#گزیده_های_ایران ☑️ الزامات مذاکره و توافق پایدار؛ تغییر پارادایم یا تغییر ذهنیت استراتژیک؟▫️نعمتا…
انتشار: 2026/08/18 10:03 UTCدریافت: 2026/08/20 17:10 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/20 17:10 UTC
#گزیده_های_ایران ☑️ الزامات مذاکره و توافق پایدار؛ تغییر پارادایم یا تغییر ذهنیت استراتژیک؟▫️نعمتاله مظفرپور پژوهشگر اندیشه سیاسی و دیپلماسی| روزنامه ایران🔹جنگ حتی در صورت پیروزی، پدیده شومی است. از این رو، رخداد آن باید دستمایه آزمون ذهن، روش و عمل باشد. سقراط میگفت بزرگترین آزمون، آزمون ذهن است. روح «تاریخ العبر ابنخلدون» این است که تحولات تاریخی از جمله جنگ را باید به طریقی مشاهده و تبیین کرد که مایه عبرت و آگاهی و اصلاح اندیشه، عمل و منع تکرار شود. ما نمیتوانیم ماهیت پلید دشمن را تغییر بدهیم اما میتوانیم خود را ارتقا داده و مواجهه بهتری با معضلات داشته باشیم. جمهوری اسلامی ایران نیازمند ارتقای ذهنیت استراتژیک و آزمون اندیشه و عمل است.🔹گرچه در جنگها، در عمل همه بازندهاند اما اگر ما برنده جنگ هم باشیم، در شرایط کنونی تقویت جامعه ایران، مهمترین محور عزت، حکمت و مصلحت است. مذاکره هم بیش و پیش از هرمز، موشک، هستهای و منطقه باید معطوف به تقویت جامعه ایران باشد. سایر اهرمها به مقتضای تقویت جامعه ایران باید تعریف شوند. (یک دهه پیش لزوماً اینگونه نبود) در اینصورت، اتفاقاً مذاکره، توافق و حفظ توافق تسهیل خواهد شد که بحث مفصل میطلبد. 🔹حتی حفظ میراث مقاومتی و استقلالخواهانه دو دهه گذشته، با تقویت جامعه ایران و اصلاحات پایه (از متغیرهای ذهنیت تمدنی) حاصل میشود. تقویت جامعه؛ نقطه حفظ، تداوم و تکامل نگرش ایدئولوژیک و جهادی گذشته است. اساساً مذاکره باید مقوم فلسفه سیاسی جمهوری اسلامی ایران با محوریت عدالت و حقوق باشد و سایر مقولات استراتژیک، طریقیت دارند تا موضوعیت. باید زمین مواجهه را تغییر داد تا هم اعتمادسازی کرده و امتیاز گرفت و هم از امتیاز منتفع شد.🔹اگر با این ذهنیت استراتژیک و منطق چیدمان نظامات معنوی نگاه کنیم، افقگشایی خواهیم کرد. تکرار میشود، مذاکره باید طریقی برای تحقق فلسفه سیاسی با محوریت تقویت جامعه باشد. رئالیسم عریان هرگز نمیتواند ما را به اهداف و آرمانهای مندرج در قانون اساسی و بیانیه گام دوم سوق دهد.🔹از سوی دیگر تقویت جامعه نیازمند توسعهگرایی و توسعه اقتصادی است. توسعه اقتصادی هم به نوبه خود نیازمند تعامل دیپلماتیک و ذهنیت تمدنی با محوریت توسعه و اقتصاد است. توافق و برد-برد، هم در سطح جهانی و هم منطقهای، لزوماً در این نقطه حاصل میشود؛ کما اینکه چینیها هم در دهه ۷۰ در این نقطه حاصل کردند. راهی غیر از این وجود ندارد. 🔹بنیادهای ترمیم ذهنیت استراتژیک ایران: به نظر میرسد تحولات سال ۱۴۰۴ بویژه دو جنگ تحمیلی، بهرغم دستاوردها و قدرتنمایی، مستلزم تغییرات و اصلاحات روشی در سیاست داخلی و خارجی جمهوری اسلامی ایران است. صاحبنظران در اینباره ایدهها و پیشنهادهای مختلفی ارائه کردند که یکی از آنها تغییر پارادایم است. نگارنده با آسیبشناسی این عبارت، عبارت اصلاح و ارتقای «ذهنیت استراتژیک» را پیشنهاد میکند. ضمن اینکه به نظرم پارادایم، «مفهوم» غیردقیقی است که گویای «مضمون» ذهنی خود گویندگان هم نیست.🔹مسأله پارادایم: آگاهیم که پارادایم، مختصات مختلفی دارد و باید پرسید که منظور از دو کلمه «تغییر» و «پارادایم» چیست. آیا اظهار شفاهی، کلاسیک و آکادمیک است یا عبارتپردازی خودمانی؟ میتوان گفت در بیان خودمانی، تأکید و نقطه ثقل ادبیات صاحبنظران بیشتر بر «لزوم تغییرات گسترده و مهم» است تا پارادایم با معنای تخصصی. بدین معنی که منظور از پارادایم صرفاً به معنی «چارچوب» بوده است و میخواهند بگویند که ما نیازمند تغییرات در برخی چارچوبها هستیم. 🔹اساساً مفاهیم و کلمات در علوم انسانی بسیار سیال هستند. میگویند خود «توماس کوهن» هم در لابهلای مباحث خود، لاجرم تعاریف مختلف سیالی از مفهوم پارادایم به دست داده است؛ کما اینکه میگویند شیخ اشراق هم لاجرم دهها فهم از مفهوم نور به دست داده است. این معضل، برای نگارنده قابل درک است؛ زیرا علوم انسانی و سیاسی، کش و قوسهای زیادی دارد و حتی با تغییر لحن، معانی جملات میتوانند عوض بشوند. 🔹مثلاً نگارنده، این جمله «پدیده الف، ایدئولوژیک است» را طی یک سخنرانی مختصر با تغییر لحن و بیان، میتواند به چندین معنی متضاد مستفاد کند. در ادبیات دیپلماتیک، این سیالیت و حساسیت، مضاعف میشود؛ زیرا دانش با هنر، نظر با عمل و حقیقت با مصلحت دیپلماتیک ترکیب پیچیدهتری پیدا کرده و کار ما را سختتر میکند.🔹آسیبشناسی مفهوم تغییر پارادایم: بهرغم آگاهی از تفاسیر سیال از پارادایم و ورای چیستی خوانشها از مختصات پارادایم، باید پذیرفت که نهایتاً این مفهوم در ترازوی روششناسی، اولاً دستگاه فکری-معرفتی کلانی است و حتی بالاتر از مفاهیمی مانند «رهیافت» واقع میشود. ➕ادامه یادداشت در ایران:irannewspaper.ir/9096/5/160898@yekhezaran

