شرح غزل شماره ۴۸۹وزن غزل: مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتنبحر غزل: مضارع مثمّن اخرب٭همام تبريزي:اي آفتاب…
انتشار: 2026/07/14 20:48 UTC
شرح غزل شماره ۴۸۹وزن غزل: مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتنبحر غزل: مضارع مثمّن اخرب٭همام تبريزي:اي آفتاب خوبان اي آيتِ الهيحُسنِ ترا مسخر از ماه تا به ماهي٭سعدي:نشنيده ام كه ماهي بر سر نهد كلاهييا سرو با جوانان هرگز رود به راهي٭كمال خجند:آن شوخ، دي به راهي مي رفت همچو ماهيدر پيش و پس ز جانها با او روان سپاهي٭مير كرماني:آنكس كه نيست ما را جز حضرتش پناهيراي عنايت از ما پيچيد بي گناهي٭سلمان ساوجي:اي در پناه چترت خورشيد پادشاهيمحكوم امر و نهي است از ماه تا به ماهي٭در فاصله دو سالي كه شاه شجاع از شيراز به دور و برادرش شاه محمود بر آن حكومت مي كرد، ارتباط ميان حافظ و شاه شجاع به وسيله نامه برقرار و شاعر بر طرفداري و عهد خويش پايدار بود تا آنكه پس از مقابله دو برادر، پيروزي از آن شاه شجاع شد.اين غزل كه در واقع به صورت قصيده كوتاهي ساخته و پرداخته شده، به حكم تشريفات زمان، براي خير مقدم و ورود شاه به شيراز از طرف حافظ در دروازه سعادت آباد در حضور شاه قراءت شده است و تاريخ آن اواخر ذيقعده ۷۶۷ هجري است.اينك به نكاتي چند درباره بعضي از ابيات اين غزلواره مي پردازيم. شاعر در بيت سوم شاه محمود را با ديوي مقايسه مي كند كه موقتاً چند صباحي انگشتري حضرت سليمان را ربوده ليكن آخرالامر بار ديگر آن انگشتري به حضرت سليمان و صاحب واقعي آن بازگشته است. بيت پنجم اشاره به كلاهي دارد كه به عنوان چشمبند بر سرِ بازِ شكاري مي گذاشتند تا از سر و صدا و ديدن اسب و سوار آن نترسد و شاعر صاحب اين كلاه را زيبنده و لايق كلاهداري و سلطنت ندانسته و پادشاهي را در شأن مرغ قاف و شهباز و سيمرغ مي داندكه كنايه از شاه شجاع است، زيرا او در اشعارش خود را شهباز مي ناميد.در پايان چنانكه شادروان قزويني مي نويسند در بعضي از نسخ اين غزل، اين بيت را علاوه دارد:يا ملجاء البَرايا يا واهِبَ العَطاياعَطفاً علي مُقِلِ حَلَّتْ بِهِ الدَّواهي(اي پناهگاه مردم، اي بخشنده عطايا، بر اين فقير كه بر او مصائب سخت وارد شده است رحمت آور).از آنجايي كه حافظ اين غزل را براي خير مقدم شاه شجاع سروده و برداشت كلام به نحوي است كه ميرساند در نظر داشته تا در فرصت مناسب آن را به صورت قصيده درآورده و تكميل نمايد. در فصل سوم اين كتاب در كنار قصيده ها نيز آمده است.t.me/amirnormohamadi1976