✳️ "تلفظِ درستِ اعلام و آثار"❇️ هرکه با نوشتن سروکار داشتهباشد یا اهل ارائهی مطلب در نشستهای علم…
انتشار: 2026/08/17 04:39 UTCدریافت: 2026/08/22 03:10 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/22 03:10 UTC
✳️ "تلفظِ درستِ اعلام و آثار"❇️ هرکه با نوشتن سروکار داشتهباشد یا اهل ارائهی مطلب در نشستهای علمی باشد، میداند که گاه پیشمیآید نویسنده یا گوینده در شکلِ درستِ تلفظ یا حرکتگذاریِ عنوان کتابها یا نامِ نویسندگان و شاعران درمیمانَد. سخن دربارهی مواردی است که دو شکل از واژهای همزمان برسر زبانها است یا فرضاً میان شکلهای درست یا نادرستش نسبتی شصت به چهلدرصدی برقرار است. وسواس و تعصب بهخرجدادن البتهکه نشانهی خامی، و نیز ناآگاهی از سرشتِ زبان است. البته پژوهشها و بررسیها دربارهی شکلِ درست و اصلِ تاریخیِ نامها و نسبتها حساب دیگری دارد. برای نمونه با آنکه دربارهی نسبتِ درستِ نویسندهی نفثهالمصدور که آیا خُرَندزی است یا نه، بحث و تردیدهایی شده و همچنان میتوان دربارهاش گفت و نوشت. یا مثلاً استاد شفیعی کدکنی مطلبی دارند و در آن سعیکردند با اسناد و استدلالهایی اثباتکنند تلفظِ درست و تاریخیِ نامِ حمدالله مستوفی، حَمَدالله بودهاست. همچنین است مهَستی/مهسِتی (گنجوی) که دربارهاش بحثها شدهاست. تازه شکل درستترِ نسبتِ گنجوی نیز گنجهای است. و اگر چنین باشد سناییِ غزنوی نیز درستاش، غزنهای است! ◀️ همچنین است حرکت حرف "م" در نامِ شهرِ"ترمد" که گویا هنوز اختلافها به سرانجامی نرسیده. و نیز تلفظ دقیقِ جلالالدین "منکبرنی" که علامه قزوینی چندین صفحه دربارهاش مطلبنوشتهاند.البته حسابِ اشتباهگرفتنِ دو واژهای که اصلاً ربطی بههمندارند کاملا جدا است. مثلاً بههیچوجه نباید قَمَریِ جرجانی (شاعرِ سدهی چهارم) را با قُمری آملی (شاعرِ قرنِ ششم) اشتباهگرفت.◀️ اما چه ضرورتی دارد امروز کسی مثلاً دیوانِ اطعِمَه یا دیوانِ البِسَه را در محفلی که مخاطبانی عام نیز در آن حضوردارند، درست تلفظکند؟ مگر آنکه گوینده قصدِ آموزش یا یادآوری این نکته را داشتهباشد. یا فرضکنید چه ضرورتیدارد بلال و نمرود را الزاماً بِلال و نُمرود بنویسیم یا بخوانیم؟◀️ این دوگانه و گاه حتی سهگانهخوانیها را بهویژه در اعلامِ شاهنامه نیز میتواندید: آبتین/ آتبین، اسفندیار/ اسپندیار. و البتهکه هنگامِ متنخوانی و آموزشِ شاهنامه ناگزیریم شکل درست و تاریخیِ آنها را لحاظکنیم.◀️ بااینهمه، مواردِ فراوانی از این تفاوتها نیز هست که من ترجیحمیدهم حتیالامکان همان شکلِ درست یا درستترش را بهکارببرم. بهویژه که گاه اصلِ تلفظ را برپایهی واژههای همچنان زنده و رایج میتواننشانداد. شاید اگر ناصرعلیِ سِرهِندی را بهاشتباه سَرهِندی تلفظکنیم چندان اشکالی نداشتهباشد، اما وقتی گُلپایگان همچنان نام شهری است که آن را میشناسیم، باید نامِ مترجمِ تاریخِ یمینی را جُرفادقانی بخوانیم و بنویسیم نه جَرفادقانی. یا مثلاً کاموسِ کُشانی را باعلمِ به اینکه این شخصیت منسوب به ناحیهی کوشان بوده چرا باید کَشانی تلفظکرد؟ نمونههایی همچون انجُوی و مینُوی را نیز بههمینقیاس باید درست بهکاربرد.نمونههایی از این موارد و شکل درستِ بهکاربردنشان را فهرستکردهام:شکلِ درست/ شکلِ نادرست:شَغاد/ شُغاداِنجُوی شیرازی/ اَنجَوی شیرازیحِسامالدین/ حُسامالدینمختومقلی فَراغی/ فِراغیفخرالدینِ عِراقی/ عَراقیعبدالواسعِ جَبَلی/ جِبِلی (و گاه جِبِلّی)نزّاری قُهِستانی/ نَزاری قَهستانیکِسایی مروَزی/ کَسایی مروزیمجد همگَر: مجد همگِرسلمانِ ساوَجی/ ساوُجیمجتبی مینُوی/ مینَویتحفهالعِراقَین/ تحفهالعَراقِین@azgozashtevaaknoonC᭄𝄞 @molavi_asar_o_afkar@makhzanenokatenegarshi_virayashi