چرا علی دایی فقط یک فوتبالیست نیست؟ (جامعهشناسیِ ماندگاری یک اسطوره)حمید شاکری (دکتری جامعهشناسی،…
انتشار: 2026/06/29 09:07 UTC
چرا علی دایی فقط یک فوتبالیست نیست؟ (جامعهشناسیِ ماندگاری یک اسطوره)حمید شاکری (دکتری جامعهشناسی، عضو مؤسسه ایرانشناسی بریتانیا)وقتی از علی دایی سخن میگوییم، معمولاً نخست تعداد گلهای ملی، رکوردها و افتخاراتش به ذهن میآید. سالها رکورددار گلهای ملی جهان بود و امروز نیز پس از کریستیانو رونالدو و لیونل مسی، در میان سه گلزن برتر تاریخ فوتبال ملی قرار دارد. اما راز ماندگاری او را نباید تنها در زمین فوتبال جستوجو کرد. ورزشکاران بزرگی آمدهاند، رکورد زدهاند و از خاطرهها رفتهاند؛ اما تنها معدودی توانستهاند به بخشی از حافظه جمعی یک ملت تبدیل شوند. از نگاه جامعهشناسی، علی دایی دیگر فقط یک فوتبالیست نیست؛ او به سرمایهای نمادین برای جامعه ایران بدل شده است. علی دایی از معدود ستارگان ورزشی ایران است که مسیر موفقیتش تنها به فوتبال محدود نماند. او دانشآموخته دانشگاه صنعتی شریف است؛ دانشگاهی که برای جامعه ایرانی نماد نخبگی علمی به شمار میآید. پس از فوتبال نیز در مدیریت، کارآفرینی و فعالیت اقتصادی حضوری جدی داشت. در کنار اینها، فعالیتهای خیریه، مدرسهسازی و کمکهای انسانی، تصویری از او ساخت که فراتر از یک قهرمان ورزشی است. او نشان داد شهرت، اگر با مسئولیت اجتماعی همراه شود، میتواند از یک افتخار فردی به سرمایهای عمومی تبدیل شود. شاید یکی از گویاترین روایتها درباره منش انسانی علی دایی، ماجرایی که همسر ناصر حجازی بعدها بازگو کرد. به گفته او، هنگامی که علی دایی برای عیادت ناصر حجازی به بیمارستان رفت، تنها به احوالپرسی بسنده نکرد. او از آمادگی یک پزشک ایرانی در آمریکا برای درمان ناصرخان خبر داد و گفت: «شما فقط راهی شوید؛ همه هزینههای درمان و اقامت با من.» هرچند این سفر به دلیل وخامت حال ناصر حجازی هرگز انجام نشد، اما آنچه در حافظه مردم ماند، نه نتیجه درمان، بلکه بزرگواری مردی بود که بیهیاهو و بینمایش، آماده بود همه بار این مسئولیت را بر دوش بگیرد. اما شاید مهمترین آزمون هر چهره مشهور، نه روزهای پیروزی، بلکه روزهای بحران باشد. در جامعهای که سیاست و ایدئولوژی میتوانند همه عرصههای زندگی را تحت تأثیر قرار دهند، حفظ استقلال و اعتبار آسان نیست. بسیاری از چهرههای مشهور، آگاهانه یا ناآگاهانه، سرمایه اجتماعی خود را در هیاهوی زمانه از دست دادهاند. علی دایی اما کوشیده است شخصیت مستقل خود را حفظ کند؛ نه با شعارهای پرهزینه و زودگذر، بلکه با رفتاری متین، انسانی و مسئولانه. او کوشیده است در بزنگاههای دشوار، استقلال شخصیت خود را حفظ کند و در کنار مردم بایستد. همین تعادل، او را در چشم مردم معتبر نگه داشته است. شهرت، فقط دیده شدن نیست؛ آزمونی برای حفظ شخصیت نیز هست. در جوامعی که قدرت سیاسی و ایدئولوژی میکوشند حتی بر سبک زندگی افراد نیز اثر بگذارند و تظاهر، بیش از صداقت، پاداش میگیرد، مستقل ماندن آسان نیست. بسیاری از چهرههای مشهور، برای حفظ موقعیت خود با این فشارها همراه میشوند. اما علی دایی کوشیده است شخصیت، سبک زندگی و اعتبار اجتماعی خود را حفظ کند. شاید راز اعتماد پایدار مردم به او نیز همین باشد؛ اینکه بیش از آنکه با گفتار شناخته شود، با شیوه زندگی و رفتارش شناخته میشود. جامعهشناسان از «سرمایه نمادین» سخن میگویند؛ این سرمایه با مدال، ثروت یا شهرت ساخته نمیشود؛ حاصل انباشت سالها اعتماد عمومی است. علی دایی امروز فقط یکی از بزرگترین فوتبالیستهای تاریخ ایران نیست؛ او یکی از معتبرترین چهرههای معاصر ماست. رکورد گلهای ملی او شکسته شد، اما سرمایه نمادینی که بر پایه اعتماد مردم ساخته، همچنان پابرجاست. در روزگاری که ایران بیش از هر زمان دیگری به چهرههای معتبر، مستقل و الهامبخش نیاز دارد، چنین سرمایههایی را باید شناخت، قدر دانست و برای آینده حفظ کرد ..
