مقاله «The Economic Thought of Abu Hamid Al-Ghazali and St. Thomas Aquinas: Some Comparative Parall…

مقاله «The Economic Thought of Abu Hamid Al-Ghazali and St. Thomas Aquinas: Some Comparative Parallels and Links»S. M. Ghazanfar به مقایسه اندیشه اقتصادی ابوحامد غزالی (۱۰۵۸–۱۱۱۱) و توماس آکویناس (۱۲۲۵–۱۲۷۴) می‌پردازد. هدف نویسنده این است که نشان دهد…آکویناس نیز چند قرن بعد در سنت اسکولاستیک لاتینی، درباره مسائل مشابهی مانند قیمت عادلانه، مالکیت، تجارت، سود، ربا و عدالت در مبادلات بحث کرد. غزالی و آکویناس هر دو مالکیت خصوصی را می‌پذیرفتند، اما آن را مطلق نمی‌دانستند؛ تجارت را مشروع می‌شمردند، ولی فریب و سودجویی ناعادلانه را محکوم می‌کردند؛ و اقتصاد را از اخلاق و عدالت جدا نمی‌کردند.اهمیت تاریخی مقاله در این است که غزالی را در یک سنت گسترده‌تر اندیشه اقتصادی عرب ـ اسلامی قرار می‌دهد. نویسنده تأکید می‌کند که بخش مهمی از اندیشه اقتصادی متفکران مسلمان در فاصله میان اقتصاد و فلسفه یونانی و ظهور اسکولاستیک‌های لاتینی اروپا شکل گرفت؛ همان دوره‌ای که در روایت سنتی شومپیتر از تاریخ تحلیل اقتصادی، به صورت «شکاف بزرگ» (Great Gap) تصویر شده بود.پیام کلی مقاله این است که تاریخ اندیشه اقتصادی قرون وسطی بسیار فراتر از سنت اروپایی بود. غزالی و دیگر متفکران اسلامی در دوره‌ای که گاهی در روایت‌های قدیمی تاریخ اقتصاد به‌عنوان یک «خلأ» دیده می‌شد، درباره بسیاری از مسائل اساسی اقتصاد اندیشه‌ورزی کرده بودند. شباهت‌های قابل توجه میان غزالی و آکویناس نیز نشان می‌دهد که برای فهم شکل‌گیری اندیشه اقتصادی اسکولاستیک اروپا، بررسی نقش و احتمال انتقال اندیشه از جهان اسلام به اروپای لاتینی ضروری استامام محمد غزالی (۱۰۵۸-۱۱۱۱م) در آثار خود، سده‌ها پیش از شکل‌گیری علم اقتصاد نوین در اروپا، به موضوعات اقتصادی پرداخته است. در واقع، بسیاری از اقتصاددانان او را یکی از پیشگامان و حلقه‌های مفقود تفکر اقتصادی می‌دانند که بر اندیشمندان بعدی اروپا تأثیر گذاشته است.نظریه پول: کارکردهای سه‌گانهغزالی در قرن پنجم هجری، با دقتی شگفت‌انگیز، کارکردهای اصلی پول را به وضوح تعریف کرد: واسطه مبادله: برای داد و ستد کالاها. سنجش ارزش: معیاری برای تعیین قیمت. ذخیره ارزش: وسیله‌ای برای حفظ ثروت.او تأکید داشت که پول، فی‌نفسه ارزش ذاتی ندارد و تنها «وسیله‌ای برای رسیدن به اهداف دیگر» است، نه هدف نهایی.غزالی درباره مبادله، بازار، قیمت، سود، رفتار فروشندگان، احتکار و اخلاق تجارت بحث می‌کند. بنابراین کاملاً مشروع است که او را در تاریخ اندیشه اقتصادی، یکی از متفکرانی بدانیم که درباره سازوکارهای اقتصادی بازار بحث کرده است.📊 بازار و قیمت‌گذاریاو به بررسی سازوکار بازار و قیمت‌گذاری پرداخت و بر اصول اخلاقی در معامله تأکید داشت. اندیشمندان معاصر، او را در کنار دیگر علمای مسلمان، از جمله ابن تیمیه و ابن خلدون، از جمله کسانی می‌دانند که پیش از پیدایش علم اقتصاد کلاسیک در اروپا، به تحلیل نظام‌مند بازار پرداخته‌اند.اهمیت کار غزالی در این است که او بخشی از «حلقه مفقوده» تاریخ اندیشه اقتصادی است؛ دوره‌ای که یوزف شومپیتر، اقتصاددان برجسته اتریشی، آن را «شکاف بزرگ» نامیده است و نقدهایی به نظریه او وارد شد ، شومپیتر در History of Economic Analysis تصویری از یک Great Gap / شکاف بزرگ میان اندیشه اقتصادی یونان باستان و اسکولاستیک‌های اروپایی، به‌ویژه توماس آکویناس، ارائه کرد. این مسئله بعدها به‌شدت مورد نقد قرار گرفت، زیرا پژوهش‌های بعدی حجم قابل توجهی از اندیشه اقتصادی متفکران مسلمان قرون میانه را آشکار کردندشومپیتر در تاریخ‌نگاری خود از یک «Great Gap» در تاریخ تحلیل اقتصادی سخن گفت؛ پژوهش‌های بعدی نشان دادند که در همین دوره، در جهان اسلامی، مجموعه قابل توجهی از مباحث اقتصادی توسط متفکرانی چون ابویوسف، فارابی، ابن‌سینا، غزالی، ابن‌تیمیه و ابن‌خلدون مطرح شده بود.انتقال اندیشه از جهان اسلامی به اروپای لاتینی از راه‌های مختلف انجام شد:سفر دانشمنداندانشجویان اروپایی که در مراکز علمی مسلمانان تحصیل می‌کردندترجمهٔ آثار عربی به لاتینانتقال شفاهیتجارت و تماس اقتصادیجنگ‌های صلیبیبه‌ویژه قرن دوازدهم و جنبش ترجمه در اسپانیا اهمیت دارد. آثار فلسفی، علمی و پزشکی عربی به لاتین ترجمه شدند و وارد محیط فکری اروپا شدند.@tamadone_islami