه بر آن قضاوت میکند. اگر یکی از این دو نباشد او عاقبت به خیر نخواهد شد. مسئولیت او آنچنان سنگین و شکننده است که حتی اگر از روی جهل به حق حکم کند گناهکار است، چه رسد به اینکه از روی جهل حکم به ناحق کند، و دیگر از دانسته حکم ناحق دادن نگو که وامصیبتا. ان الله یامرکم ان تؤدوا الامانات الی اهلها و اذا حکمتم بین الناس ان تحکموا بالعدل ان الله نعما یعظکم به ان الله کان سمیعا بصیرا (نساء ۵۸)«خداوند به شما فرمان مى دهد كه سپردهها را به صاحبان آنها رد كنيد و چون ميان مردم داورى مى كنيد به عدالت داورى كنيد. نيكو چيزى است كه خداوند شما را به آن پند مىدهد، که خداوند شنواى بيناست.»یا ایها الذین آمنوا کونوا قوامین لله شهداء بالقسط و لا یجرمنکم شنآن قوم علی ان لا تعدلوا اعدلوا هو اقرب للتقوی و اتقوا الله ان الله خبیر بما تعملون (مائده ۸)ای كسانى كه ايمان آورده ايد براى خدا به داد برخيزيد [و] گواهان به انصاف باشید و دشمنى گروهى شما را بر آن ندارد كه عدالت نورزید، عدالت بورزید كه آن به تقوا نزديكتر است و از خدا پروا داريد كه خدا به آنچه انجام مى دهيد آگاه است.🍂 با مرور آنچه آمد عنوان این یادداشت را اینگونه کامل میکنم: چه خوب که قاضی نیستیم، و اکنون که قاضی نیستیم چه بد اگر در قضاوت بیپروا باشیم.@farhadshafti