پستهای تلگرام — شريعت،طريقت،معرفت،حقیقت
باستانی پاریزی؛یکبار که قرار بود از مونیخ به سوئیس برویم به توصیه ایرج افشار به جای وسایل عمومی یا هواپیما یک اتومبیل کرایه کردیم و چهار نفری _من و افشار و اقتداری و زریاب_ در آن نشستیم. افشار مثل هر یزدی دیگر اعتقادش این است که کسی که اتومبیل دربست کرایه میکند اگر روزی ده پانزده ساعت با آن نرود ضرر خواهد کرد. سفری که میشد چند ساعته تمام شود دو روز و نیم طول کشید و تمام اروپای آلپی را از سوئیس و اتریش و آلمان زیر پا گذاشتیم.افشار وقتی پشت ماشین مینشیند بدون اینکه آب و بنزین و سایر لوازم را نگاه کند به راه میافتد و عقیدهاش این است که با ماشین باید رفت و رفت تا جایی که خود ماشین از پا بیفتد.بر اساس همین فلسفهی غلطِ افشاریهی اوست که یکبار در یونان در نزدیکی متئورا ماشین ایستاد و اگر یک تراکتورران زبانندان ولی انسان نرسیده بود معلوم نبود چه مدت میبایست آنجا حیران باشیم.با همه اینها باید بگویم بهترین سفرهای من آنها بوده که با افشار همراه بودهام.به روی چون تو رفیقی سفر خوش است مراتو گر رفیق نباشی سفر چه سود مرا @molanatarighat
زهد و عبادت شایسته است نه چندان که زندگانی بر خود و دیگران تلخ کند، عیش و طرب ناگزیر است نه چندان که وظایف طاعت و مصالح رعیّت در آن مستغرق شود.سعدی @molanatarighat
ز استاد، که باد روح او شادزیبا مثلی مرا بود یادروشن گهرانه، راز میگفتدر سلک فسانه، این گهر سفتکز خانهٔ کدخدای دهقانبگریخت بُزی، فراز ایوانمیگشت فراز بام نخجیرگرگی به گذاره بود، در زیربُز دید چو گرگ را به ناکامبگشاد زبان به طعن و دشنامچون دید به حال ناگزیرشافسوس شمرد، تا به دیرشگرگ از سرِ وقت، گفت کای شوخبیداد منت مباد منسوخاین عربده نیست از زبانتدشنام به من دهد مکانتبُز را نرسد به گرگ، دشناماین طعن و سخط به ماست از بامزین گونه، درین زمانهٔ دونافسوس خسان بود ز گردونهر گوشه، سپهر سفله پروربوزینه و بُز نموده سرورحیزانِ زمانه را به میدانکردهست حریف شیرمردانزین بُز فرمان نبود تشویرگر بود مجال حملهٔ شیربز بر سر بام جا گرفتهخوش عرصه ز دست ما گرفتهتا کی به جهان، جگر توان خورد؟فریاد ز چرخ ناجوانمردهر خیره سری، به کام داردیک بزچه؟ که صد به بام داردحزین لاهیجی @molanatarighat
سلام!حال همهٔ ما خوب استملالی نیست جز گم شدنِ گاه به گاهِ خیالی دور،که مردم به آن شادمانیِ بیسبب میگویندبا این همه عمری اگر باقی بودطوری از کنارِ زندگی میگذرمکه نه زانویِ آهویِ بیجفت بلرزد ونه این دلِ ناماندگارِ بیدرمان!تا یادم نرفته است بنویسمحوالیِ خوابهای ما سالِ پربارانی بودمیدانم همیشه حیاط آنجا پر از هوای تازهٔ باز نیامدن استاما تو لااقل، حتی هر وهله، گاهی، هراز گاهیببین انعکاس تبسم رویاشبیه شمایل شقایق نیست!راستی خبرت بدهمخواب دیدهام خانهای خریدهامبیپرده، بیپنجره، بیدر، بیدیوار ... هی بخند!بیپرده بگویمتچیزی نمانده است، من چهل ساله خواهم شدفردا را به فال نیک خواهم گرفتدارد همین لحظهیک فوج کبوتر سپیداز فرازِ کوچهٔ ما میگذردباد بوی نامهای کسان من میدهدیادت میآید رفته بودیخبر از آرامش آسمان بیاوری!؟ نه ریرا جاننامهام باید کوتاه باشدساده باشدبی حرفی از ابهام و آینه،از نو برایت مینویسمحال همهٔ ما خوب استاما تو باور نکن!سید علی صالحی @molanatarighat
یکی گفت که من مدحِ تو از فلانی شنیدم؛ گفت تا ببینم که آن فلان چه کس است، او را آن مرتبت هست که مرا بشناسد و مدحِ من کند؟ اگر او مرا به سخن شناخته است، پس مرا نشناخته است، زیرا که این سخن نمانَد و این حرف و صَوت نماند و این لب و دهان نماند؛ این همه عَرض است و اگر به فعل شناخت همچنین و اگر ذاتِ مرا شناخته است آنگه دانم که او مدحِ مرا تواند کردن و آن مدح از آنِ من باشدمولانا @molanatarighat
طَبلِهٔ عطرِ گل و زلفِ عبیر افشانشفیضِ یک شَمِّه ز بوی خوشِ عطارِ من است#حافظ @molanatarighat